ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունը՝ Հայաստանում 400–500 հազար դրամ և ավելի ստացող ուսուցիչների ու զինվորականների մասին, բացահայտում է ոչ այնքան աշխատավարձերի խնդիրը, որքան իշխանության և սոցիալական իրականության միջև խորացող խզումը։
Առանց մեկ հստակ օրինակ ներկայացնելու՝ բացառիկ դեպքերը ներկայացվում են որպես համակարգային նորմ, ինչը հասարակության հետ խոսելու մոլորեցնող ձև է։
2025-ի տվյալներով՝ կան հարյուրավոր ուսուցիչներ (օրինակ՝ 863-ը՝ 400-500 հազարի սահմանում) և զինվորականներ (ավելի քան 1000-ը՝ նույն մակարդակում), ովքեր հասել են այդ եկամուտներին՝ շնորհիվ ատեստավորման, հավելավճարների և բոնուսների։
Սակայն սրանք բացառիկ դեպքեր են, հիմնականում բարձր որակավորում ունեցողների կամ լրացուցիչ ծանրաբեռնվածության շնորհիվ։
Միջին աշխատավարձը ուսուցիչների մոտ շատ ավելի ցածր է (նվազագույնը՝ շուրջ 108-200 հազար դրամ մեկ դրույքի համար), և մեծամասնությունը չի հասնում այդ մակարդակին։ Նման հայտարարությունը առանց կոնտեքստի ներկայացնելը իսկապես խորացնում է իշխանության և հասարակության միջև խզումը։
Սակայն խնդիրը թվերի շուրջ վեճը չէ։
Պատգամավորներին փոխանցված՝ շուրջ երեք միլիոն դրամ կազմող հավելավճարները ձևավորվել են Ազգային ժողովի «խնայողություններից» և բաշխվել հենց այն մարմնի կողմից, որը նաև որոշում է դրանց տրամադրումը։
Սա սկզբունքային հարց է՝ ով է պարգևատրվում, ինչ չափանիշներով և ինչ հաշվետվողականությամբ։
Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության տարիներին պարգևավճարների ինստիտուտը փաստացի փոխել է իր նշանակությունը։
Այն այլևս աշխատանքի խրախուսման գործիք չէ, այլ քաղաքական լոյալության պահպանման մեխանիզմ։ Արդյունքում ձևավորվում է փակ, ինքնապարգևատրվող համակարգ, որտեղ հավատարմությունը աստիճանաբար փոխարինում է արդյունավետությանը։
Իրավական հարթությունում ևս լուրջ հարցադրումներ կան։
Երբ հավելավճարները տրվում են առանց հստակ չափորոշիչների, թափանցիկության և հանրային հիմնավորման, դրանք հակասում են պետական կառավարման բուն տրամաբանությանը։
Ամենածանր շերտը, սակայն, բարոյականն է։
Երկրում, որտեղ բնակչության շուրջ 22 տոկոսը աղքատ է, իսկ հազարավոր մարդիկ չեն կարողանում բավարարել նույնիսկ նվազագույն կենսական կարիքները, իշխանության վերնախավի «կլորիկ» հավելավճարները չեն կարող ընկալվել որպես բնական կամ արդար։
Նույնիսկ ձևական օրինականության պարագայում դրանք հասարակության համար մնում են բարոյապես անընդունելի։
Այս պատմությունը խոսում է ոչ միայն եկամուտների անհավասարության, այլ ավելի խոր խնդրի մասին՝ սոցիալական իրականության նկատմամբ իշխանության զգայունության կորստի։
Երբ իշխանությունը սկսում է ինքն իրեն պարգևատրել, դա սովորաբար վկայում է հասարակության հետ կապի վերացման մասին։
Սուրեն Սուրենյանց, քաղաքագետ, պատմաբան
