Տեր Սերոբ քահանա Ազարյանը ելույթ է ունեցել Միացալ Նահանգների միջազգային կրնական ազատության դաշնային հանձնաժողովին (USCIRF)՝ Հայաստանում կրոնական ազատության հարցերի և Հայ Առաքելական եկեղեցու դեմ հալածանքների վերաբերյալ։
Լոս Անջելես, Կալիֆորնիա.
19.2.2026թ.
————
Հարգարժան հանձնակատարներ, USCIRF-ի պատվարժան անդամներ,
Այսօր ես ձեր առջև կանգնում եմ ոչ միայն որպես Հայց. Առաքելական Ս. Եկեղեցու քահանա՝ այլև որպես Միացյալ Նահանգների բանակի վետերան, որը պատվով ծառայել է այս երկրին: Ես ցանկանում եմ անդրադառնալ Հայաստանում ծավալվող ճգնաժամին։ Մի ազգի՝ որը տասնյոթ դար շարունակ ճանաչվում է որպես առաջին քրիստոնյա ազգ: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի օրոք, Հայ Առաքելական Եկեղեցին այսօր բախվում է իր իսկ սեփական կառավարության կողմից համակարգված հալածանքների: Սա ինչ որ քաղաքական անհամաձայնություն չէ: Սա բացահայտ կրոնական հալածանք է, որը պահանջում է ձեր ուշադրությունն ու գործողությունները:
Եկեղեցու առաջնորդների բանտարկությունը
Այս պահին, Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցու 4 ավագ հոգևորականներ բանտարկված են կամ տնային կալանքի տակ են։ Արքեպիսկոպոսներ՝ Միքայել Աջապահյանը, Բագրատ Գալստանյանը, Արշակ Խաչատրյանը և Մկրտիչ Եպս. Պռոշյանը, որոնք բոլորն էլ կարևոր պաշտոններ են զբաղեցնում Եկեղեցում։ Նրանք բոլորը ձերբակալվել են կասկածելի մեղադրանքներով։ Այս հոգևորականները հանցագործներ չեն։ Նրանք մեր ուղղափառ հավատքի նվիրյալ հոգևորականներն են։ Մարդիկ՝ ովքեր իրենց ամբողջ կյանքը նվիրել են իրենց ժողովրդի հոգևոր բարօրությանը, այժմ լռեցված են իրենց եկեղեցին և ազգը պաշտպանելու համար։
Նորին Սրբություն Տ.Տ. Գարեգին Բ. Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը, բախվում է անդադար հալածանքների, հրապարակային զրպարտության և Փաշինյանի ռեժիմի ամենօրյա հետապնդումների։ Կաթողիկոսը՝ ինչպես իր նախորդները, որոնց սրբազան պաշտոնը առաջնորդել է աշխարհասփյուռ Հայ ժողովրդին օտարերկրյա ներխուժման, Օսմանյան ցեղասպանության և Խորհրդային հալածանքների միջով, այսօր դիտարկվում է որպես հաղթահարման ենթակա խոչընդոտ, եւ մեկուսացման ենթակա ձայն։
Բոլոր հոգևորականների բանտարկությունների միջոցով ուղարկված ուղերձը բացարձակ հստակ է. հակառակվեք իշխանությանը, պաշտպանեք ձեր Եկեղեցու ամբողջականությունը՝ և դուք կպատժվեք, կբանտարկվեք կամ կհալածվեք։
Սրբազան Սահմանների Խախտումը
Փաշինյանի կառավարությունը մտել է արգելված տարածք՝ ուղղակիորեն միջամտելով Եկեղեցու ծիսական և վարչական կյանքին: Ամեն կիրակի, քահանաների կամքին հակառակ՝ անձամբ Փաշինյանը և իր կառավարությունը փորձել են թելադրել թե ինչ է հիշատակվում Սուրբ Պատարագի ընթացքում։ Ինչպես են կատարվում աղոթքները։ Որ մասերն են ասվում կամ բաց թողնվում։ Ով է եպիսկոպոս և ով՝ ոչ։ Եկեղեցին ինչպես պետք է իրականացնի իր ամենասուրբ գործառույթները: Սա կառավարում չէ. սա սրբապղծություն է: Ո՛չ մի աշխարհիկ իշխանություն երբեք չպետք է նման իշխանություն ունենա կրոնական համայնքի հոգևոր կյանքի վրա: Բացի բանտարկված հոգևորականներից՝ վարչապետը հրամայել է, որ կաթողիկոսը և ևս վեց եպիսկոպոսներ չկարողանան դուրս գալ Հայաստանից Եպիսկոպոսաց ժողովին մասնակցելու համար, այդ թվում՝ երկու ամերիկյան քաղաքացիութեամբ եպիսկոպոսներ՝ Հայկազուն արք. Նաջարյանը և Վահան եպս. Հովհաննիսյանը, որոնք Գերագույն Հոգևոր Խորհրդի անդամներ են: Սա անընդունելի՛ է:
Ամենացնցող ստով՝ վարչապետ Փաշինյանը Հայց. Առաքելական Եկեղեցու ցանկացած հոգեւոր քարոզ հրապարակավ համեմատել է իսլամիստականահաբեկչության հետ: Մի ռոպե կանգ առնենք և մտածենք այս զրպարտության լրջության մասին: Սա ա՛յն Եկեղեցին է, որը պահպանել է Քրիստոնեությունը անթիվ նահատակների գնով՝ իսլամական իշխանությունների 1400 տարվա պատմության ընթացքում։ Անցել է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության և յոթանասուն տարվա Խորհրդային աթեիստականբռնաճնշումների միջով։ Այժմ այս Եկեղեցին, մեղադրվում է իսլամիստականծայրահեղականության մեջ, Հայաստանի սահմանադրական օրենքները խախտող վարչապետի կողմից։ Սա ոչ միայն հիմարաբանություն է, այլ զրպարտության և անարգանքի միջոցներով Եկեղեցու իշխանությունը հակաօրինականացնելու հաշվարկված և դիտավորյալ աշխատանք է։
Այս իրադարձությունները մեզ հիշեցնում են Հայ Եկեղեցու գլխին հասած հալածանքի եւ արյունալի այն տարիները՝ երբ 1938-ին Սովետական ահաբեկչության ներքո՝ Խորեն Ա Կաթողիկոսը սպանվեց բոլշևիկների կողմից։ Հայաստանի Առաքելական Եկեղեցու հոգևորականները ձերբակալվեցին, խոշտանգվեցին և մեծ մասամբ գնդակահարվեցին։ Եկեղեցիները թալանվեցին և պղծվեցին «գանձեր» որոնելու պատրվակով։ Նպատակը Եկեղեցու ինքնիշխան կրօնական ու բարոյական հենասյուն լինելու ոչնչացումն էր՝ և է։
Խղճի Հարց
Մի պահ պատկերացրեք, եթե որեւե ռաբբի բանտարկվեր, որեւե Կաթոլիկ եպիսկոպոս բանտարկվեր, Անգլիկան եկեղեցու ավագ քահանա մը ձերբակալվեր, կամ որեւե իմամ կալանավորվեր՝ բացառապես իրենց հավատքը կառավարության միջամտությունից պաշտպանելու համար: Միջազգային բուռն արձագանքը կլիներ կտրուկ եւ անմիջական: Բանաձևեր կընդունվեին, պատժամիջոցներ կքննարկվեին, դիվանագիտականճնշումները պատշաճ կերպով կկիրառվեին:
Սակայն, երբ դա տեղի է ունենում Հայաստանում՝ արդեն մի քանի ամիս, երբ արքեպիսկոպոսները բանտարկված են, երբ Վեհափառ հայրապետը զրպարտվում է, և նրա հետ՝ գրեթե բոլոր եպիսկոպոսներին արգելվում է դուրս գալ երկրից, երբ Հայ Առաքելական Եկեղեցին ենթարկվում է համակարգված հարձակման՝ ո՞ւր է աշխարհի արձագանքը: Ո՞ւր է ԱՄՆ-ի կամ արևմտյան պաշտոնյաների վրդովմունքը: Լռությունը խլացուցիչ է, և բացահայտում է անընդունելի կրկնակի ստանդարտներ, կրոնական հալածանքների ճանաչման և դատապարտման հարցում:
Լռությունը հանցակցություն է
Կա բարոյական սկզբունք, որը պետք է առաջնորդի մեր արձագանքը. երբ հոգևորականներ բանտարկվում են իրենց հավատքի համար, երբ Կաթողիկոսը հրապարակային զրպարտումների եւ հարձակումների է ենթարկվում և հալածվում է, երբ կառավարությունը կոպտորեն եւ չարաշահումներով միջամտում է Եկեղեցու պաշտամունքին եւ սրբազան խորհուրդներին, երբ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևորականները անարդարորեն մեղադրվում են շինծու մեղքերով և բանտարկվում են կեղծ դատավարություններով՝ լռությունը անարդարություն է: Լռությունը խոհեմություն չէ, եւ ընդունելի չէ: Լռությունը հանցակցությո՛ւն է:
Հայաստանը համակարգված կերպով քանդում է հենց այն կրոնական ազատությունը, որը 17 դար շարունակաբար սահմանել է իր ազգային բնույթն ու ինքնությունը: Սա ներքին քաղաքական հարց չէ, որ պետք է քաղաքավարիորեն անտեսվի: Սա մարդու իրավունքների, կրոնական ազատության, արժանապատվության և ինքնավարության հիմնարար կոպիտ խախտում և չարաշահում է, որը պետությունը պարտական է իր բոլոր հավատքի համայնքներին:
Միջազգային հանրությունը չի կարող անտարբեր մնալ, երբ կառավարությունը հալածում է հենց այն Եկեղեցին, որը եղել է Հայ ազգի հենասյունը, որը պահպանել է հայկական ինքնությունը դարավոր նվաճումների, ցեղասպանության, օկուպացիայի և հալածանքների միջոցով, նույնիսկ այն ժամանակ երբ Հայաստանը պետություն չուներ, որը վառ է պահել իր լեզուն և մշակույթը երբ կայսրությունները փորձում էին դրանք ոչնչացնել:
Մեր սրբազան պատասխանատվությունը
Ես կոչ եմ անում այս հանձնաժողովին անհապաղ և վճռական գործողություններ ձեռնարկել.
1. Խստագույն ձեւով եւ հրապարակայնորեն դատապարտել այս կոպիտ խախտումները: Պահանջել բոլոր բանտարկված եպիսկոպոսների անհապաղ և անպայման ազատ արձակումը: Անվերապահորեն կոչ եմ անում դադարեցնել կառավարության միջամտությունը Հայց. Առաքելական Ս. Եկեղեցու ներքին, ծիսական և աստվածաբանական կյանքին:
2. Հայաստանը կրոնական ազատության խախտումների համար հատուկ մտահոգությանց ենթակա երկիր ճանաչելու հարցը քննարկել, եթե այս համակարգված չարաշահումները շարունակվեն: Անմիջապես շփվել Նորին Սրբություն Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի և եկեղեցու այլ առաջնորդների հետ՝ այս հետապնդման ամբողջական ծավալն ու օրինաչափությունը փաստաթղթավորելու համար:
3. Փաշինյանի ռեժիմին հստակացնել, որ այն երկրները, որոնք հետապնդում են Հայց. Առաքելական Եկեղեցուն, բանտարկում են նրա հոգևորականներին և միջամտում են նրա վարչական, եկեղեցական և ծիսական կյանքին, չեն կարող ակնկալել, որ միջազգային ասպարեզում իրենց կվերաբերեն որպես ազատության և ժողովրդավարության պաշտպանների:
Կրոնական ազատությունը պետության նվերը չէ. դա իրավունք է՝ որը նախորդում է բոլոր կառավարություններին և կգոյատևի բոլորից հետո: Կրոնական ազատության գործը կախված է այն մարդկանցից՝ ովքեր պատրաստ են խոսել, երբ մյուսները լռում են: Ես կոչ եմ անում ձեզ, խնդրում եմ, խոսեք հիմա՛: Գործեք հիմա՛: Որովհետև եթե ոչ հիմա, ապա ե՞րբ: Եվ եթե ոչ դուք, ապա ո՞վ: Շնորհակալություն։
Տ. Սերոբ քահանա Ազարյան,
Լաս Վեգաս, Նևադա
My speech to the United States Federal Commission on International Religious
Freedom (USCIRF), regarding the religious freedom issues in Armenia and the
persecution against the Armenian Apostolic Church. Los Angeles, CA 19.2.2026
Honorable Commissioners, Distinguished Members of USCIRF,
I stand before you today not only as an Armenian Orthodox priest , but also as a United States Army veteran who served this country with honor. I wish to address the crisis unfolding in Armenia—a nation that has defined itself for seventeen centuries as the first Christian nation. Under Prime Minister Nikol Pashinyan, the Armenian Apostolic Church today faces systematic persecution from its own government. This is not a political disagreement. This is religious persecution that demands your attention and action.
The Imprisonment of Church Leaders
At this moment, 4 senior clergy of the Armenian Apostolic Church are imprisoned or under house arrest. Archbishops Mikayel Ajapahyan, Bagrat Galstanian, Arshak Khatchatryan, and Mkrtich Proshyan—all holding vital positions within the Church—have been arrested under dubious charges. These clergymen are not criminals. These are shepherds of our Orthodox faith, men who have devoted their entire lives to the spiritual welfare of their people, now silenced for defending their church and nation.
His Holiness Catholicos Garegin II, the supreme Patriarch and Catholicos, has faced relentless persecution, public vilification and daily harrassment from the Pashinyan regime. The Catholicos, – as his predecessors – whose sacred office has guided the worldwide Armenian people through foreign invasion, Ottoman genocide, and Soviet persecution, today is being treated as an obstacle to be overcome, a voice to be marginalized.
The message sent by all clergy imprisonments is unmistakable: oppose the government, defend the integrity of your Church, and you will be punished, jailed or persecuted.
Sacred Boundaries Violated
The Pashinyan government has crossed into forbidden territory—interfering directly with the Church’s liturgical and administrative life. Each Sunday the government and Pashinyan personally has attempted to dictate how the Divine Liturgy is rendered against the will of orthodox priests, how prayers are conducted, which parts said or ommitted, who is a bishop and who is not, how the Church administers its most sacred functions. This is not governance; this is desecration. No secular authority should ever possess such power over the spiritual life of a religious community. In addition to the clergymen imprisoned, the prime minister ordered that the Catholicos and six further bishops cannot leave Armenia, including two American bishops: Archbishop Haigazun Najarian and Bishop Vahan Hovhannisyan who are members of the Supreme Spiritual Council. This is unacceptable!
Most egregiously, Prime Minister Pashinyan has publicly compared any Orthodox sermons of the Armenian Apostolic Church with Islamist terrorism. Let us pause to consider the gravity of this accusation. This is the Church that preserved Christianity with countless martyrs throughout its history and 1400 years of Islamic rule, went through the Armenian Genocide of 1915, and through seventy years of Soviet atheist oppression. This Church, now accused by Armenia’s own law-breaking Prime Minister, of Islamist extremism. This is not merely absurd; it is a calculated and deliberate attempt to delegitimize religious authority through slander and defamation.
These events echo a dark and bloody chapter in Armenian Church’s history. In 1938, under Soviet terror, Catholicos Khoren I was murdered by the Bolsheviks. Clergy across Armenia were arrested, tortured, and mostly executed. Churches were ransacked and desecrated under the pretext of searching for “treasures.” The goal was and is the destruction of the Church as an independent religious moral authority.
A Question of Conscience
Imagine for a moment if a rabbi was imprisoned, if a Catholic bishop was jailed, if a senior Anglican priest was arrested, or if an imam was detained—solely for defending their faith against government intrusion. The international outcry would be immediate and deafening. Resolutions would be passed, sanctions considered, diplomatic pressure duly applied.
Yet when it is happening in Armenia for several months now—when archbishops are imprisoned, when the Catholicos himself is vilified and with him almost all bishops are forbidden to leave the country, when the ancient Armenian Church faces systematic assault—where is the world’s response? Where is the outrage from US or western officials? The silence is deafening, and it reveals a disturbing double standard in how religious persecution is acknowledged and condemned.
Silence is Complicity
There is a moral principle that must guide our response: when clergy are imprisoned for their faith, when a Catholicos is publicly vilified and slandered, when government in its gross malfeasance intrudes into the sacred mysteries of worship, when the Armenian Apostolic Church clergy are falsely accused of extremism and imprisoned in kangaroo courts—silence is simply injustice. Silence is not prudence nor acceptable. Silence is complicity.
Armenia is systematically dismantling the very religious freedom that has defined its national character and identity for 17 centuries. This is not an internal political matter to be politely ignored. This is a fundamental violation and malfeasance of human rights, of religious liberty, of the dignity and autonomy owed to all communities of faith.
The international community cannot stand by while a government persecutes the very Church that has been the soul of the Armenian nation, that preserved Armenian identity through centuries of conquest, genocide, occupation and persecution, even when Armenia had no state, that kept the language and culture alive when empires sought to extinguish them.
Our Sacred Responsibility
I urge this Commission to take immediate and decisive action:
1. Publicly condemn these flagrant violations in the strongest possible terms. Demand the immediate and unconditional release of all imprisoned bishops. Call unequivocally for an end to government interference in the internal, liturgical, and theological affairs of the Armenian Apostolic Church.
2. Consider designating Armenia as a Country of Particular Concern for religious freedom violations if these systematic abuses continue. Engage directly with His Holiness Catholicos Garegin II and other Church leaders to document the full scope and pattern of this persecution.
3. To strongly clarify to the Pashinyan regime that nations which persecute the Armenian Apostolic Church, imprisons its clergy, and interferes in its worship and liturgy, cannot expect to be treated as defenders of freedom and democracy on the international stage.
Religious freedom is not a gift from the state—it is a right that precedes all governments and will outlast them all. The cause of religious liberty depends on those willing to speak when others remain silent. I urge you to please speak now. Act now. For if not now, then when? And if not you, then who?
Thank you.
Father Serop Azarian
Las Vegas, NV
