Մեր եկեղեցու ԱՄՆ Արևմտյան թեմի նախաձեռնությամբ մեկ տարի առաջ ստեղծվեց նոր մատենաշար՝ «Ոսկեղենիկ» խորագրով։ Ի սկզբանէ այս շարքի հիմքում դրված է, ինչպես անվանումն էլ հուշում է, մեր ոսկեղեն լեզվի ու մատենագրության նորովի արծարծումը, միջնադարյան մեր ժառանգությունը նոր օրերը տեղափոխելուն իր չափով նպաստելը, հոգևոր ու գրական արժեքներ տարածելը։
Անպարփակ գրավոր ժառանգություն ունի մեր ժողովուրդը, և նրա միջից օգտակար՝ նոր օրերի անհատին սնուցող ազդակները երբևէ չեն կարող սպառվել։ Ժամանակ առ ժամանակ հանրության մեջ քննարկվող թեմաները, չափորոշիչների և այլնի մասին տեսակետները բնավ չեն դիպչում ու սասանում մեր բացարձակ արժեքները, այդ թվում՝ դասական լեզուն, մատենագրությունը, որ մշտապես ուսանելի են ամենքիս համար։ Մանավանդ որ դեռ ունենք մեծաքանակ երկեր, որոնք դեռ տպագրված կամ թարգմանված չեն ու «ննջում են» ձեռագիր մատյաններում։
Այդպիսի մտայնությամբ է ստեղծվել մատենաշարը, առաջին հուսադրող քայլերից հետո, կարելի է ասել, այն կենսունակ դառնալու միտում ունի։ Արդեն տպագրվել են երկու հատորներ՝ Հովհան Ոսկեբերանի քարոզների ժողովածու (2019 թ.) և Հակոբ Նալյանի «Գանձարան ծանուցմանց» գրքից ծաղկաքաղ ժողովածուն (2020)։ Մասնավորապես վերջին հեղինակը մեր մեծ մտածողներից է, Նարեկի առաջին խոշոր մեկնիչներից մեկը, և իր արժանի տեղը պիտի ունենա գրական հսկաների շարքում։ Պիտի շեշտենք, որ երկերը գրաբարից աշխարհաբար են փոխադրվում առաջին անգամ։
Թարգմանական այդ ընթացքին այս կամ այն կերպ ներգրավված են նախ և առաջ Հայաստանի մասնագետները, որոնց ուժերով գրաբարից աշխարհաբարի են փոխադրվում, ճշգրտվում ու խմբագրվում, սրբագրվում հատորները։ Իսկ մատենաշարի բովանդակային առանցքը հոգևոր անփոփոխելի գանձերն են՝ առաքինությունը, սերը, համեստությունը, բարի կենցաղավարությունը։
Ներկայումս սրբագրման ու վերջնականացման փուլում են ևս երեք հատորներ, որոնք առաջիկա ամիսներին կհանձնվեն տպագրության. Հովնան Արք. Տերտերյանի «Պատգամներ» խորհրդածությունների ժողովածուն, Բարսեղ Կեսարացու երկերի թարգմանությունը, Կարապետ Պալատեցու «Տարեկան քարոզգրքից» մի ծաղկաքաղ, որի ձեռագրի ինքնագիր օրինակը պահվում է թեմի առաջնորդարանում։ Վերջինը՝ Կ. Պոլսի 1823-31 թթ. Պատրիարք Կարապետ Պալատեցին նույնպես քիչ հայտնի հեղինակներից է մեզանում, և նրա խորիմաստ քարոզները պարկեշտության, ողորմածության, պահեցողության մասին չեն կորցրել արդիականությունը։ Օրինակ, հեղինակը գրում է՝ «Պարկեշտությունը հայելու պես ցույց է տալիս մարդու ներսը», կամ՝ «…ձեռքերն ու երեսը լվանալուց առավել հարկ է լեզուն լվանալ, որպեսզի այն մաքրվի հայհոյության ախտից, բամբասանքից, արհամարհանքից» («առաւել զեզուս լուանալ հարկ է, զի մաքրեսցի յախտոյ հայհոյութեան, բամբասանաց, արհամրահանաց»), որոնց ընթերցումը, ի դեպ, վատ չի լինի, որ փոխարինի հանրային ցանցերում անպտուղ ու անվերջ քարկոծումներին։ Առհասարակ՝ մատենաշարի սկզբունքներից մեկն է ընթերցողին նոր երկեր ու հեղինակներ մատուցելն ու շրջանառության մեջ դնելը։ Այդ կերպ են ընտրվել ու սկսվել նաև հաջորդող հատորների պատրաստությունը, որոնք ընդրկում են Հովհաննես Ջուղայեցու (17-րդ դար), Պաղտասար Դպիրի (18-րդ դար), Հակոբ Շամախեցու, Պետրոս Նախիջևանցու երկերը, շեշտենք՝ գրաբարից աշխարհաբար նոր փոխադրություններով։
Այս առիթով տեղին է ասել, որ ԱՄՆ Արևմտան թեմը և նրա առաջնորդը՝ Յովնան Արք. Տերտերյանը, լայն գրահրատարակչական գործունեություն է ծավալում՝ ամեն տարի տպագրելով հոգևոր, սուրբգրային, ծիսական-արարողակարգային, գրական, գիտական և այլ ոլորտների 10-նյակ գրքեր, իսկ Հովնան Սրբազանն անձամբ մոտ 110 գրքերի հեղինակ է (այդ մասին պատմող գրքույկը և հրատարակությունների pdf տարբերակները կարելի է գտնել Առաջնորդարանի կայքում հետևյալ հղումով https://www.wdacna.com/publications)։ Եվ վստահ ենք, որ գրատպության ավանդներով խիստ հարուստ Արևմտյան թեմը «Ոսկեղենիկ» մատենաշարով հավելյալ շունչ հաղորդած կլինի միջնադարի մեր հոգևոր գրականությունը նոր օրերում թարգմանելու և տարածելու նպատակադիր գործին։
Նորայր Պողոսյան
12.08.20
