Բաց նամակ
Մեծարգո Ջ․ Դ․ Վենսին
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների փոխնախագահին
Ձերդ Գերազանցություն,
Գրում եմ Ձեզ՝ որպես Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) խորհրդարանի նախագահ՝ անդրադառնալու հումանիտար ծանր անարդարության և հրատապ քաղաքական պատասխանատվության խնդրին:
2023 թվականի սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղի ողջ հայ բնակչությունը բռնի տեղահանվեց իր հայրենի օրրանից: Սա ոչ թե հումանիտար տարհանում էր կամ կամավոր հեռացում, այլ երկարատև շրջափակման, հարկադրանքի և համակարգված ահաբեկման կանխատեսելի ու նպատակաուղղված հետևանք, որն իրականացվեց միջազգային հավաստի պաշտպանության բացարձակ բացակայության պայմաններում: Օրերի ընթացքում տարածաշրջանում հազարամյա արմատներ ունեցող բնիկ ժողովուրդը վերացվեց իր հայրենիքից:
Այսօր ավելի քան հարյուր հիսուն հազար հայեր ապրում են տեղահանության մեջ՝ զրկված իրենց տներից, մշակութային ու կրոնական ժառանգությունից և սեփական հողում ապահով ապրելու հիմնարար իրավունքից: Չնայած էթնիկ զտումների խորը վերքերին՝ նրանց պահանջը մնում է հստակ և միաձայն՝ միջազգայնորեն երաշխավորված անվտանգության, արժանապատվության և ինքնորոշման պայմաններում Լեռնային Ղարաբաղ անվտանգ և մշտական վերադարձի իրավունքը:
Ներկա իրավիճակը որպես խաղաղության հիմք ներկայացնելու ցանկացած փորձ պատրանք է: Ուժի կիրառման, ժողովրդագրական վերաձևումների և մի ամբողջ ժողովրդի տարհանման միջոցով պարտադրված խաղաղությունը չի կարող լինել կայուն կամ արդար: Հարավային Կովկասում տևական խաղաղությունը պահանջում է պատասխանատվություն միջազգային իրավունքի կոպտագույն խախտումների համար, տեղահանված բնակչության իրավունքների վերականգնում և նրանց կամավոր ու անվտանգ վերադարձը հնարավոր դարձնող հստակ մեխանիզմներ:
Նույնքան տագնապալի են Բաքվում տեղի ունեցող վերջին զարգացումները: Լեռնային Ղարաբաղի նախկին քաղաքական և ռազմական առաջնորդները դատապարտվել են ցմահ ազատազրկման՝ այնպիսի գործընթացների արդյունքում, որոնք հեռու են նույնիսկ պատշաճ դատական ընթացակարգի ամենատարրական չափանիշներից: Այս քաղաքականապես մոտիվացված դատավարությունները ոչ թե արդարադատություն են, այլ վրեժխնդրություն: Քանի դեռ հայ պատանդներն ապօրինաբար պահվում են անազատության մեջ, հաշտության կամ խաղաղության մասին ցանկացած հռետորաբանություն դատարկ է: Նրանց անհապաղ և անվերապահ ազատ արձակումն անկյունաքարային է:
Խորին և շարունակական մտահոգության առարկա է հակամարտության հետևանքով անհայտ կորած անձանց անորոշ ճակատագիրը։ Սա բացառապես հումանիտար խնդիր է, որն ուղղակիորեն առնչվում է սեփական հարազատների մասին տեղեկություն ստանալու ընտանիքների հիմնարար իրավունքին։ Այս համատեքստում անկյունաքարային ենք համարում Ձեր և միջազգային կառույցների գործուն ներգրավվածությունը՝ անհայտ կորածների ճակատագրերի պարզման թափանցիկ ու արդյունավետ մեխանիզմներ ներդնելու և գործարկելու հարցում։
Միացյալ Նահանգները պատմականորեն հանդես է եկել որպես մարդու իրավունքների, միջազգային իրավունքի և այն սկզբունքի պաշտպան, որ սահմանները և խաղաղությունը չեն կարող վերագծվել ուժի միջոցով: Ուստի մենք կոչ ենք անում Ձեզ՝ անցնել մտահոգության արտահայտություններից և ակտիվորեն աջակցել միջազգային այնպիսի միջոցառումների, որոնք կապահովեն պատասխանատվությունը, կպաշտպանեն տեղահանված բնակչությանը և հնարավոր կդարձնեն Լեռնային Ղարաբաղի հայերի անվտանգ վերադարձը:
Այս անարդարությունը չլուծելը վտանգավոր նախադեպ ստեղծելու ռիսկ է պարունակում, այն է՝ էթնիկ զտումները կարող են պարգևատրվել քաղաքական կարգավորմամբ: Ընդհակառակը, դրան անդրադառնալը հզոր ազդակ կլինի առ այն, որ խաղաղությունը, տևական լինելու համար, պետք է հիմնված լինի արդարության, իրավունքի և մարդկային արժանապատվության վրա:
Հարգանքով՝
Աշոտ Դանիելյան
Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) խորհրդարանի նախագահ
______
Open Letter to the Honorable J. D. Vance
Vice President of the United States of America
Your Excellency,
I write to you as Chairman of the Parliament of Nagorno-Karabakh (Artsakh) to address an issue of grave humanitarian injustice and urgent political responsibility.
In September 2023, the entire Armenian population of Nagorno-Karabakh was forcibly expelled from its ancestral homeland. This was not a humanitarian evacuation, nor a voluntary departure. It was the predictable and deliberate outcome of prolonged blockade, coercion, and systematic intimidation, carried out in the complete absence of credible international protection. Within days, an indigenous population with millennia-old roots in the region was eradicated from its homeland.
Today, more than one hundred and fifty thousand Armenians live in displacement, stripped of their homes, their cultural and religious heritage, and their fundamental right to live safely on their own land. Despite the profound trauma of ethnic cleansing, their demand remains clear and unanimous: the right to return safely and permanently to Nagorno-Karabakh under internationally guaranteed conditions of security, dignity, and self-determination.
Any attempt to present the current situation as a foundation for peace is illusory. Peace imposed through force, demographic engineering, and the erasure of an entire people cannot be stable or just. Lasting peace in the South Caucasus requires accountability for grave violations of international law, the restoration of the rights of the displaced population, and concrete mechanisms enabling their voluntary and secure return.
Equally alarming are recent developments in Baku. Former political and military leaders of Nagorno-Karabakh have been sentenced to life imprisonment following proceedings that fall far short of even the most basic standards of due process. These politically motivated trials represent not justice, but retribution. As long as Armenian hostages remain unlawfully detained, any rhetoric about reconciliation or peace remains empty. Their immediate and unconditional release is indispensable.
The uncertain fate of persons missing as a result of the conflict remains a matter of deep and ongoing concern. This is a purely humanitarian issue, directly pertaining to the fundamental right of families to know the fate of their loved ones. In this context, we consider your active engagement, as well as that of relevant international bodies, to be crucial in establishing and implementing transparent and effective mechanisms to determine the fate of the missing.
The United States has historically positioned itself as a defender of human rights, international law, and the principle that borders and peace cannot be redrawn through force. We therefore call upon your leadership to move beyond expressions of concern and to actively support international measures that ensure accountability, protect displaced populations, and enable the safe return of the Armenians of Nagorno-Karabakh.
Failure to address this injustice risks entrenching a dangerous precedent: that ethnic cleansing can be rewarded with political normalization. Addressing it, by contrast, would send a powerful signal that peace, to be durable, must be rooted in justice, law, and human dignity.
Respectfully,
Ashot Danielyan
Chairman of the Parliament of Nagorno-Karabakh (Artsakh)
