Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբը երէկ եւ այսօր

Ազգային հպարտանք եւ մշակութային սխրանք

Վերջին շրջանում արաբական որոշ երկրներում նկատելի է հետաքրքրության աճ դեպի սիմֆոնիկ երաժշտություն. նույնիսկ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների տարբեր քաղաքներում՝ Դուբայ, Դոհա, Շարժա եւ այլք, վերջին տարիներին համերգներ են կազմակերպվում՝ ընդհանրապես օտար նվագախմբերի, այդ թվում՝ հայկական, հյուրընկալմամբ, ինչը արդիականության եւ մշակութային երանգներ է հաղորդում այդ երկրների առավելաբար նավթաառեւտրային պատկերին:

Այսուհանդերձ, հետաքրքրությունների աճը չի կարող տեւական լինել, եթե հիշյալ տարածաշրջանում, բացի Եգիպտոսից ու Լիբանանից, չկան ֆիլհարմոնիկ տեղական նվագախմբեր, երաժիշտներ աճեցնող կոնսերվատորիաներ: Իսկ Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում դրանք առկա են վաղուց, շնորհիվ նաեւ հայ երաժիշտների՝ տեղացի թե դրսից ներմուծված, մասնավորաբար Հայաստանից:

Վերջին շրջանում, այս առումով, նկատելի է նոր աշխուժություն. գրեթե ամենշաբաթյա սիմֆոնիկ համերգներ մայրաքաղաքի եւ հարակից շրջանների քրիստոնյա, հայ թե արաբ, տաճարներում՝ երաժշտասերների խուռն ներկայությամբ:

Այս կապակցությամբ մեր ընթերցողներին ավելի լայն տեղեկություններ տալու համար խմբագրությունս դիմեց մեր գործընկեր, ՌԱԿ Լիբանանի «Զարթօնք» օրաթերթի պատասխանատու խմբագիր Սեւակ Հակոբյանին, որի հոդվածը՝ ստորեւ, որոշ կրճատումներով:

«Ազգ»

Պատմական ակնարկ

Լիբանանի Ազգային նուագախումբը հիմնուած է 1998 նոյեմբերին, Լիբանանի Ազգային բարձրագոյն երաժշտանոցի նախկին նախագահ դոկտ. Ուալիտ Ղըլմիէյի կողմէ: Նուագախումբի կարգավիճակը համալրուեցաւ 1999-ի ամրան, իսկ առաջին փորձերը սկսան 2000 յունուարին: 2009 հոկտեմբերին,  Ուալիտ Ղըլմիէյի առաջարկով եւ Տնօրէններու խորհուրդի համաձայնութեամբ Լիբանանի Ազգային նուագախումբը վերանուանուելով սկսաւ կոչուիլ Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբ:

Յետագային Երաժշտանոցի տնօրէն նշանակուած Դոկտ. Ուալիտ Մուսալլէմ ինքզինք պարտաւորուած կը զգայ շարունակելու եւ յառաջացնելու իր նախորդի՝ Հաննա Էլ Ամիլի աշխատանքը՝ վերարժեւորելով Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք նուագախումբին (ԼՖՆ) նպատակը՝ տարածել դասական երաժշտութիւնը Լիբանանի մէջ, ոչ միայն մայրաքաղաք Պէյրութի, այլ նաեւ Լիբանանի բոլոր գլխաւոր քաղաքներուն մէջ: Մեծ կարեւորութիւն տրուած է ԼՖՆ-ի համերգներուն մէջ ներառել Լիբանանցի դասական երաժիշտներու նուագացանկը:

Իր հիմնադրութենէն ի վեր, ԼՖՆ-ն ելոյթ ունեցած է Լիբանանի բոլոր գլխաւոր փառատօներուն, ներառեալ Պաալպէքի, Պիպլոսի, Պէյթետտինի, Զուք Միքայէլի, Ալ Պուսթանի փառատօնները:

ԼՖՆ-ը նախավերջին տարիներուն

Նախավերջին տարիներուն լիբանանահայ խմբավար՝ Յարութ Ֆազլեանը Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք Նուագախումբի գլխաւոր ղեկավար նշանակուած էր: Այժմ Լուպնան Պաալպաքին մնայուն ղեկավար է, Ժորտի Մորան կանոնաւոր հիւր ղեկավար: ԼՖՆ-ն ղեկավարուած է նաեւ Ուալիտ Մուսալլէմի, Ֆուատ Ֆախուրիի, Միշէլ Խէյրալլահի, Կարօ Աւետիսեանի եւ Թաուֆիք Մաաթուքի , ինչպէս նաեւ՝ միջազգային բազմաթիւ հիւր ղեկավարներու կողմէ: Եղած են տարիներ, երբ ԼՖՆ-ն մէկ եղանակի ընթացքին աւելի քան 30 համերգ տուած է տարբեր առիթներով:

Նուագախումբը՝ այսօր

ԼՖՆ այսօր կը շարունակէ պահպանել գործունէութեան կայուն մակարդակ մը, հակառակ՝ Լիբանանի դիմագրաւած տնտեսական եւ անվտանգային լուրջ մարտահրաւէրներուն, գլխաւորապէս որպէս մշակութային տոկունութեան ցուցանիշ, յուսահատութեան դէմ ըմբոստութիւն եւ դասական երաժշտութիւնը կենդանի պահելու նուիրում:
Գործունէութեան եւ հանդիսատեսներու վերջին շրջանի աճը պայմանաւորուած է առանցքային քանի մը գործօններով.

* Մշակութային տոկունութիւն եւ «թիթանիքեան մտածելակերպ»

Երաժիշտները շարունակած են ելոյթ ունենալ՝ չնայելով աշխատավարձերի արժոյթի արժեզրկման, 2020-ի օգոստոսին Պէյրութի պայթումին յաջորդող ժամանակաշրջանին եւ շարունակուող տնտեսական ճգնաժամին:

«Թիթանիք»ի երաժիշտներուն նման, համոյթը պնդած է նուագել՝  բնականոնութեան եւ հոգեբանական թեթեւութեան զգացում մը տալու համար բնակչութեան, որ կը դիմագրաւէ աղքատութեան եւ քաղաքական անկայունութեան հարուածները:

* Գործօն առաջատարութիւն եւ արուեստագիտական տեսլական

Ղեկավարութեամբ այնպիսի դէմքերու, ինչպիսիք են խմբավար Լուպնան Պաալպաքին եւ Երաժշտանոցի տնօրէն Դոկտ. Հիպա Ալ Քաուասը, նուագախումբը կեդրոնացած է համերգներ տալու վրայ՝ որպէս «միասնութեան եւ յոյսի ուղերձ» մը:

Նուագախումբը մեկնարկած է փառահեղ երաժշտական եղանակներ: Ան կը ներառէ միջազգային համագործակցութիւն, ինչպիսին է 2025-ի հոկտեմբերի եղանակի բացումը ուրուկուէյցի-լիբանանցի մաէստրօ Տիէկօ Նասէրի հետ, որ նշեց Լիբանան-Ուրուկուէյ դիւանագիտական կապերու 80-ամեակը:

* Բազմազան ելոյթներ, համաշխարհային համագործակցութիւն եւ գործընկերութիւն

ԼՖՆ-ն մնացած է միշտ գործօն՝ գործակցելով տեղական, տարածաշրջանային ու միջազգային կազմակերպութիւններու հետ, շարունակելով իր ելոյթները այնպիսի վայրերու մէջ, ինչպիսիք են Պաալպէքի Միջազգային փառատօնը, Ալ Պուսթանի փառատօնը եւ համագործակցութիւնը այնպիսի խումբերու հետ, ինչպիսին է Les Musicales de Baabdath-ը:

Լիբանանեան դրամանիշի արժեզրկման ընթացքին շատ օտարերկրացի երաժիշտներու հեռանալը փոխհատուցելու համար, ՆՖՆ-ը ամէն ինչ ըրած է չդադրեցնելու իր գործակցութիւնը միջազգային հիւր խմբավարներու եւ մենակատարներու հետ՝ պահպանելու համար իր չափանիշները:

* Մատչելիութիւն

Նուագախումբը կը պահպանէ իր ելոյթները անվճար կամ շատ մատչելի պահելու աւանդոյթը, որպէսզի դասական երաժշտութիւնը մնայ որպէս հանրային ծառայութիւն՝ ծայրահեղ տնտեսական դժուարութիւններու ժամանակ:

* Վերակառուցում եւ երգացանկի պահպանում

Հակառակ լիբանանեան տնտեսական ճգնաժամին պատճառով օտարերկրացի շատ երաժիշտներու կորուստին, նուագախումբը շարունակած է կատարել միջազգային դասական գործերու ընտրանի, շեշտը դնելով նաեւ լիբանանցի երգահաններու գործերուն վրայ:

* Կեդրոնացում ազգային ինքնութեան վրայ

Նուագախումբին վերջին երկացանկերը միշտ կ ընդգրկեն լիբանանցի երգահաններու գործերը՝ համաշխարհային դասականներու կողքին, նպատակ ունենալով պահպանել եւ խթանել Լիբանանի յատուկ երաժշտական ժառանգութիւնը ազգային դժուարութիւններու այս ժամանակաշրջանին:

* Նուիրում կրթութեան

Համոյթը կը շարունակէ օգտուիլ  աւելի քան 5000 ուսանողներու առկայութենէն՝ ազգային երաժշտանոցին մէջ՝ ապահովելով կարեւոր բեմ երիտասարդ երաժիշտներու համար:

* «Տոկունութեան ձայն»ը

Նուագախումբին գործունէութիւնը նպատակային, յամառ ջանք մըն է՝ Լիբանանի մշակութային կեանքի արժեզրկման դէմ պայքարելու համար, որ յաճախ կը կատարուի «Տոկունութեան ձայն» ընդհանուր թեմայի տակ:

* Հայկական մասնակցութիւնը

Նուագախումբին (ԼՖՆ) մէջ հայկական ներկայութիւնը անոր ինքնութեան եւ վերջին գործունէութեանց հիմնաքարն է, որ նաեւ պայմանաւորուած է Լիբանանի մեծաթիւ եւ մշակոյթով աշխոյժ հայ համայնքի ներկայութեամբ:

* Հայ ղեկավարներ ու երաժիշտներ

Լիբանանահայ խմբավար Յարութ Ֆազլեանը տարիներ շարունակ եղած է ԼՖՆ-ի առանցքային դէմքերէն, յաճախ ղեկավարելով մեծ համերգներ՝ ապահովելով նաեւ հայկական երգահաններու ընդգրկումը նուագացանկին մէջ:

* Նուագախումբին հայ անդամները

Հայ երաժիշտները գրաւած են շարք մը առանցքային դիրքեր խումբին մէջ: Օրինակ՝ Աննա Կէօքճեանը հանդիսացած է վիոլայի բաժինի մենակատար եւ յաճախ ելոյթ ունեցած որպէս մենակատար:

Վերջին տարիներուն ԼՖՆ-ի հայ անդամները եղած են.

Առաջին ջութակ՝ Ռուզաննա Բանճարեան, Պորիս Միրզոյեան եւ Սերկէյ Տայեան:

Երկրորդ ջութակ՝ Եփրաքսիա Միքայէլեան, Տաթեւիկ Մկրտումեան, Արթուր Տէր-Յովհաննիսեան, Առաքել Միքայէլեան եւ Կարապետ Պասմաճեան:

Վիոլա՝ Աննա Կէօքճեան եւ Հայկ Տէր-Յովհաննիսեան (որոնք ներկայիս Հայաստանի Ազգային

Ֆիլհարմոնիքին մենակատարներէն են) եւ Համբարձում Սիմոնեան:

Թաւջութակ՝ Անժելա Յունանեան, Աւետիս Կէօքճեան, Հայկ Պապայեան, Արէն Թէքեան եւ Շուշան Արթինեան:

Քոնթրապաս՝ Խաչատուր Սաւզեան:

* Երիտասարդ շնորհալի երաժիշտներ

Հայրենի կիթառահար Էտուարտ Տայեանը եւ ուրիշներ երկար ժամանակ հանդէս եկած են որպէս մենակատարներ` ցուցադրելով շարունակական կրթական կապը հայկական եւ լիբանանեան երաժշտական աւանդութիւններուն միջեւ:

* ԼՖՆ-ի մէջ ներկայիս հանդէս եկող հայ երաժիշտներ

Հայաստանէն՝

Ազատ Յարութիւնեան -շեփոր

Արթուր Թադեւոսով – գալարափող

Եւա Մարկոսեան- ջութակ

Սերկեյ Աբրահամեան – քլարինէթ

Լիբանանէն՝

Կարապետ Պասմաճեան – ջութակ

Ռուզաննա Բանջարեան – ջութակ

Արէն Թէքեան – թաւջութակ

Կ’արժէ նշել, որ հայորդիներուն թիւը մեծ է Լիբանանի Ազգային բարձրագոյն երաժշտանոցի ուսանողութեան մէջ:

* Վերջին եւ սպասուող համագործակցական գործունէութիւններ (2025-2026)

ԼՖՆ-ի վերջերս օգտագործած հայկական վայրերը եւ հայկական բովանդակութեամբ ծրագիրները:

ԼՖՆ-ի ելոյթներէն շատերը 2024-ի վերջաւորութեան եւ 2025-ի ընթացքին, տեղի ունեցած են Հայ Աւետարանական Առաջին եկեղեցիին մէջ, Քանթարի, Պէյրութ
2024-ի յունուարին, լիբանանահայ խմբավար Կարօ Աւետիսեան Պէյրութի Հայ Կաթողիկէ Ս. Եղիա – Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ տաճարին մէջ ղեկավարեց ԼՖՆ-ն:

2025-ի դեկտեմբերին, ԼՖՆ-ն Հայ Աւետարանական Առաջին եկեղեցիին մէջ դարձեալ հանդէս եկաւ «Քրիստոսի ուրախութիւն եւ լոյս» համերգով:

* Խաչմերուկային փոխանակում

Լիբանանի Ֆիլհարմոնիք Նուագախումբի (ԼՖՆ) եւ Հայաստանի Ազգային Ֆիլհարմոնիք նուագախումբին (ՀԱՖՆ) միջեւ համագործակցութեան ամուր աւանդութիւն մը կայ: Պատմականօրէն, այս խումբերը փոխանակած են հիւր համերգներ եւ անցուցած են համատեղ յիշատակի համերգներ, ինչպէս օրինակ՝ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուածները

* Մշակութային նշանակութիւն

Հայ երաժիշտներու մասնակցութիւնը կը դիտարկուի որպէս «պարտականութիւն»՝ պահպանելու բարձր դասական չափանիշները Լիբանանի մէջ: Խմբավարներ, ինչպէս Ֆազլեանը, ընդգծած են, որ հայ կոմպոզիտորներու (ինչպէս Արամ Խաչատրեանը) ներառումը անհրաժեշտ է նուագախումբի առաքելութեան՝ մշակոյթներու միջեւ կամուրջ հաստատելու: Թերեւս, լիբանանահայ արտադրիչներ, ինչպէս Սերուժ Պաղտասարեանը (C-rouge), կը շարունակեն նորարարութիւն կատարել՝ համադրելով սիմֆոնիք եւ հայկական ժողովրդական երաժշտութիւնները, յաճախ ներգրաւելով լիբանանեան զանազան խումբեր:
Պատրաստեց՝

ՍԵՒԱԿ ՅԱԿՈԲԵԱՆ

«Զարթօնք» օրաթերթի պատասխանատու խմբագիր