Հայաստան, Արցախ, Սփյուռք՝ դիտորդի, կողմնակի անձանց կարգավիճակով հետևում են, թե ինչ է կատարվում Պրահայում, աճուրդի հանված Արցախի ու Հայաստանի պետականազերծման վերջնագիրն ինչպես է դրվում։
Հայաստանի, Արցախի նախկին նախագահներն էլ են դիտորդի դերում, որովհետև Փաշինյանի իշխանությանը, նրա քայլերն ու ծրագրերը քննադատող հայտարարություններից, իրենց հասցեին՝ Փաշինյանի ու նրա թիմի հնչեցրած մեղադրանքներին բանավոր կամ գրավոր պատասխանելուց բացի, արդեն 4 տարուց ավելի՝ փաստացի ոչինչ չի արվել։ Ոչ մեկի կողմից քաղաքական, իրավական ոչ մի քայլ չի արվել՝ կանխելու այն աղետը, որի մասին Փաշինյանն անկեղծորեն ու ազնվորեն հայտարարել է բազմիցս։
Հոկտեմբերի 5-ին էլ բացեիբաց հայտնեց Արցախի ու Հայաստանի կապիտուլյացիայի մասին՝ դրանց ստորագրումը 10-20 տարի առաջ վերագրելով Ռոբերտ Քոչարյանին ու Սերժ Սարգսյանին ու ժամեր անց մեկնեց Պրահա՝ Արցախի ու Հայաստանի չլինելը միջազգայնորեն ճանաչելու և հաստատելու համար։
Հայաստանի սահմաններում Փաշինյանը միակն է, որին ոչ ոք չկարողացավ հաղթել, գործնականում հակառակվել ու իրադարձությունների հունը փոխել։ Բոլորը ու բոլորս պարտվեցինք։ Բոլոր հակադարձումները, քննադատությունները, բողոք-դժգոհություններն անիմաստ են, քանի որ հասնում ենք վերջին հանգրվանին։ Արդեն անիմաստ են հետևյալ հարցադրումները նույն Փաշինյանին՝ երեկ նրա արած հայտարարությունների վերաբերյալ, թե նախկիններն են Արցախը ճանաչել Ադրբեջանի կազմում, Հայաստանի կապիտուլյացիան էլ՝ վրադիր։
Անիմաստ է, օրինակ, այս հարցը՝ եթե ըստ Մադրիդյան սկզբունքների ու Ստամբուլյան խարտիայի՝ 1998-99-ին, հետագայում նաև 2007-ին Հայաստանն Արցախը ճանաչել է Ադրբեջանի մաս, հայր և որդի Ալիևները, ձեռքներին ունենալով այդպիսի զորավոր փաստաթղթեր, ինչո՞ւ են տասնամյակներ շարունակ լռել, ինչո՞ւ Ադրբեջանի, Հայաստանի ու միջազգային հանրությանը ցույց չեն տվել դրանք ու չեն պահանջել Արցախը։ Ավելին՝ տասնամյակներ շարունակ հակամարտության մեջ են եղել Հայաստանի ու Արցախի հետ, հազարավոր զոհեր տվել, միլիարդավոր դոլարների զենք առել։
Եթե 24 տարի Արցախը ճանաչվել է Ադրբեջանի մասն, ինչո՞ւ էր Իլհամ Ալիևը Ռոբերտ Քոչարյանի ու Սերժ Սարգսյանի հետ հանդիպումների ժամանակ աչքերը կախում, կաշկանդվածությունից անհանգիստ շարժումներ անում, խեղճացած հայացքը փախցնում։ Ի վերջո, ինչո՞ւ է Ալիևը բազմիցս հայտարարել, որ կուլիսներում իրեն ստիպել են ճանաչել Արցախը։
44-օրյա պատերազմից հետո Իլհամ Ալիևն ինչո՞ւ հայտարարեց, թե ինքը հաղթել է ոչ թե Փաշինյանին, այլ Ռոբերտ Քոչարյանին ու Սերժ Սարգսյանին։ 10-20 տարի առաջ Արցախն Ադրբեջանի կազմում «ճանաչած», այսինքն՝ «պարտված» երկու նախագահների՞ն էր հաղթել Ալիևը։
Նույն Ալիևը մեկ այլ հայտարարություն էլ էր արել, թե Ադրբեջանը վերջապես ազատագրեց իրեն պատկանող տարածքները՝ նկատի ունենալով Արցախը։
10-20 տարի շարունակ դե յուրե թուղթութանաքով ադրբեջանական համարվող տարածքներն Ադրբեջանը տասնյակ հազարավոր զոհեր տալով, միլիարդավոր դոլարների ծախս անելով՝ 2020-ին դե ֆակտո «ազատագրե՞ց»։ Իսկ ինչո՞ւ դրա փոխարեն Ալիևը Արցախն Ադրբեջանի կազմում ճանաչող Մադրիդյան սկզբունքների կամ Ստամբուլյան խարտիայի՝ ՀՀ նախկին նախագահների ստորագրած, Արցախն ու Հայաստանը կապիտուլյացիայի ենթարկած ստորագրությունները գոնե մեկ անգամ ցույց չտվեց։ Բայց, փոխարենը, մենք տեսել ենք 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի Արցախի կապիտուլյացիայի փաստաթուղթը՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ստորագրությամբ։ Ու դեռ քանի՜ այդպիսի ստորագրություններ ենք տեսնելու…
