Կենսագազային կայանք. այսօրն ու վաղը

Աշխարհում գործում է մոտ 50 միլիոն կենսագազի կայան, հիմնականում փոքր, որոնք օգտագործվում են կենսագազ արտադրելու համար տարբեր օրգանական թափոններից, ինչպիսիք են գոմաղբը, սննդի թափոնները կամ կեղտաջրերը: Նման կայանների ամենամեծ թիվը կենտրոնացած է Չինաստանում եւ Հնդկաստանում: Այնուհետեւ կենսագազը կարող է օգտագործվել խոհարարության, ջեռուցման եւ էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար: Չինաստանը եւ Հնդկաստանը առաջատարներ են փոքր բիոգազի կայանների քանակով: Համենայն դեպս աշխարհի բիոգազի արտադրության հզորության ավելի քան 60%-ը գտնվում է Եվրոպայում եւ Հյուսիսային Ամերիկայում:

Կենսագազի կայանների զարգացման զգալի ներուժ կա Հարավային Ամերիկայում, Ասիայում եւ Աֆրիկայում:Շատ երկրներ, ինչպիսիք են Վիետնամը եւ Նեպալը, աջակցում են բիոգազի կայանների զարգացմանը ազգային մակարդակով:

Կենսագազը արտադրվում է օրգանական թափոնների լայն շրջանակից, ներառյալ կենդանիների գոմաղբը, քաղաքային թափոնները, բուսական նյութերը, սննդի մնացորդները եւ կեղտաջրերը:Կենսագազը կարող է օգտագործվել էլեկտրաէներգիա, ջերմություն արտադրելու, ինչպես նաեւ խոհարարության եւ լուսավորության համար:

Կենսագազը վերականգնվող եւ մաքուր էներգիայի աղբյուր է, որը նվազեցնում է ջերմոցային գազերի արտանետումները:Կենսագազի արտադրությունը բախվում է թափոնների հավաքման լոգիստիկայի եւ ենթակառուցվածքների հետ կապված մարտահրավերների, սակայն դրա օգտագործման հեռանկարները մնում են բարձր:

Կենսագազի տեխնոլոգիաները բավականին արագ զարգանում են, հատկապես լավ զարգացած գյուղատնտեսություն ունեցող երկրներում: «Միջազգային կենսաէներգիա» ամսագիրը հետաքրքրական ընտրություն է կատարել:Նրա խոսքով՝ կենսագազի ներուժի 86%-ը պարունակվում է գյուղատնտեսական հումքում եւ միայն 8%-ը՝ արդյունաբերական եւ քաղաքային թափոններում: Հետեւաբար, վերջերս գյուղատնտեսական արտադրության օրգանական թափոններից եւ գյուղատնտեսական էներգետիկ մշակաբույսերից կենսագազի արտադրությունը սկսել է զարգանալ ավելի արագ տեմպերով:

Այսօր Գերմանիան Եվրոպայում առաջին տեղն է զբաղեցնում գործող բիոգազի կայանների քանակով. 2010 թվականին դրանց թիվը գերազանցում էր 9000-ը: Այդ ձեռնարկությունների կողմից արտադրված բիոգազի միայն 7%-ն է մտնում գազատարներ, մնացածն օգտագործվում է արտադրողի կարիքների համար: Ապագայում երկրում օգտագործվող բնական գազի 10-20%-ը կարող է փոխարինվել բիոգազով:

Կենսագազի օգտագործման մասշտաբով առաջատարը Դանիան է. այս տեսակի վառելիքն ապահովում է երկրի էներգիայի սպառման գրեթե 20%-ը: Կենսագազի շուկայի զարգացման բարձր տեմպեր ունեցող այլ եվրոպական երկրների շարքում արժե առանձնացնել Մեծ Բրիտանիան, Շվեդիան, Նորվեգիան, Իտալիան, Ֆրանսիան, Իսպանիան եւ Լեհաստանը: ԱՄՆ-ում կենսագազի շուկան զարգանում է շատ ավելի դանդաղ, քան Եվրոպայում: Օրինակ, չնայած մեծ թվով ֆերմաների առկայությանը, երկրում գործում է ընդամենը մոտ 200 կենսագազի կայան, որոնք աշխատում են գյուղատնտեսական թափոնների վրա:

Սկանդինավյան երկրները ակտիվորեն ներդնում են բիոգազի կայաններ: Շվեդիայում արդեն գործում է ավելի քան 200 կայան, որոնցից 138-ը գտնվում են ջրամաքրման կայաններում, 60-ը՝ աղբավայրերում, իսկ Դանիայում ամենամեծ թվով կայաններ են գործում անասնապահական ֆերմաներում:

Աշխարհի ամենամեծ կենսագազի գործարաններից պետք է նշել Չինաստանում գտնվող մեկը՝ Լյաոնին քաղաքի մոտակայքում: Այստեղ է գտնվում աշխարհի ամենամեծ կաթնամթերքի ֆերման՝ 60 հազար կովով: Տեղադրվել է 5.6 ՄՎտ հզորությամբ բիոգազի կայան, որը միացված է էլեկտրացանցին: Ֆերմայում անասունների գլխաքանակը նախատեսվում է հասցնել 250 հազար գլխի, եւ համապատասխանաբար կընդլայնվեն բիոգազի արտադրության հզորությունները: Մեկ տոննա անասնագոմից ստացվում է 50-65 մա կենսագազ՝ 60% մեթանի պարունակությամբ, 150-500 մա կենսագազ՝ տարբեր տեսակի բույսերից՝ մինչեւ 70% մեթանի պարունակությամբ: 

Մեր երկրում նույնպես անհրաժեշտ է մտածել կենսագազի արդյունավետ օգտագործման մասին:

ՍՏԵՓԱՆ ՊԱՊԻԿՅԱՆ

Հայկական էներգետիկական ակադեմիայի հիմնադիր նախագահ