Ի՞նչ է սպասվում Իրանում

Իրանի դեմ պատերազմի սանձազերծումը կանխատեսելի էր այն օրվանից, երբ Մ. Նահանգները Միջին Արեւելքի երկրներում զորքեր էր կուտակում եւ պատրաստվում էր ռազմական գործողությունների: Ներկայիս դժվար է գուշակել, թե ինչպես են զարգանալու իրադարձությունները եւ ինչքանով է Մ. Նահանգները կարողանալու կարճ ժամկետում իրականացնել իր գլխավոր նպատակները՝ ամբողջական իշխանափոխություն Իրանում եւ վերջնական ոչնչացում նրա միջուկային եւ հրթիռային ծրագրերին:

Այս գործընթացը շաբաթներ է տեւելու: Բայց եթե Վաշինգտոնը եզրակացնի, որ իշխանափոխությունը հնարավոր չէ, քանի որ իրանցիները փողոց դուրս չեն գալիս, ապա կարող է վաղաժամ «հաղթանակ» հայտարարել եւ դուրս քաշվել տարածաշրջանից՝ առանց հասնելու իր նպատակին: Այդ դեպքում պատերազմը համարվելու է անտեղի:

Պետք է նշել, որ Թրամփի վարչակազմին չի հաջողվել քաղաքական լայն աջակցություն ձեռք բերել երկրի ներսում, քանի որ այս պատերազմը հասարակության սրտովը չէ: Հարցախույզների հարցումները ցույց են տալիս, որ ամերիկացիների ընդամենը 27 տոկոսն է հավանություն տալիս Իրանի դեմ Ամերիկա-իսրայելական համատեղ հարձակումներին: Հանրապետական կուսակցության շարքերում աջակցությունը մոտ 40 տոկոս է: Միեւնույն ժամանակ ամերիկացիների միայն 43 տոկոսն է դրական գնահատում Դոնալդ Թրամփին, ինչը համեմատաբար ցածր ցուցանիշ է գործող որեւէ վարչակազմի համար:

Արժի հիշատակել, որ 2001 թվի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներից հետո Ջորջ Բուշի գնահատման ցուցանիշը 90 տոկոսից էլ բարձր էր, եւ նա վայելում էր Աֆղանստան ներխուժելու ինչպես կոնգրեսի, այնպես էլ ժողովրդի աջակցությունը: Մահվան հնարավոր դեպքերի եւ ռազմամթերքի անխուսափելի կորուստների պարագայում Թրամփի վարկանիշը է՛լ ավելի կնվազի, ինչը կբարդացնի իրավիճակը եւ կթուլացնի հանրապետականների դիրքերը առաջիկա նոյեմբերին սպասվող կիսամյակային ընտրություններում: Այս առումով իմպիչմենտի հեռանկարը առավել իրական կդառնա, եւ հետեւելով Հայաստանի ընդդիմության օրինակին, որը քաղաքական ճնշման միջոցով է պատկերացնում հասնել դրան, հանրապետականներից որոշ թվով անդամներ կմիանան դեմոկրատներին՝ իրականացնելու իմպիչմենտը Թրամփի դեմ:

Այնպես որ երկարատեւ եւ ծավալուն պատերազմը բոլորովին էլ Թրամփի օգտին չի ծառայի: Նրան անհրաժեշտ է ցույց տալ արագ արդյունքներ եւ զորքերի անմիջական վերադարձ տուն:

Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանային կացությանը, ճիշտ է, լարվածությունը Միջին Արեւելքում բավական սրված է, բայց Հարավային Կովկասում առայժմ նշանակալի թեժացում չկա, քանի որ մեծ քանակությամբ գաղթականների հոսք չի նկատվում, ինչը կարող է լուրջ մարտահրավեր դառնալ Հայաստանի եւ այլ երկրների համար: Իսկ Իրանում դեռեւս մասնատման որեւէ գործընթաց չկա, եւ ժողովուրդը հեղափոխության կարգախոսերով փողոց դուրս չի եկել:

Հայաստանի համար ամենավատ սցենարը Իրանի մասնատումը կլինի եւ մի քանի առանձին պետությունների ստեղծումը այդ տարածքում: Իմ կարծիքով նման հեռանկարը անհավանական է: Չնայած Իրանում կարող է քաղաքացիական պատերազմ սկսվել, բայց ներկայումս հստակ ազդանշաններ չկան այդ ուղղությամբ: Եթե դա տեղի չունենա, եւ երկիրն էլ չմասնատվի, ապա բոլոր կողմերը «հաղթանակ» կհայտարարեն, փորձելով համոզել համապատասխան հասարակություններին, որ իրենց գործողությունները հաջող ավարտ են ունեցել:

Կրկնում եմ, որ եթե ներքին փլուզում կամ համատարած անկարգություն տեղի չունենա Իրանում, ապա այս ամենի անմիջական ազդեցությունը Հայաստանի վրա հնարավոր է սահմանափակ լինի: Ինչ խոսք, կլինեն հավանաբար տնտեսական կամ էներգակիրների հետ կապված անուղղակի ազդեցություններ, բայց դրանք կառավարելի կինեն: Ինչ վերաբերում է հետպատերազմյան շրջանին, ապա կացությունը կարող է ավելի թեժ լինել: Գլխավոր հարցն այն է, թե Իրանը որքանով կհանդուրժի TRIPP-ի նման ծրագրերի կամ անվտանգության վերադասավորությունների իրականացումը իր անմիջական հարեւանությամբ գտնվող երկրներում, որոնք կարող են սպառնալ իր շահերին:

Համենայն դեպս, առայժմ Իրանի մասնատման կամ իսլամական համակարգի փլուզման հեռանկարները անհավանական են թվում: Չմոռանանք, որ Թրամփի քաղաքական ժամանակը սահմանափակ է: Նրան անհրաժեշտ են արագ եւ տեսանելի արդյունքներ ե՛ւ իր ներքին վարկանիշի, ե՛ւ ընտրական գործընթացների համար: Եթե այդ արդյունքները հստակ եւ շոշափելի չլինեն, ռազմական ներկա նախաձեռնությունը կարող է վերածվել ներքին քաղաքական ծանր բեռի:

Ընդհանուր առմամբ կացությունը շատ անկայուն է եւ խիստ անկանխատեսելի: Որոշակի գնահատանք կարելի է տալ միայն այն դեպքում, երբ պարզ դառնա, թե ներքին խլրտումները Իրանում ավելի կխորանա՞ն, թե՞ ոչ:

ՍՈՒՐԵՆ Ա. ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Միջազգայնագետ, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության փորձագետ

Մարտի 3, 2026 թ.

Անգլ. բնագրից թարգմանեց՝ ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ

(The Arm. Mirror-Spectator)