Այս հունիսին մենք, Հայաստանի անկախությունից ի վեր առաջին անգամ, գնալու ենք ՔԱՂԱՔԱԿՐԹԱԿԱՆ ընտրության։ Նախկին բոլոր տարիներին, անկախ հարաբերությունների լարվածությունից մեր ընտրությունները եղել են կենցաղային, երբեմն՝ քաղաքական, կլանային, երբեմն՝ գաղափարական, բայց դրանք երբեք չեն եղել քաղաքակրթական ջրբաժան։
Անկախության 35-րդ տարում մենք կանգնում ենք քաղաքակրթական ընտրության առջև։ Սա փաստ է, որը պիտի խորությամբ գիտակցենք։
Կան բաներ, որ արդեն չկան
Հավաքական ընդդիմությունը պետք է սա հասկանա և ըստ այդմ ձևակերպի իր առաքելությունը։ Այլևս չկա մինչև 2018-ի Հայաստանը, և ոչ էլ՝ աշխարհը։ Կա 2026-ը, և կան նրա իրողությունները։ Ով սա չի հասկանում, բնական ճանապարհով մերժվելու է։ Բայց իմ մտահոգությունը նրանք չեն, այլ՝ Հայաստանը։
Հայաստանը պետք է կառուցի նոր ներքին հարաբերություններ, նոր տարածաշրջանային հարաբերություններ և նոր արտաքին քաղաքականություն։
Եթե մենք դա չանենք, մեր փոխարեն դրանք կառուցելու են ուրիշները։ Եթե դետալացման կարիք կա, ապա՝ մենք նոր հարաբերություններ պետք է կառուցենք թե´ Ռուսաստանի հետ, թե´ Իրանի, թե´ Վրաստանի, թե´ Արևմուտքի։ Մենք նոր հարաբերություններ պետք է կառուցենք Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ։
Հայաստանի համար կարևորագույն խնդիր է հենց Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ մտածված, ճիշտ հաշվարկված, նորմալ հարաբերությունների հաստատումը, ասել է թե՝ այսօրվա Չպատերազմ իրավիճակի հետագա ճիշտ կառավարումը։ Դրա բացառիկ հնարավորությունը Հայաստանի հաջորդ իշխանությանն է՝ պայմանով, որ այս ամենը կգիտակցվի։
Հաջորդը՝ շատ խոշոր քայլեր են պետք ժամանակակից պետություն կառուցելու ուղղությամբ՝ գրագետ, խիզախ քայլեր, առանց հետ նայելու։ Սրա հիմքում պետք է լինի ճիշտ տնտեսական քաղաքականությունը և երկրի դեմոգրաֆիկ վիճակի կտրուկ բեկումը, հայրենադարձության ալիքը։ Չանենք սա, չենք հասցնելու աչք թարթել, և նույնիսկ այսօրվա Հայաստանը դառնալու է երազանք։
Պարտադրված ընտրություն
Գործող իշխանությունն ինքն առաջարկել է, ինչ-որ իմաստով՝ պարտադրել է քաղաքակրթական իր ընտրությունը՝ անկրակոց կյանք՝ թուրքական աշխարհի հովանու ներքո։ Սա արագորեն ենթադրելու է տնտեսական կլանում և դեմոգրաֆիկ բալանսի անվերադարձ խախտում՝ ի հաշիվ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների «վերաբնակեցման»։ Կրկնում եմ՝ սա կատարվելու է շատ արագ։
Հավաքական ընդդիմությունը, հատկապես դրա առանցքային դերակատարները պետք է համարժեք պատասխանեն և ժողորդի ընտրությանը ներկայացնեն իրենց քաղաքակրթական ընտրության այլընտրանքը, որն է՝ փոքր, ինքնիշխան, արժանապատիվ պետություն, որը լավ հարաբերություններ է հաստատում իր բոլոր հարևանների հետ, երկիրը հանում է միջազգային էսկալացիայի քարտեզից և տանում է ժամանակակից պետության կառուցման ինտենսիվ քաղաքականություն։
Մենք եկել ենք մի հանգրվանի, երբ Նիկոլ հայհոյելն արդեն անիմաստ զբաղմունք է, պետությանը ոչինչ չտվող։ Արդեն խնդիրն անձը չէ, նույնիսկ նրա բերած կորուստները չեն, այլ՝ այս պահի քաղաքակրթական նժարի ընտրությունը։ Մենք պետք է մեր մեջ և մեզ համար ընտրություն կատարենք. բանտերում սրբազաններ հանդուրժող ա՞զգ ենք, եկեղեցու վրա հարձակումներ հադուրժող ա՞զգ ենք, թե՝ այլ։ Հավանաբար, երկուսն էլ ընտրություն է, և ո՞րը պիտի անենք։
Մենք ընտրում ենք «բենզին՝ պարտության դիմաց» ապրելաբանաձևը, թե՞ բռնում ենք վերականգնման, մեջքն ուղղելու ճանապարհը։ Սա է քաղաքակրթական ընտրությունը, որը պետք է հստակորեն առաջարկվի։ Ավելին. հավաքական ընդդիմության խնդիրն է՝ սեփական հասարակությանը պարտադրել անել այդ ընտրությունը։ Ստեղծել իրավիճակ, որ որևէ մեկը չկարողանա խուսափել ընտրություն կատարելուց։ Հասարակությունը պետք է իր վրա վերցնի իր հետագա ճակատագրի պատասխանատվությունը։
Այս առումով չափազանց կարևոր է, որ առանցքային ընդդիմության թիմերը կազմվեն ներկայացուցչական, թիմային տրամաբանությամբ, և ոչ թե՝ կլանային կամ շքախմբային։ Կա՞ էդ գիտակցումը. դժվարանում եմ ասել։
Եվ շատ կարևոր է, որ հավաքական ընդդիմության առանցքային թիմերը վաստակեն ընտրողների վստահությո´ւնը, և ոչ թե՝ էմոցիաները հաճելի արտոնությունների դիմաց։
Այս քաղաքակրթական ջրբաժանում բեկում մտցնելու համար իրական, չմանիպուլացված հասարակական վստահություն է պետք։
Վահե Հովհաննիսյան
Այլընտրանքային նախագծեր խումբ
