ՕԴԵԹ ԲԱԶԻԼ, (Միացյալ Թագավորություն), Թարգմ. Հ. Ծ.
Տեղեկացնելով խմբագրությանը, որ BBC-2 հեռուստակայանով ցուցադրվել է Ռաջե Օմարի «Օսմանցիները» երեքմասանոց ֆիլմը Օսմանյան կայսրության անկման մասին, անգլիաբնակ մեր հայրենակից Օդեթ Բազիլը իր տեսակետն է շարադրել ստորեւ թարգմանաբար ներկայացվող հոդվածում:
Ֆիլմաշարը ոչ հայերի կողմից արդեն իսկ քննադատության ենթարկվեց այն աստիճանի, որ մարդիկ իրենց բլոգներում հարցնում էին, թե արդյոք BBC-ն կողմնապահությո՞ւն է անում եւ անաչառ չէ: Մահմեդականությունը ներկայացնելու եւ նրա ազդեցությունը պատմության վրա բացատրելու ֆիլմաշարի փորձը կարեւոր էր եւ անհրաժեշտ մեր ժամանակներումՙ ավելի ճիշտ հասկանալու այդ կրոնական ուսմունքը: Բայց այն դերը, որ Թուրքիային էր վերապահվում որպես արդիական եւ ժողովրդավարական երկրի, որը իբր կարող է միջնորդի դեր կատարել արեւելքի եւ արեւմուտքի, իսլամի եւ քրիստոնեության միջեւ ծաղրուծանակ էր: Ռաջե Օմարը պետք է իր վարդագույն ակնոցները հանի, եւ մենք բոլորս պետք է առերեսվենք իրականության հետ:
Թուրքիան ժողովրդավարակա՞ն երկիր է
Այս հարցը ուղղեք հարյուրավոր լրագրողներին, որոնք թուրքական բանտերում փտում են, նրանց հետապնդում են ամենուրեք, որովհետեւ ճշմարտությունն են ասում եւ քննադատում են իշխանություններին: Ափսոս, որ մենք հնարավորություն չունենք հարցազրույց վերցնելու բոլոր նրանցից, ովքեր ճշմարտությունն ասելու համար արդեն սպանվել են:
Կամ այս հարցը ուղղեք բոլոր այն մտավորականներին, որոնց հետապնդում են քրեական օրենքի 301 հոդվածի հատկանիշներով: Նաեւ փոքրամասնություններին ուղղեք այս հարցը: Նրանք ամեն օր են խտրականության ենթարկվում, որովհետեւ թուրք չեն:
Այսօրվա Թուրքիան իսլամը շահագործում է հօգուտ իրեն: Իսլամական երկրների հետ հարաբերություններում իրեն ներկայացնում է որպես թունդ մահմեդական երկիր, իսկ արեւմտյան երկրների հետ գործ ունենալիսՙ որպես հանդուրժող «չափավոր» իսլամական երկիր:
Իր առաջին երկու ելույթներում Օմարը, նշելով հանդերձ Թուրքիայի համար բավական հեռավոր երկրների անունները (ինչպես օրինակՙ Վիեննան), ոչ մի անգամ չնշեց հարեւան Հայաստանի անունը, որի հետ իր սահմանն արդեն 18 տարի փակ է պահում Թուրքիան: Երրորդ մասում նա շատ հակիրճ անդրադարձավ Օսմանյան կայսրության իրագործած ցեղասպանությանը 1915 թվին եւ հարցազրույց ունեցավ պատմաբան Արա Սարաֆյանի հետ, ով անհայտ պատճառներով չնշեց (կամ նշեց, բայց թուրքական ճնշումների հետեւանքով եթեր չէր հեռարձակվել) իր հեղինակած «Օսմանյան կառավարության վերաբերմունքը հայերի նկատմամբ: 1915-1923 թ.» գրքի մասին, որն արդյունքն էր բրիտանական խորհրդարանի գրադարանում կատարված երկարամյա հետազոտությունների:
Գիրքը ճշգրիտ շարադրանքն է բրիտանական խորհրդարանում 1915-23 թվերին տեղի ունեցած քննարկումների արձանագրությունների, որոնք չեն կարող որակվել «սուտ» կամ «պրոպագանդա»:
Ավելին, եթե իսկապես անաչառ էր իր մոտեցումներում, Օմարը կարող էր իր հարցերի եւ ցեղասպանության ժխտման վերաբերյալ հարցերի պատասխանները ստանալ կարդալով 126 միջազգայնորեն ճանաչված պատմաբանների (մեծ մասամբՙ օտարներ) հայտարարությունը, որտեղ երկար ու մանրազնին ուսումնասիրություններից հետո նրանք 1915 թվին կատարվածը որակում են «ցեղասպանություն»:
Այս մասին հաստատակամորեն արտահայտվեց մի թրքուհի, որը հաճախակի ակնարկներով մասնակցում էր ծրագրին: Նա խոստովանեց, որ «մինչեւ 1915-ը հայերը կազմում էին Թուրքիայի ամբողջ բնակչության 5 տոկոսը, իսկ 1915-ից հետոՙ ընդամենը 2 տոկոսը», թողնելով հեռուստադիտողին մտորելու, թե որտեղ անհայտացավ մնացյալ 3 տոկոսը:
Հաղորդման երրորդ մասում Օմարը, խոսելով տարածաշրջանում Թուրքիայի ձեռք բերած նոր դերակատարության եւ «Արաբական գարնան» մասին, մատնանշեց դրությունները Եմենում, Եգիպտոսում, Սիրիայում եւ այլն, բայց մոռացավ (կամ, ավելի ճիշտ, նախընտրեց մոռացության մատնել) 1974 թվի Կիպրոսի հյուսիսային մասի նվաճումը Թուրքիայի կողմից, որի հետեւանքով ավելի քան 200 հազար քրիստոնյաներ բռնի տեղահանվեցին եւ իրենց ունեցվածքն էլ թալանվեց: Այս հարցը Թուրքիայիՙ Եվրոպական միության մուտք գործելու գլխավոր խոչընդոտներից մեկն է:
Ռաջե Օմարը պետք է հասկանա, որ Թուրքիայի անցյալի հզորության ու կարեւորության մասին խոսելիս, որպես անաչառ լրագրող, նա պետք է ներկայացնի նաեւ Թուրքիայի ներկա ժամանակների բացասական երեւույթները:
Հուսանք, որ Հայաստանի հարուստ պատմությունն ու մշակույթը կստիպի Օմարին մի օր այցելել մեր հայրենիքը եւ հեռուստատեսությամբ նույնքան ոգեւորությամբ ներկայացնել նրա անցյալն ու ներկան: Բայց կայցելի՞ նա երբեւէ Հայաստան:
