Աշխարհի 20 լեզուներով հրատարակվող ֆրանսիական նշանավոր «Լը մոնդ դիպլոմատիկ» ամսաթերթի մայիսին լույս տեսած համարում լրագրող Քոնստան Լեոնն (Constant Leon) անդրադառնում է Բերձորի միջանցքը փակելու Ադրբեջանի իրական նպատակներին, նկարագրում է Գորիսում ժամանակավոր հանգրվան գտած, ամեն վայրկյան շրջափակման վերացման լուրին սպասող, Արցախ մեկնելու պատրաստ մարդկանց եւ նրանց իրական խնդիրները: Լրագրային մեկ էջում զետեղված «Լեռնային Ղարաբաղում շրջափակված» վերնագրով մեծածավալ հոդվածը ներկայացնենք ամփոփ՝ գլխավորն ու կարեւորն ընդգծելով:
Հոդվածագիրը նկատել է տալիս, որ 2020-ին Ադրբեջանը Ստեփանակերտը չի գրավել Ռուսաստանի խնդրանքով, իսկ նոյեմբերի 9-ին կնքված եռակողմ համաձայնագիրը դիտարկում է՝ որպես ՌԴ-ի դիվանագիտական հաջողություն: Բերձորի միջանցքն արգելափակելու, միջազգային դատարանի վճիռը չկատարելու, Ալիեւի՝ «Հայաստանն ուզենա կամ չուզենա, Զանգեզուրի միջանցք կբացենք» սպառնալիքի մասին հիշատակելով, հոդվածագիրը ներկայացնում է ֆրանսահայ քաղաքագետ Թալին Փափազյանի կարծիքը, թե Ադրբեջանը Զանգեզուրի միջանցքով ուզում է արհեստական հավասարություն ստեղծել Արցախի եւ Նախիջեւանի միջեւ, այդու հասնելով իր նպատակին՝ Զանգեզուրի միջանք բացելու արտոնություն ստանալ Բերձորն ապաշրջափակելու հաշվին: «Լը մոնդի» վերլուծաբանը գրում է, որ Բաքուն պահանջում է այդ մասից (ըստ երեւույթին այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցք»ի մերձակայքում տեղակայված- Ան. Հ.) հայկական զինուժը ետ քաշել, ռուսական զինուժով փոխարինել այն: Պաշտոնական Երեւանը հրաժարվում է ինքնիշխանության հանձնման այս պահանջից՝ գիտակցելով, որ հակառակ պարագայում Բաքվի հետագա պահանջները կքաջալերվեն:
Հայկական կողմի համար միջանցքի հարցն ավելի մեծ նշանակություն ունի, գրում է ֆրանսիական պարբերականը՝ հղում անելով պատմաբան Տաթեւ Հայրապետյանի կարծիքին, որ ասում է, թե «Միջանցքի հարցը չպետք է տարանջատել Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի՝ Սյունիքի տարածքի հանդեպ պահանջից»: Թերթը հիշատակում է, որ փետրվարին Բաքուն համաձայնել է Զանգեզուրում հայկական անցակետ տեղակայելու հարցին, սակայն շարունակել շրջափակումը:
Հոդվածագիրը ներկայացնում է 2020-ի պատերազմից հետո Ադրբեջանի՝ ՀՀ տարածքի հանդեպ սահմանային ոտնձգությունները, հրադադարը խախտելու բազմաթիվ դրվագները՝ Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի 200 000 բնակչությանը սպառնալու, Հայաստանից կտրելու մտադրությանը, ապրիլի 11-ին Տեղ գյուղում ժամեր տեւած հրաձգությանը, որի «հետեւանքով հայկական կողմը 7 զոհ է գրանցել»: Ադրբեջանը այսպիսի սպառնալից քայլերով կամենում է հասնել նրան, որ խաղաղության պայմանագիրն ի՛ր պայմանների թելադրմամբ հաստատվի: Երեւանին ցայժմ չի հաջողվել հասնել իր պահանջի բավարարմանը՝ ԼՂ-ի բնակչության քաղաքական եւ մշակութային իրավունքների, անվտանգության երաշխիքների, ապառազմականացման եւ միջազգային դիտորդների հաստատմանը: Բաքուն սրանք դիտարկում է որպես իր ներքին հարց եւ նախընտրում ուղիղ երկխոսություն պարտադրել ԼՂ ներկայացուցիչների հետ:
«Լը մոնդն» այնուհետ անդրադառնում է դեկտեմբերին Իրանի սահմանին Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի միացյալ զորավարժություններին, որ Տաթեւ Հայրապետյանի մեկնաբանմամբ նպատակ ուներ ստուգելու Թեհրանի արձագանքը՝ Հայաստանի, հատկապես Սյունիքի վրա ռազմական հարձակման դեպքում: 2022 թվականին ՀՀ-ում Իրանի դեսպանը զգուշացրել էր՝« Հայաստանի անվտանգությունն Իրանի անվտանգությունն է», իսկ 2022-ի տարեվերջին խոշորածավալ զորավարժություն անցկացրել: Թերթն անդրադառնում է դրան հետեւած 2023-ի հունվարին Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանության վրա հարձակման փորձին, դրա համար Բաքվի՝ Իրանին ուղղված մեղադրանքին: Իրանին անհանգստացնում է նաեւ Բաքվի եւ իր թշնամի Իսրայելի միջեւ ռազմական աճող համագործակցությունը: «Լը մոնդը» նկատել է տալիս, որ 2020-ից սկսյալ ՌԴ-ի հետ ՀՀ-ի ռազմական դաշինքը խոստացված անվտանգությունը չի երեւակել, անդրադառնալով ՀԱՊԿ-ի Երեւանին օժանդակություն չտրամադրելուն, մեզ ծանոթ դիպաշարին:
Վերլուծաբանը անդրադառնալով 2022 -ին Երեւանում ՀԱՊԿ-ի հանդիպմանը Պուտինի ներկայությանը, օպերայի հրապարակում Կրեմլի դեմ մի քանի հարյուր ցուցարարի Ուկրաինայի դրոշով բողոքի ակցիային, նկատել է տալիս, որ փոխարենը Կիեւում շատ ոգեւորված չեն, քանզի Ադրբեջանին են սատարում: Խորհրդային սահմանների ճանաչումը նրանց համար ընդունելին է, իսկ ԼՂ-ի հանդեպ Հայաստանի պահանջը զուգահեռում են ՌԴ-ի Ղրիմը բռնակցելուն: Հոդվածագիրը նկարագրում է այն իրավիճակը, որում Հայաստանը 2022-ին դիմում է Արեւմուտքին՝ ԵՄ դիտորդական առաքելություն տեղակայելու խնդրանքով: «100 հոգանոց գերմանացի եւ ֆրանսիացի ոստիկանական ուժերից կազմված դիտորդական առաքելության 50 անդամն են զինված», գրում է «Լը մոնդը» եւ շարադրում ԵՄ առաքելության ներկայության դեմ Երեւանում ՌԴ դեսպանության սուր ձեւակերպումներով պաշտոնական հայտարարությունն (communique) առ այն, որ ԵՄ-ի՝ ամեն գնով Հայաստանում լինելու, Ռուսաստանի միջնորդությունը ստորադասելու փորձը կարող է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի տարածաշրջանում խաղաղության հաստատման ջանքերին վնասել:
2022-ի հուլիսին CIA-ի տնօրեն Վիլիամ Բըրնսի, սեպտեմբերին Նենսի Փելոսիի այցը, Մոսկվան եւ Բաքուն սադրանք որակեցին:
Բաքվում սառնասիրտ են, ԼՂ-ի հանդեպ Ռուսաստանի եւ Արեւմուտքի միջեւ մրցակցության կրակոտ պայքարի բորբոքման վերաբերյալ, քանզի Մոսկվայի եւ Բրյուսելի դեմ ճնշման իր լծակն ունի Բաքուն: 2022-ին Ալիեւն ու Պուտինը ստորագրեցին համագործակցության, միմյանց վրա չհարձակվելու պայմանագիր, որով ՌԴ-ն պարտավորվում է Ադրբեջանի ներքին հարցերին չմիջամտել, իսկ Բաքուն հետխորհրդային տարածքում ընդունում է Մոսկվայի առաջնորդող դիրքը, Ուկրաինայի դեմ պատերազմում վստահեցնում իր չեզոքության մասին, ամփոփ ներկայացնում է «Լը մոնդի» մեկնաբանը եւ շարունակում՝ Եվրոպան գազի նոր մատակարար Բաքվի հետ չի վտանգում իր կապերը, 2022-ի հուլիսին ԵՄ հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի Բաքու այցը արդյունավորվեց նոր պայմանագրով՝ 2022-ի վերջին գազի 30 տոկոսով ավելացված ծավալները մինչեւ 2027 թվականը կրկնապատիկ կդառնան: «Եվրոպացիները կարող են գոհ լինել, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ կասկած կա, թե Բաքուն ռուսական գազն է ադրբեջանականի անվան տակ վաճառում», եզրափակում է «Լը մոնդ դիպլոմատիկը»:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
Գերմանիա
