Դեկտեմբերի 2-ին Մոսկվայի «Նիկո» արվեստների պատկերասրահում հնչեցին հայ մեծանուն կոմպոզիտոր Էդուարդ Միրզոյանի կամերային ստեղծագործությունները: Համերգը խորհրդանշում էր ՀԽՍՀ եւ ԽՍՀՄ վաստակավոր եւ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Նիկոլայ Նիկողոսյանի ծննդյան 104-ամյակը, նաեւ ՀՀ ու ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, կոմպոզիտոր Էդուարդ Միրզոյանի հետ նրանց ունեցած մտերմիկ ընկերությունը: Համերգի կազմակերպիչը քանդակագործի դուստրն էր՝ «Նիկո» արվեստների պատկերասրահի տնօրեն Գայանե Նիկողոսյանը:
«Երկու վառ անհատականություն, երկու հսկայական տաղանդներ, որոնք նույնիսկ արտաքնապես նման էին իրար, երկուսն էլ կյանքի օրոք ճանաչված եւ սիրված են եղել: Քանդակագործ, նկարիչ Նիկոլայ Նիկողոսյանի ստեղծագործություններն այսօր էլ զարդարում են տարբեր երկրների պատկերասրահները, իսկ կոմպոզիտոր Միրզոյանի երաժշտությունը շարունակում է հնչել աշխարհի տարբեր բեմերում՝ ինքնուրույն հարթելով իր ճանապարհը: Երկուսն էլ շատ ընդհանրություններ ունեին, սիրում էին իրենց հողը, կյանքը, մեծարում էին գեղեցիկն ու ներդաշնակը, նաեւ ունեին ստեղծագործ մարդկանց բնորոշ թե՛ անվերապահ լավատեսություն եւ թե՛ կասկածներ: Ես ենթադրում եմ, որ մեծ Վարպետներն այնտեղ՝ վերեւում այդպես են կանխորոշել, Նիկոլայ Նիկողոսյանի ծննդյան օրը նրա քանդակների եւ կտավների ներքո հնչեցնել Էդուարդ Միրզոյանի երաժշտությունը»,- այսպիսի խոսքերով հանդես եկավ իր բացման խոսքում կոմպոզիտորի որդին՝ հանրահայտ բժիշկ-օրթոպեդ Արշակ Միրզոյանը:
Համերգի մենակատարներն էին դաշնակահարուհի, միջազգային մրցույթների դափնեկիր Շաքե Թադեւոսյանը Հայաստանից, Մոսկվայի «Musica Viva» կամերային նվագախմբի մենակատարներ, ջութակահարուհի Ելենա Կորժենեւիչը եւ թավջութակահար Էմին Մարտիրոսյանը:
Համերգի բացումն ազդարարեց միրզոյանական «Պոեմ»-ը (1971)՝ գրված դաշնամուրի համար եւ նվիրված կոմպոզիտորի դստերը՝ Զարուհի Միրզոյանին: Շաքե Թադեւոսյանի կատարմամբ այս էքսպրեսիվ հնչողությամբ հանրահայտ ստեղծագործությունը բացահայտվեց սոնորիստական հնչողությամբ՝ ձեռք բերելով խոհափիլիսոփայական հատկանիշներ:
Թավջութակի եւ դաշնամուրի համար գրված սոնատը (1965) հնչեց Էմին Մարտիրոսյանի եւ Շաքե Թադեւոսյանի ներդաշնակ եւ միաձույլ կատարմամբ: Այս ստեղծագործությունը Միրզոյանը գրել է Մստիսլավ Ռոստրոպովիչի համար, որը եղել է նաեւ սոնատի առաջին կատարողը: Արշակ Միրզոյանի խոսքով՝ սոնատն ունի ստեղծման պատմություն: Երբ Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը խնդրել է Միրզոյանին գրել թավջութակի սոնատ, որոշ հանգամանքների պատճառով Միրզոյանը չի կարողացել այն արագ ավարտել, եւ Ռոստրոպովիչը Միրզոյանին հրավիրելով իր ամառանոց՝ երեք օրով բառացիորեն փակել է նրան այնտեղ՝ խնդրելով ավարտել ստեղծագործությունը:
Սոնատում ազգային մտածողությունը զուգորդվում է վառ, ժամանակակից երաժշտական գրելաոճի հետ, եւ կատարողները վիրտուոզ կերպով հաջողեցին վերարտադրել հեղինակի մտահղացումն ու ստեղծագործության հնչողական թարմությունը:
«Ալբոմ Թոռնիկիս» դաշնամուրային շարքը՝ (1984) նվիրված կոմպոզիտորի թոռնուհուն, մանրակերտ կերպարների մի ողջ փունջ է՝ հյուսված նուրբ երեւակայության եւ տրամադրությունների բազմագույն թելերով: Շաքե Թադեւոսյանի մեկնաբանումը գրավում էր իր թափանցիկ հնչողությամբ, զգացմունքային հավասարակշռությամբ, կերպարների անբռնազբոս եւ հստակ ուրվագծմամբ:
«Ինտրոդուկցիա եւ անընդհատ շարժում» ջութակի եւ նվագախմբի համար ստեղծագործությունը հնչեց ջութակահարուհի Ելենա Կորժենեւիչի եւ դաշնակահարուհի Շաքե Թադեւոսյանի կատարմամբ: Ելենա Կորժենեւիչի ջութակը հնչում էր զարմանալիորեն տաք եւ թավ, «արմենական» հնչողությամբ լեցուն գույներով, հուզականության եւ վերապրումի բարձր լարումով: Դուետում երաժիշտները հրաշալիորեն էին լրացնում միմյանց՝ անքակտելի կուռ հնչողությամբ գերելով ունկնդրին:
Համերգի ավարտին դաշնամուրային տրիոյի համար փոխադրմամբ հնչեց Էդուարդ Միրզոյանի «Շուշանիկ»-ը՝ (1957) գրված «Քաոս» ֆիլմի համար:
Դաշնակարուհի Շաքե Թադեւոսյանի խոսքով՝ ռուս հանդիսատեսն իր համար կրկին եւ նորովի բացահայտեց Միրզոյանի երաժշտությունը: Շատերը ցանկություն էին հայտնում ավելի հաճախ ունկնդրել այն: Երաժիշտների համագործակցությունը բարձր մակարդակի վրա էր, իսկ համերգը կայացավ բարձր գեղագիտական եւ հուզական մթնոլորտում:
Մեծանուն կոմպոզիտոր Էդուարդ Միրզոյանի երաժշտությունը, հիմնված լինելով ազգայինի վրա՝ միաժամանակ ունի համամարդկային արժեք եւ աշխարհի ամենատարբեր բեմերում կարողանում է իր լուսավոր հետքը թողնել ունկնդիրների սրտերում:
Հ.Գ. – Ի դեպ, համերգի ամբողջական տեսանյութը կարելի է ունկնդրել «Նիկո» պատկերասրահի յութուբյան ալիքում:
ԱՆՆԱ ԱԴԱՄՅԱՆ
Երաժշտագետ
