«Քաղաքը կարդում է» խորագրով Երեւանում անց կացվեց Գրքի երեւանյան 3-րդ փառատոնը: ՀԲԸՄիության երկու հարկերը 3 օրՙ նոյեմբերի 22-24-ը, մեղվի փեթակ էին հիշեցնում: Գրքին նվիրված որեւէ միջոցառում մինչեւ հիմա այնքան աշխույժ ու տրամադրող չի եղել, որքան այս փառատոնը: ՀԲԸՄ-իՙ առաջին հայացքից անբարեկարգ առաջին հարկը վերածվել էր գրքերի տաղավարների, որտեղ 37 հրատարակչություններ ներկայացնում էին իրենց գրքերըՙ բեսթսելերներ, հանրությանը դեռեւս անհայտ հրատարակություններ: Փառատոնի մեծ հնչեղությունն ապացուցեց, որ արդարացված ու նպատակային գաղափարի համար ոսկե պատեր կամ հսկայական գումարներ պետք չեն. ճիշտ մոտիվացիան, ազնիվ մղումները, պրոֆեսիոնալներին, գիտակներին հարթակ տրամադրելը հաջողության գրավական է: Փառատոնն ինչ-որ առումով նաեւ ստուգատես էրՙ արդյո՞ք ճիշտ են դժգոհությունները, թե հանրությունը, հատկապես երիտասարդները չեն կարդում: Կարդում են, գրքի նկատմամբ հետաքրքրությունը վերջին մեկ-երկու տարում աճել է:
Ներկայացված գրքերը բազմաժանր ու բազմաբովանդակ էինՙ ալբոմներից մինչեւ նորահայտ էջեր, դասականներից մինչեւ մանկական կոմիքսներ: Մեզանում առաջին անգամ կոմիքսի ժանրում ներկայացված էին Լուսինե Զաքարյանի եւ Վիկտոր Համբարձումյանի կյանքի եւ ստաղծագործության մասին պատմող մանկական գրքերՙ 3 եւ ավելի տարիք ունեցող երեխաների համար: Հրատարակիչների կարծքով մարդը գրքի հետ պետք է կապվի անգամ այն տարիքում, երբ նա աշխարհն ու տառերը դեռ չի ճանաչում: Ուրախ, գունազարդ կոմիքների միջոցով գրքերը մանկանն առաջին պատկերացումն են տալիս հանրաճանաչ ու տաղանդավոր մարդկանց մասին: Նույն ժանրում շուտով լույս կտեսնեն նաեւ մանկական կոմիքներ Շառլ Ազնավուրի եւ Ավրորա Մարդիգանյանի մասին:
Գրքի երեւանյան 3-րդ փառատոնի երեք օրերն էլ խիստ հագեցած էին: Կարելի էր ամբողջ օրըՙ առավոտից մինչեւ ուշ երեկո, անցկացնել ՀԲԸՄ-ում ու ոչ միայն գրքերին ծանոթանալ, այլեւ մասնակցել տարբեր հանդիպումների, զրույցների, քննարկումների, գրքերի շնորհանդեսների, վարպետության դասերի: Փառատոնը կազմակերպել էր ԿԳՄՍ նախարարությունը, բայց առաջին անգամ էր անց կացվում այս ձեւաչափով: Եթե նախկինում շեշտն ավելի շատ դրվում էր հրատարակչությունների աշխատանքի վրաՙ ջանալով ընթերցասերներին դարձնել գնորդ, ապա այս անգամ այցելուն կարող էր ամեն րոպե անակնկալի գալ. գրական, երաժշտական, կինոգիտական, մասնագիտական քննարկումների առաջարկները բազմաթիվ էին:
Իհարկե, հիմքերի հիմքը գիրքն էր, ծանոթությունը նոր հրատարակությունների հետ, իսկ ակնկալիքըՙ հնարավորինս շատ գրքերի վաճառքը: Այս հավակնություններն ունեին գրահրատարակիչները: Նրանք առաջարկում էին մինչեւ 40 տոկոս զեղչ, բայց լավ կլիներ, որ փառատոնի կազմակերպիչներն ավելի հետեւողական լինեին ու պարտադրեին ոչ թե մինչեւ, այլ առնվազն 40 տոկոս զեղչ: Գաղտնիք չէ ու ցավալի է, որ այսօր գիրքն իր ամենահարազատ ընկերը համարողն իր ամենահարազատ ընկերոջ վրա չի կարող շատ փող ծախսել: Գրքերն ամենեւին էլ էժան չեն: Փառատոնի ժամանակ նկատելի էր, որ շատերը մոտենում էին տաղավարներին, երանությամբ ձեռքներն առնում ցանկալի գրքերը, գինը հարցնում, ափսոսանքով տեղը դնում ու հեռանում: Ընթերցասեր լինելը դեռ չի նշանակում լինել պոտենցիալ գնորդ. ում համար 5-10.000 դրամը չնչին բան է, նա գրքի արժեքն ու դերը չգիտե, իսկ ով գիտե , գրպանում այդ 5-10.000 դրամը չունի: Ընթերցել ցանկացող, բայց ընթերցելու համար փող չունեցող երիտասարդներ շատ ունենք: Նրանք այնտեղ էինՙ գրքի փառատոնին, մեծ հետաքրքրությամբ մասնակցում էին բոլոր հանդիպումներին, նոր ծանոթություններ ձեռք բերում, սոցցանցերում ակտիվ տեղեկություններ հաղորդում փառատոնի մասին: Նրանք լուսավոր ու շիտակ հայացք ունեին, հագնված էին պարզ ու հասարակ ու երեք օր չհեռացան փառատոնի տարածքից:
Գրքի փառատոնին զուգահեռՙ գրքի ու երաժշտության կապի մասին զրուցեց կոմպոզիտոր Տիգրան Մանսուրյանը , կինոյի եւ գրականության աղերսները մեկնաբանեցին կինոգետ Կարեն Ավետիսյանն ու արձակագիր, գրականագետ Հրաչյա Սարիբեկյանը , թարգմանիչ Սամվել Մկրտչյանի գրական ավանդը հետադարձ հայացքով ամփոփեց Նաիրա Զոհրաբյանը ՙ «Թարգմանչի կինը. Նաիրա Զոհրաբյան» խորագրով հանդիպման ժամանակ, հանրությունը ծանոթացավ օսկարակիր դերասան, վերջերս նաեւ արձակագիր դարձած Թոմ Հենքսի պատմվածքներին, գրական գործակալների դերի կարեւորությունը գնահատեցին ոլորտի մասնագետները, երեխային հեռախոսներից ու էկրաններից կտրելու եւ գրքի հետ կապելու ելքերն առաջարկեցին հոգեբանները: Չպարտադրող, բայց գրավիչ ծրագրերն անցան երաժշտության ուղեկցությամբՙ դասական, ջազ, ռոք:
Գրքի երեւանյան փառատոնը հանրային իրավիճակը վերլուծելու , գրական նոր քաղաքականության մասին մտածելու տեղիք տվեց: Հրատարակչությունները մասնավոր կազմակերպություններ են եւ իրենք են որոշումՙ ինչ հրատարակել եւ ինչ գնով վաճառել: Իհարկե, այս սկզբունքը մրցակցություն է առաջացնում, ինչպես նաեւ գրքերի բարձր գներ: Հասկանալի է, որ գիրք հրատարակելը մեծ ծախսերի հետ է կապված, եւ հրատարակիչները ստիպված են բարձր գնով վաճառել դրանք: Բայց ընթերցողը հաճախ խճճվում է գրքերի բազմազանության մեջ: Առաջարկվում է շատ ու բազմազան ընտրանի, որից ընտրություն անելը դժվար է:
Մշակույթի նախկին նախարար Արմեն Ամիրյանը ժամանակին առաջարկում էր, որ գրահրատարակչությունը պետության ձեռքերում լինի. հատուկ հաղորդաշարի միջոցով գրողը ներկայացնի իր նոր գրքի թեման, իսկ հատուկ հանձնաժողովն ու գրական հանրությունը որոշիՙ արժանի՞ է այն պետական ֆինանսավորման, թե ոչ: Գրողներն Արմեն Ամիրյանի առաջարկը չընդունեցին: Ծրագիրը չիրականացվեց: Իսկ միգուցե այն հետագայում լավ արդյունք ունենար: Ի վերջո, մասնավոր կազմակերպություններից բացի, նաեւ պետությունը պետք է որոշի, թե իրեն, իր ժողովրդին ինչ գրականություն է պետք: Գրքի պետական ռազմավարությունը ամբողջովին մասնավորին հանձնելու քաղաքականությունն այնքան էլ ճիշտ չէ: Ի վերջո, եթե գրքերը պետական սուբսիդիա ստանան, նաեւ մատչելի ու հասանելի կլինեն ընթերցողին: Պարզապես հարկավոր է հստակ ու անաչառ սկզբունքներ մշակելՙ որ գիրքը տպագրվի եւ ի՛նչպիսի արժանիքների համար: Վրիպել, սխալվել այս հարցում չի կարելի, այլապես կկրկնվի հինը, երբ տարիներ շարունակ պետական միջոցներով գրական խոտան էր արտադրվումՙ «գրքեր», որոնք չէին կարդում անգամ դրանց հեղինակների ընտանիքի անդամները: Գիրքը ռազմավարական նշանակության արժեք է, գրքի եւ ընթերցողի կապը պետք է ազատ, բայցեւ վերահսկելի լինի: Անտեսանելիորեն վերահսկելի:
