Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի վերջին հարցազրույցը հստակ գնահատական է՝ ուղղված Հայաստանի գործող իշխանության արտաքին քաղաքականությանը։
Օվերչուկը հրապարակայնորեն ձևակերպում է այն, ինչ սովորաբար մնում է դիվանագիտական փակ բանակցությունների տիրույթում․ Հայաստանի հետ պայմանավորվածությունները չեն համապատասխանում Երևանի իրական գործողություններին։ Այլ կերպ ասած՝ խոսքը վստահության բացահայտ ճգնաժամի մասին է։
Հատկանշական է, որ Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է, թե երկաթուղու կառավարման և ենթակառուցվածքների հարցերը քննարկել է Ռուսաստանի ղեկավարության հետ՝ փորձելով ցույց տալ, թե առկա է համաձայնեցված քաղաքականություն։ Սակայն ռուսաստանցի բարձրաստիճան պաշտոնյայի արձագանքը փաստում է հակառակը․ Մոսկվայում Հայաստանի գործողությունները ընկալվում են որպես փոփոխվող, ոչ հետևողական և հաճախ հակասական։
Սա քաղաքական վարքագծի բնութագիր է։
Խնդիրն այն չէ, որ պետությունը վերանայում է իր դիրքորոշումները։ Դա միջազգային հարաբերություններում բնական գործընթաց է։ Խնդիրն այն է, որ այդ փոփոխությունները չունեն հստակ ռազմավարական հիմք և չեն ներկայացվում գործընկերներին որպես հաշվարկված քաղաքականություն։ Արդյունքում ձևավորվում է վտանգավոր պատկերացում՝ Հայաստանը գործում է իրավիճակային տրամաբանությամբ, այլ ոչ թե կանխատեսելի ռազմավարությամբ։
Հայաստանի իշխանության քաղաքականությունը իսկապես անհետևողական է եղել վերջին տարիներին՝ հատկապես 2020-ից հետո։ Մի կողմից՝ ԵԱՏՄ-ում և ՀԱՊԿ-ում մնալու հայտարարություններ, մյուս կողմից՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ ակտիվ մերձեցում, ռուսական կոնցեսիաների վերանայում, ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու քայլեր։ Սա ստեղծում է «բազմավեկտոր» քաղաքականության տպավորություն, բայց առանց հստակ ռազմավարական ուղղության և առանց գործընկերներին բացահայտ «գինը» վճարելու պատրաստակամության։
Այսպիսի մոտեցումը կարող է կարճաժամկետ արդյունքներ տալ՝ տարբեր ուժային կենտրոնների միջև մանևրելու միջոցով։ Սակայն երկարաժամկետ կտրվածքով այն բերում է մեկ անխուսափելի հետևանքի՝ վստահության կորստի։
Միջազգային հարաբերություններում վստահությունը պետության կարևորագույն ռեսուրսներից է։ Այն չի վերականգնվում արագ և չի փոխարինվում այլ գործիքներով։ Իսկ Հայաստանի նման անվտանգային բարդ միջավայրում գտնվող երկրի համար վստահելի գործընկեր լինելու համբավը կենսական նշանակություն ունի։
Օվերչուկի հայտարարության ենթատեքստը ևս խոսուն է։ Ռուսաստանը հստակ ազդարարում է, որ տարածաշրջանային տրանսպորտային նախագծերում իր ներգրավվածությունը դիտարկում է որպես երկարաժամկետ և համակարգային գործոն։ Իսկ Հայաստանի կողմից դիրքորոշումների փոփոխականությունը ընկալվում է ոչ միայն տնտեսական, այլ նաև քաղաքական ռիսկ։ Սա առաջացնում է առանցքային հարց․ արդյո՞ք Հայաստանը ունի հստակ ձևակերպված արտաքին քաղաքական ռազմավարություն, թե՞ շարժվում է տարբեր ուղղություններով՝ առանց միասնական տրամաբանության։
Եթե նման հրապարակային գնահատականներ հնչում են արդեն բարձրաստիճան պաշտոնյաների մակարդակով ու հրապարակավ, նշանակում է՝ կա խորքային անվստահություն Հայաստանի իշխանության հանդեպ:
Եվ հենց այստեղ է հիմնական վտանգը։ Երբ պետությունը կորցնում է վստահությունը մի կենտրոնում, բայց չի ամրապնդում այն մյուսներում, հայտնվում է ռազմաքաղաքական վակուումում։
Այս իմաստով Օվերչուկի հայտարարությունը քաղաքական դատավճիռ է՝ ուղղված այն քաղաքականությանը, որը կառուցված է փոփոխականության, հակասությունների և կարճաժամկետ հաշվարկների վրա։
Եվ այդ դատավճռի գինը կարող է վճարել պետությունը։
Սուրեն Սուրենյանց, քաղաքագետ, պատմաբան
