2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հանդիպեցին Սպիտակ տանը՝ Միացյալ Նահանգների հետ համատեղ հռչակագիր և «խաղաղության համաձայնագիր» ստորագրելու համար: Լեմկինի ինստիտուտը զգուշացնում է, որ խաղաղության վաղաժամ ոգևորությունը վտանգավոր կերպով անտեսում է ադրբեջանական ցեղասպանությունը և Հայաստանի ինքնիշխանությունը վտանգող շարունակական սպառնալիքները:
Համաձայնագրի ներկայիս տեքստում բացակայում են տարածաշրջանում երկարատև խաղաղության համար անհրաժեշտ հիմնական հարցերը՝ 2023 թվականի Արցախի ցեղասպանության համար արդարադատություն, 100,000 տեղահանված անձանց իրավունքներ, հայ ռազմագերիների և քաղբանտարկյալների ազատ արձակում, մշակութային ժառանգության ճակատագիր և հաշվետվողականության մեխանիզմներ։ Փոխարենը՝ այն ստիպում է Հայաստանին հետ վերցնել իր դատական հայցերը Միջազգային դատարանում և ՄԻԵԴ-ում՝ վերացնելով ճշմարտության և արդարադատության միակ իրավական ուղիները։
Այն նաև ամրապնդում է Ադրբեջանի դիրքերը՝ վերացնելով սահմանի երկայնքով երրորդ կողմի վերահսկողությունը, Ադրբեջանին տալով երկար սպասված միջանցք Հայաստանի Սյունիքի մարզով, թույլ տալով ԱՄՆ օժանդակությունն Ադրբեջանին, միաժամանակ անտեսելով Բաքվի կողմից հայկական տարածքների շարունակական օկուպացիան և հայերի դեմ ցեղասպանական հռետորաբանությունը։
Լեմկինի ինստիտուտը ընդգծում է, որ համաձայնագիրը աշխարհաքաղաքականությունը և ԱՄՆ շահերը գերադասում է Հայաստանի անվտանգությունից: Առանց հաշվետվողականության, արդարության և Հայաստանի ինքնիշխանության երաշխիքների, համաձայնագիրը կարող է օրինականացնել Ադրբեջանի էքսպանսիոնիստական օրակարգը, խթանել հետագա ագրեսիան և նույնիսկ սպառնալ Հայաստանի գոյատևմանը՝ որպես պետություն:
Մենք ողջունում ենք խաղաղություն հաստատելու բոլոր իրական ջանքերը, բայց չենք կարծում, որ ցեղասպանություն իրականացնող պետություններին կարելի է վստահել իրենց մշտական թիրախների ապագան։
Որպեսզի Հայաստանը անվտանգ լինի, Միացյալ Նահանգները պետք է ստիպի Ադրբեջանին կատարել փոփոխություններ և զիջումներ՝ համաձայն միջազգային իրավունքի պահանջների, այդ թվում՝ դուրս բերել զորքերը հայկական տարածքից, ազատ արձակել բոլոր հայ պատանդներին, ներքին բարեփոխումներ անել, որոնք կվերացնեն պաշտոնական ցեղասպան հայատյացությունը։
ԱՄՆ-ն նաև պետք է աջակցի անկախ արդարադատության մեխանիզմի ստեղծմանը, որը կարող է ապահովել երկու երկրների պատմական դժգոհությունների լուծումը։
Կարդացեք ամբողջական հայտարարությունը այս հղումով՝ bit.ly/4g4GCOb
