Տարիներ առաջ «Ազգ»-ում տպագրված հոդվածներիցս մեկը վերնագրել էի` «Տուր դը Ֆրանս»-ը` գյուղուսույց», ուր ներկայացրել էի այն դաշտերն ու արոտավայրերը, ագարակներն ու ֆերմաները, այգիներն ու մարգագետինները, հիմնականում ամենայն բծախնդրությամբ մշակված, որոնց տարածքներով անցնում էին համաշխարհային հեծանվավազքի այդ մրցումները: Այնպես որ, թեեւ այս օրերին գաճաճ պետություն Քաթարում շարունակվող աշխարհի ֆուտբոլի առաջնությունը նվազագույն առնչություն ունի Ֆրանսիայի նկարագրի հետ, այսուհանդերձ… ասելիք կա: Հիշենք` դեկտեմբերի 5-ը, Ճապոնիա-Խորվաթիա խաղի նախասկիզբը, երբ տանտիրուհիս ամենայն միամտությամբ ասաց. – իբր ճապոնացիները հող ունեն, հետն էլ ֆուտբոլի դաշտ ու երկրի հավաքակա՞ն:
Հումորի տարրեր պարունակող այս խոսքերը մտորելու առիթ դարձան: Հայաստանյան իրականության մեջ, նաեւ փորձագիտական նեղ շրջանակներում, հաճախ կարելի է հարցերի հադիպել, թե իրենց ունեցած 377 հազար քառակուսի կիլոմետրի վրա ինչպես են տեղավորվում 125 մլն բնակիչները, 1 քկմ-ի վրա 350 մարդ, երբ մեր ցուցանիշը 100 մարդ է, Հայաստանն էլ սակավահող ենք հռչակում: Ճապոնիայի վիճակագրությունը վարողները մշտապես են փաստում, որ իրենց իրոք սակավահող վարելահողերում յուրաքանչյուր տարի ճապոնացիների առաջնահերթ սննդակարգին անհրաժեշտ 10-12 մլն տոննա բրինձն իրենք են աճեցնում, նաեւ` բանջարեղենի, մրգերի հարյուր հազարավոր տոննաները: Գերարդյունավետ գյուղոլորտի ծավալման շնորհիվ նաեւ ֆուտբոլի դաշտերի համար է բավարար տարածքներ առանձնացվում, որտեղ ֆուտբոլ խաղացողները նաեւ համաշխարհային ասպարեզներում են հայտնվում, ազգային հավաքականում ընդգրկվում: Այնպես որ, թեեւ այդ օրը աշխարհի փոխչեմպիոն խորվաթներին գերազանցել չհաջողվեց, սակայն հույսով լի են, մի օր էլ…
Նկատենք. Ճապոնիայում արդյունավետ գյուղատնտեսություն վարելու նպատակով վարելահողերը 1 բնակչի հաշվով 320 քառակուսի մետր է, ՀՀ-ում` 1420 մետր, այն դեպքում, երբ մերոնց չի հաջողվում հայաստանցիներիս առաջնահերթ անհրաժեշտ ցորենի պահանջարկի անգամ 20 տոկոսն արտադրել, չնշելով անասունների լիարժեք կերերի որեւէ տոկոս: ՀՀ գյուղոլորտի պատասխանատուներն այս հանգամանքը բացատրում են հողերի մասնատվածությամբ, մոռացության տալով, որ այդ նույն վիճակն էր նաեւ 2000-ականների սկզբին, երբ առանձին տարիներ արտադրվում էր մինչեւ 450 հազար տոննա հացահատիկ, ՀՀ պահանջարկի մոտ 60-70 տոկոսը:
Ի դեպ, գյուղնշանակության հողերը մասնատված են նաեւ Ճապոնիայում, ֆերմերների 70 տոկոսի զբաղեցրած տարածքները 0,5 հեկտարից մինչեւ 1,5 հեկտարի սահմաններում են: Սակայն այս հանգամանքը չի խանգարում գյուղատնտեսության կազմակերպիչներին բրնձից բացի արտադրել տավարի, խոզի ու թռչնամսի տարեկան մինչեւ 5 մլն տոննա ծավալներ, որը ձկան որսի հետ սակավահող այս երկիրը մոտեցնում է ինքնաբավության մակարդակի որն էլ մարդկանց վստահություն է հաղորդում, ինչպես տեսանք` նաեւ ֆուտբոլ խաղալու ցանկություն առաջացնում: Թող տարօրինակ չդիտարկվի, լավագույն սնունդն առողջ ապրելակերպի երաշխիք է համարվում: Ճապոնացիները Երկիր մոլորակի երկարակյացներից են` կանանց կյանքի միջին տարքը` 83 է, տղամարդկանցը` 90, ՀՀ-ում` համապատասխանաբար 72 եւ 79:
Երբ շաբաթվա սկզբին գրում էի մասամբ ճանաչողական սույն թղթակցությունը, հայտնի էին ֆուտբոլի աշխարհի Քաթարում անցկացվող առաջնության 4 լավագույն հավաքականները` Մարոկկոյի, Խորվաթիայի, Արգենտինայի եւ Ֆրանսիայի թիմերը: Առաջինի վերաբերյալ համաշխարհային տեղեկատուները հաղորդում են, որ երկրի գյուղոլորտում մշակում են հացազգիների զգալի քանակներ, նաեւ բանջարեղեն ու մրգեր: Մարոկկոյում պահում են 20 մլն մանր եղջերավոր, մոտ 200 մլն հավ, 3 մլն-ից ավելի խոշոր եղջերավոր, որոնք պարենապահովության զգալի մակարդակ են երաշխավորում: Խորվաթիան նախորդ շաբաթ, իր նաեւ տնտեսական բարձր արդյունքների շնորհիվ, ընդգրկվեց ԵՄ-ի լիարժեք անդամակցության շարքերը. այստեղ 1 բնակչի հաշվով ՀՆԱ-ն անցնում է 30 հազար դոլարը, ՀՀ-ում` 5 հազար դոլարը: Գյուղոլորտում մշակում են ցորեն, շաքարի ճակնդեղ, եգիպտացորեն, որը որպես լիարժեք անասնակեր օգտագործելու շնորհիվ պահում են 1 մլն գլխից ավելի խոզ, 10 մլն հավ, 700 հազարից ավելի մանր եղջերավոր: Ինչ մնում է Արգենտինային, երկիրը մոտ 45 մլն տոննա եգիպտացորենի արտադրությամբ աշխարհում 4-րդն է, ցորենը 20 մլն տոննայի սահմաններում է, առաջին տասնյակում. երկրում 50 մլն խոշոր եղջերավոր է պահվում, 100 մլն-ից ավելի հավ, որոնց վերամշակումներին կարելի է հանդիպել նաեւ հայաստանյան առեւտրային ցանցում: Ֆրանսիան ներկայանում է իր գինիներով, «Պրեզիդենտ» կարագով, շատ այլ արտադրատեսակներով եւ իհարկե` ջերմ վերաբերմունքով հայերիս ու Հայաստանի հանդեպ, որը փոխադարձ է առավել քան, նաեւ` ֆուտբոլային հաղթանակների առումով:
Ինչ մնում է հայաստանյան ֆուտբոլի կանխատեսումներին, դրանց շուրջ կարելի է խոսել երբ երկրի առաջնությանն առնվազն 12-14 թիմեր կմասնակցեն, կկառուցվեն նվազագույնը 35-40 հազար նստատեղերով 3-4 մարզադաշտեր, հայաստանցի գոնե 2-3 տասնյակ ֆուտբոլիստներ կխաղան եվրոպական միջին ու առաջատար ակումբներում… Այս ամենի համար աշխատել է պետք, որն առայժմ փոխարինվում է երբեմնի դրախտավայրը սակավահող հռչակելով:
Հայաստանաբնակներիս նախաամանորյա տրամադրությունը բարձր պահելու նպատակով նշեմ, որ առավել արդյունավետ գյուղատնտեսական գործունեություն ծավալելու առումով վարելահողերը 1 բնակչի հաշվով Հայաստանի հանրապետությունում 1400 քառակուսի մետր է, ասենք Հոլանդիայում` 700 քմ: Չգիտեմ ինչքանով է տեղին, ակամայից հիշում եմ՝ ո՜ւր Քուռը, ո՜ւր մեր տունը խոսքերը:
Ապրենք իրատեսությամբ:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
