Անցյալ տարեվերջին ԱՄՆ-ում լույս տեսավ իրանցի հռչակավոր երգչուհի եւ դերասանուհի Գուգուշի անգլերեն ինքնակենսագրությունը՝ «Գուգուշ. մի մեղավոր ձայն» վերնագրով (համահեղինակ՝ Թարա Դեհլավի): Նախահեղափոխական Իրանի թիվ մեկ փոփ աստղը, առաջին եւ մեծագույն դիվա, 75-ամյա Գուգուշն Իրանի իսլամական հեղափոխության ժամանակ մոտ մեկ ամիս կալանավորված է եղել, ինչից հետո հայտարարվել է ռեժիմի համար անցանկալի անձ եւ 21 տարի բացակայել է բեմից ու էկրանից, իսկ 2000 թվականին հաստատվելով ԱՄՆ-ում՝ նա վերականգնել է երգչուհու գործունեությունը:
Հայտնի են Գուգուշի կապերը հայ երգի եւ իրանահայ արվեստագետների հետ: Թեեւ գրքում հիշատակված չեն, սակայն նա, ի թիվս բազմաթիվ երգերի, հայերենով կատարել է նաեւ գուսան Շահենի «Զեփյուռ կդառնամ», Հասմիկ Մանասերյանի «Ծաղիկներ, ծաղիկներ», այլեւ «Հազար երնեկ» ու այլ հայկական երգեր: Գրքում հիշված չէ նաեւ, որ երբ 2011-ին Բաքվում փորձել են կազմակերպել Գուգուշի համերգը, նա հրաժարվել է Ադրբեջան մեկնել առանց իր հայ ընկերոջ, ինչի պատճառով էլ համերգը չեղյալ է հայտարարվել: Ցանկալի է, որ Գուգուշը հիշատակեր նաեւ 2017-ի օգոստոսի 31-ին Երեւանում կայացած իր համերգը, որին ներկա լինելու համար հազարավոր հանդիսականներ են ժամանել Իրանից եւ որի ընթացքում երգչուհին հայերեն մի քանի նախադասություն է արտասանել:
Իր հայկական առնչություններից Գուգուշն առաջինը նշել է իր անվան հայկական ծագումը. «Իմ ծնողներն ինձ Գուգուշ են անվանել իմ ծննդյան պահից: Նրանք մի քանի հայ ընկեր են ունեցել իրենց ամուսնության վաղ շրջանի երջանիկ օրերին՝ Լիդուշ, Մինուշ եւ Գուգուշ անուններով: Նրանց դուր էր եկել իրար միացված երկու մեղեդային վանկերի հնչողությունը, ու նրանց չէր անհանգստացնում, որ դա տղայի անուն է: Երբ հայրիկս, իմ ծննդյան վկայականը ձեւակերպելու համար, գնացել էր համապատասխան մարմիններ՝ ոչ պակաս, քան տասնութ ամիս անց, նրան ասել են, որ չեն կարող գրանցել ոչ իրանական եւ ոչ մահմեդական անուն: Այդպիսով, իմ անունը պաշտոնապես դարձավ Ֆաեղե («Հաղթական»), բայց բոլորն ինձ Գուգուշ էին ասում» (էջ 13): Ի դեպ, 2017-ին Երեւանում երգչուհին հանդիպել է հոր հայ ընկերոջը՝ Թեհրանում ճանաչված երգիչ Գուգուշ (Գուրգեն) Վանաքիին, որի պատվին էլ նա ստացել էր իր անունը:
Գրքում հիշված են իրանահայ արվեստագետներ. երգիչ Վիգենը՝ «փոփի սուլթանը», որի երգերը միահյուսում էին արեւմտյան ազդեցությունները պարսկական ոգու հետ, իր էլեկտրականացնող խարիզմայով լուսավորում էր բեմը: Ես դեռ չափազանց փոքր էի՝ հասկանալու համար դրանց նշանակությունը, բայց ինձ դուր էր գալիս, թե ինչպես են բառերը հոսում զարմանալի մեղեդիների հետ միասին, հատկապես Վիգենի կենսուրախ ռիթմը, որն այդ ժամանակ իսկապես հեղափոխական էր. նա առաջինը փոփ երաժշտությունը ներմուծեց Իրան» (էջ 17-18): Երեք անգամ հիշված է պարսկագիր յբանաստեղծուհի Զոյա Զաքարյանը (էջ 12, 240, 253), որը երգչուհու մի շարք երգերի խոսքերի հեղինակն է: Հիշված է ընտանիքի մի հայ բարեկամ, որին հեղինակը նշել է որպես Ապեր («բարի, հայ հնչյունային ճարտարագետը Լոս Անջելեսից», էջ 110): Լուսանկարների շարքում երգչուհուն տեսնում ենք իր հետ համագործակցած իրանահայ երգիչ Անդրանիկ Մադադյանի (Անդի) եւ կիթառահար Մարտիկի (Կարախանյան), նաեւ Շառլ Ազնավուրի հետ:
Գրքում կա նաեւ հետեւյալ վկայությունը. խոսելով ռեժիմի կողմից մտավորականների հետապնդումների մասին՝ Գուգուշը հիշել է. «Մշակույթի գործիչների եւ մտավորականների համակարգված հետապնդումը ողջ թափով ընթացքի մեջ էր արդեն 1996 թ., երբ ձախողվեց փորձը՝ վթարի ենթարկելու մի ավտոբուս, որը քսանմեկ իրանցի գրողների եւ բանաստեղծների էր տեղափոխում Հայաստան՝ բանաստեղծական համաժողովի մասնակցելու համար» (էջ 275):
Նշենք նաեւ, որ Գուգուշը վերջերս հայտարարել է բեմին վերջնականապես հրաժեշտ տալու մասին՝ պատճառաբանելով իր հայրենիքում կատարվող բռնությունները…
Ա. Բ.
