Թերեւս կմիջամտեր Վաշինգտոնը, եթե չլիներ Եգիպտոսի զինվորական հեղաշրջումը
Օրերս փոխվարչապետ Բեշիր Աթալայը, հայտարարելով, թե Թուրքիայից փախած որոշ հրեաներ նախանձում են երկրի արագ վերելքին եւ փորձում են խանգարել դրան, «Գեզիի» հակակառավարական ելույթների կազմակերպման մեջ մեղադրել էր հրեական համայնքին: Հայտարարությունից շփոթված համայնքը հարձակման թիրախ դառնալու մտավախությամբ ահազանգել էր: Ահազանգից հետոՙ հուլիսի 3-ին Աթալայը հերքեց ասածները, հավաստիացնելով, որ խոսքերն աղճատված են եւ ինքը հրեաներին վիրավորելու մտադրություն չի ունեցել:
Չնայած փոխվարչապետի հավաստիացմանը, Իսրայելը նույն օրը դադարեցրել էր մուտքի արտոնագրի տրամադրումը Թուրքիայի քաղաքացիներին: Երեկվա համարում «Ազգն» անդրադարձել է այս ամենին: Պարզապես ավելացնենք, որ փոխվարչապետ Աթալայիՙ հրեաներին հասցեագրած մեղադրանքն ու դրան ի պատասխան Թուրքիայի քաղաքացիների մուտքը երկիր արգելելու Իսրայելի արարքը փոխդժգոհության արդյունքն են:
Թուրքիայի պարագայում այդ դժգոհությունը պայմանավորում է «Մավի Մարմարայի» տախտակամածում դեռեւս 2010-ին 9 թուրքի սպանությունը եւ դրա հետ կապված ներողության «անբովանդակությունը», իսկ Իսրայելի դեպքումՙ վարչապետ Էրդողանի հակաիսրայելական ելույթներն ու Գազայի հատված այցելելու համառությունը:
Թուրքական կողմը դեռեւս 2010-ի հունիսին պահանջ էր դրել, որ Իսրայելը «Մավի Մարմարայի» միջադեպի առնչությամբ պաշտոնապես ներողություն խնդրի Թուրքիայից: Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն խնդրեց ընթացիկ տարվա մարտի 22-ին միայն, բայց ոչ պաշտոնապես, այլ հեռախոսով բանավոր, այն էլՙ անհասցե: Վարչապետ Էրդողանն ընդունել էր անբովանդակ ներողությունը: Նա այլընտրանք էլ չուներ, որովհետեւ Իսրայելի վարչապետի գրասենյակից անձամբ հեռաձայնել էր ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման, ապա եւ հեռախոսափողը փոխանցել Բենիամին Նաթանյահուին:
Քանի որ Էրդողանը դժկամությամբ էր ընդունել ներողությունը, միաժամանակ հետաձգել նախապես հունիսին ծրագրված այցը Գազա, տեղի տալով ԱՄՆ-ի ու Իսրայելի ճնշումներին, ուստի ներողության ընդունումը չհանգեցրեց «Մավի Մարմարայի» պատճառով ընդհատված թուրք-իսրայելական հարաբերությունների լիարժեք վերականգնմանը: Իսրայելական կողմն էլ ոչ մի կերպ չէր հանդուրժում Էրդողանի Գազա այցելելու հաստատակամությունը:
Թուրքիայի քաղաքացիներին մուտքի վիզա չտրամադրելու Իսրայելի կառավարության որոշումը ինչպե՞ս կանդրադառնա վարչապետ Էրդողանի Գազա այցին, որը նախատեսված է հուլիսին, հայտնի չէ: Բայց որ Թուրքիայի փոխվարչապետի հրեաներին հասցեագրած մեղադրանքն ու դրան Իսրայելի հակազդեցությունը ելման կետ են վերադարձրել թուրք-իսրայելական հարաբերություններըՙ ակնհայտ է:
Մինչդեռ այդ հարաբերություններով խիստ շահագրգիռ Վաշինգտոնը հսկայական ջանքեր էր գործադրել, որ թեկուզ մասնակի վերականգնվեն: Այդ շահագրգռությունը, ամենայն հավանականությամբ, ստիպելու էր Վաշինգտոնին նորից միջամտելու: Նաեւ կմիջամտեր, եթե չլիներ բանակի հեղաշրջումը Եգիպտոսում:
Թեեւ Եգիպտոսի զինվորական հեղաշրջումը առայժմ միջամտելու հնարավորություն չի տալիս Վաշինգտոնին, սակայն նախագահ Մուհամմեդ Մուրսիի հեռացումն իշխանությունից չպետք է անակնկալ լինի ԱՄՆ-ի, հետեւաբար եւ Եվրոմիության համար: Այն առումով, որ ե՛ւ ԱՄՆ-ը, ե՛ւ ԵՄ-ը փոխանակ դատապարտելու բանակին, որն ի վերջո առգրավել է իշխանությունը երկրի օրինական նախագահից, բավարարվեցին Եգիպտոսում ժողովրդավարական կարգերի շուտափույթ վերականգնման հայտարարություններով:
Ավելին, ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Չաք Հեգլը անցյալ շաբաթ երկու հեռախոսազրույց է ունեցել հեղաշրջման ղեկավար, Եգիպտոսի պաշտպանության նախարար, գեներալ Աբդուլ Ֆաթթահ ալ Սիսիի հետ: Պենտագոնի խոսնակ Ջորջ Լիթլը հեռախոսազրույցի բովանդակությանը չի անդրադարձել: Բայց եւ այնպես ընդգծել է պատմական սերտ կապերի առկայությունը ԱՄՆ-ի ու Եգիպտոսի բանակների միջեւ, ապա հույս է հայտնել զարգացնելու այդ հարաբերությունները ճգնաժամի հաղթահարումից հետո:
Մինչդեռ տարածաշրջանում արմատական շրջանակները Մուրսիին համարում էին ամերիկյան դրածո, պատճառաբանելով, թե նրան իշխանության է բերել Վաշինգտոնը: Ի դեպ, ինքըՙ Մուրսին, չէր ընդունել նախագահ Բաշար Ասադի ընտրվելու առթիվ հղած շնորհավորանքը, կողմ էր Սիրիայի օդային տարածքի թռիչքազերծ գոտի հայտարարմանը եւ շուրջ 2 ամիս առաջ պաշտոնապես խզել էր հարաբերությունները Դամասկոսի հետ:
Պարզապես Մուհամմեդ Մուրսիին չհաջողվեց վերահսկել «Մուսուլման եղբայրներին», որոնք էլ ըստ երեւույթին պատճառ դարձան, որ նա հեռանա իշխանությունից, ինչպես բերել էին: Թերեւս այդ առումով ուշագրավ է նախագահ Ասադի սիրիական «Սաուրա» թերթում հրապարակված դիտարկումը. «Այն, ինչ տեղի ունեցավ Եգիպտոսում, քաղաքական իսլամի անկումն է: Այդպիսին է լինելու ճակատագիրը բոլոր նրանց, ովքեր կրոնը շահարկում են քաղաքական նպատակներով: Ժողովրդին չես կարող մշտապես խաբել, մանավանդՙ Եգիպտոսի»:
Հատկանշական է, որ բանակի հեղաշրջումը Եգիպտոսում պաշտպանում է նաեւ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը, որը Մուրսիի պես չափավոր իսլամի ներկայացուցիչն է Արեւմուտքի համար եւ արմատական շրջանակներում նույնպես համարվում է ԱՄՆ-ի դրածոն:
