Հայաստանում զբոսաշրջությունը գերակա ճյուղ է ճանաչվել ավելի քան 6 տարի, եւ թե կառավարությունը, թե մասնավոր ներդրողները հսկայական գումար են ծախսում Հայաստանը զբոսաշրջային հետաքրքրական գոտի դարձնելու համար: Երբեմն այդ ձգտումը հասնում է անգամ ծայրահեղ քայլերի եւ մշակույթի նախարարությունը թույլատրում է անցկացնել «Կիսամերկ party-ներ»ՙ օրինակ Գառնու եւ Զվարթնեցի տաճարներում: Նախարարությունում նման որոշումը մեկնաբանում են Հայաստանը զբոսաշրջիկների համար առավել գրավիչ դարձնելու ցանկությամբ եւ հավաստիացնում, որ նման «party»-ներ շահավետ են եւ պահանջված:
Զբոսաշրջության տեսակներից Հայաստանում թերեւս լայն տարածում ունի պատմական-կրոնական տուրիզմը: Հայաստանն աշխարհին մատուցվում է որպես առաջին քրիստոնյա պետություն ու Նոյի երկիր, եւ բնականաբար արտասահմանցի զբոսաշրջիկը Հայաստանում առաջին հերթին ցանկանում է տեսնել պատմական վայրերը, եկեղեցիներն ու ամրոցները: Եթե կանգուն կամ կիսականգուն եկեղեցիների հարցում Հայաստանը դեռ կարող է հպարտանալ, ապա ամրոցների հարցում ճակատագիրն այնքան էլ առատաձեռն չի գտնվել: Եղածը ոչնչացրել է կա՛մ թշնամին, կա՛մ երկրաշարժը: Պահպանվածներն էլ ոչնչանում են այսօր մեր անտարբերությունից եւ, բառի բուն իմաստով, «փնթի» վերաբերմունքից:
Հայկական կոթողների շարքում մոռացության է մատնված միջնադարյան Հայաստանի ամենանշանավոր բերդաքաղաքներց մեկը` Ամբերդը: Ճիշտ է , 2006-2007 թթ. վերականգնողական որոշ աշխատանքներ այստեղ կատարվել են , բայց, ընդհանուր առմամբ Ամբերդ ամրոցը ու նրա հարեւանությամբ գտնվող Կաթողիկե եկեղեցին գտնվում են անմխիթար վիճակում:
Ամբերդի շրջակայքը վերածվել է աղբավայրի, իսկ Կաթողիկե եկեղեցու հինավուրց պատերը դարձել են մշակութասեր այցելուների «զգացմունքների» խոստովանապատ:
Ամբերդից դեպի ձոր տանող լեռան լանջի մի հատվածը դարձել է աղբավայր, որը հավանաբար գոյացել է այնտեղ հուշանվերներ վաճառողների եւ «մաքրասեր» զբոսաշրջիկների համատեղ ջանքերով: Միաժամանակ նշենք, որ տարածքում ոչ մի աղբաման չկա: Տեղացիները պատմում են, որ ժամանակ առ ժամանակ աղբը տանում են, սակայն դա էլ իրավիճակը չի փրկում:
Շատ է խոսվում արտերկրում գտնվող հայկական մշակութային կոթողների ոչնչացման ու անմխիթար վիճակի մասին: Այդ պարագայում հայկական հուշարձաններին դիպչողները դառնում են վանդալներ ու բարբարոսներ, ու համընդհանուր համահայկական աղմուկ է բարձրանում հուշարձանի պահպանման համար: Բայց նույն վերաբերմունքը չկա, երբ Հայաստանում է հուշարձանը հայտնվում սարսափելի վիճակում: Ամրոցի քարերը թուլացել են, իսկ դեպի ամրոց տանող ճանապարհը սարսափելի է: Մշակույթի նախարարությունից ամրոցի ճակատագրի վերաբերյալ որեւէ տեղեկատվություն ստանալու մեր փորձերն իզուր անցան…նախարարությունում ոչ ոք հեռախոսին չէր պատասխանում.
Ամբերդի եկեղեցին կառուցել է Վահրամ Պահլավունին 1026թ: Այն դրսից ուղղանկյուն, ներսից խաչաձեւ հատակագծով կենտրոնագմբեթ կառուցվածք է: Ամբերդի եկեղեցին առաջիններց է, որ խաչաթեւերի չորս անկյունում ունի կրկնահարկ ավանդատներ: Ծածկի ծանրությունը թեթեւացնելու համար, տանիքի տարբեր մասերում տեղադրվել են կավե թրծված կարասներ: Եկեղեցու արտաքին մասի ճարտարապետական լուծումը զուսպ է, համաչափությունները` ներդաշնակ: Պահպանվել են Ամբերդի դղյակի եւ բերդապարիսպների ավերակները, բաղնիքը, եկեղեցին եւ մի քանի այլ կառույցներ: Արտաքուստ անմատչելի ամրոց հիշեցնող եռահարկ միջնաբերդը տեղադրվել է բերդաքաղաքի ամենաբարձր մասում եւ ընդգրկել մոտ 1500 քմ մակերես:
Միջնաբերդից հարավ, արեւելյան պարսպի մոտ, գտնվում է ամրոցի լավ պահպանված բաղնիքը: Բաղնիքի մոտ պահպանվել են փոքրիկ մատուռի ավերակներ: Բերդապարիսպների բուրգերը կառուցվել են տեղանքի առանձնահատկություններից ելնելով եւ ճանապարհների նկատմամբ մուտքերի հաշվենկատ դիրքավորման հետ ստեղծել են պաշտպանական անառիկ մի համակարգ: Միջնադարյան Հայաստանի ամրոցաշինության սկզբունքային գծերն իրենց վառ արտահայտությունն են գտել այս ամրոցում: Ամբերդը եղել է 10-րդ դարի Պահլավունի իշխանների ու Բագրատունիների թագավորության ռազմա- պաշտպանական կարեւոր հենակետերից մեկը: Այն դիմագրավել է սելջուկ- թուրքական ու մոնղոլ-թաթարական հարձակումներին ու միայն 14-դ դարի վերջին թուրք-թաթարական արշավանքներից հետո կորցրել իր նշանակությունը ու ամայացել Լենկթեմուրի օրոք:
