Հոկտեմբերի 20-ին, Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում տեղի ունեցավ ազգությամբ չեխ գրող, հրապարակախոս, ճանապարհորդ, մեծ հայասեր Կարել Հանսայի «Արեւելքի արհավիրքները» գրքի հայերեն թարգմանության շնորհանդեսը: Միջոցառմանը ներկա էին մշակութային գործիչներ, թեմայով հետարքրվող քաղաքացիներ, լրագրողներ: Ներկա էր նաեւ Հայաստանում Չեխիայի դեսպան Բեդրիխ Կոպեցկին:
Գիրքը, որը հայերեն է թարգմանվել «Օրեր» ամսագրի համահիմնադիր, Պրահայի Կառլի համալսարանի փինիսոփայության ֆակուլտետի դոկտոր Աննա Կարապետյանի ջանքերով, Հայոց ցեղասպանության մասին փաստագրություն է և ականատեսի վկայություն:
Շնորհադեսին բացման խոսքում Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի գիտական գծով փոխտնօրեն Էդիտա Գզոյանը շեշտեց, որ Կարել Հանսայի գրքի թարգմանությունը շատ կարևոր է, քանի որ այն մեծ փաստագրական նյութ ունի, և առաջին անգամ է հնարավորություն ընձեռվում հայերեն ընթերցող մարդուն ծանոթանալ դրա հետ:
Ողջույնի խոսքով հանդես եկավ նաև Չեխիայի դեսպանը։ Նա, կարևորելով գրքի թարգմանությունը, նշեց, որ այն մեծ փաստագրական նյութ է պարունակում, և բացի այդ, նաև այդ գրքի դերով է պայմանավորված Չեխիայի խորհրդարանի՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը:
Ելույթ ունեցավ նաև թանգարան-ինստիտուտի Հայոց ցեղասպանության զոհերի և վերապրողների փաստագրման ու ուսումնասիրման բաժնի գիտաշխատող, պատմական գիտությունների թեկնածու Թեհմինե Մարտոյանը: Նա ևս կարևորեց այս ուշագրավ գրքի հայերեն թարգմանությունն ու հույս հայտնեց, որ նման նախաձեռնությունները շարունակական կլինեն:
Միջոցառման ընթացքում գրքի թարգմանության և հեղինակի՝ Հանսայի մասին խոսեց Աննա Կարապետյանը.
«1923 թվականի այս հրապարակումը Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող չեխերեն գրված առաջին գիրքն է: 1922 թ. Հանսան Զմյուռնիա գնալու ճանապարհին առաջին անգամ նավի վրա տեսնում է հույն փախստականների: Երբ հասնում է Բեյրութ և Սիրիա, հանդիպում է Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածներին: Նա աշխատանքի է անցնում Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց կազմակերպությունում և սկսում է գրանցել հայ որբերին, իսկ որոշ ժամանակ անց նաև մասնակցում է որբերի՝ Ուրֆայից, Խարբերդից դեպի Հալեպ, Բեյրութ տեղափոխման աշխատանքներին: Հանսայի «Արևելքի արհավիրքները» գրքում հեղինակը վավերագրել է իր տեսածը»:
Շարունակելով թեման՝ թարգմանիչը նշեց, որ այս գիրքը յուրահատուկ է նաև նրանով, որ Հայոց ցեղասպանության մասին չեխերեն առաջին գիրքն է, և, ինչպես նշեց դեսպանը, մեծ դերակատարություն է ունեցել Չեխիայի կողմից հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու գործընթացի համատեքստում.
«Երբ նացիստները գրավում են Չեխոսլովակիան, «Արևելքի արհավիրքները» գիրքը դուրս է բերվում գրադարաններից ու համալրում արգելված գրքերի ցանկը: Այն մոռացված գիրք էր մինչև 2006 թվականը, երբ ես և ամուսինս՝ Հակոբ Ասատրյանը, վերահրատարակեցինք այն չեխերեն ու հասկացանք, որ գիրքն անհրաժեշտ է հայերեն թարգմանել
«Արևելքի արհավիրքները» Հանսայի առաջին գիրքն է: Նա անդրադարձել է շատ ծանր թեմայի և գրել է այն ոճով, որն այն ժամանակ ընդունված է եղել: Գրքում շատ են խրթին, երկարաշունչ նախադասությունները:
«Հիմնականում հանրագիտարանային տվյալներ են: Գրում է Հայաստանի մասին, մեր կրոնի, Մխիթարյան միաբանության, Մաշտոցի մասին: Գրքի նպատակն էր տեղեկացնել, թե ովքեր են հայերը, որոնց համար Հանսան դրամ էր խնդրում։ Նա ասում է. «Տվեք, և ձեզ համար կաղոթեն այս փոքրիկ ձեռքերը»: Գրքում և՛ Հանսայի, և՛ միսիոներների վկայություններն են»,-մանրամասնում է թարգմանիչը:
Պատրաստեց ՀԱՅԿ Սիրունյանը
