Հայ երաժշտություն՝ Ազնավուրյան դուետի ոճավորված մեկնաբանությամբ

«Չիկագո քլասիքըլ ռիվյու»

Ազնավուրյան տաղանդավոր քույրերը՝ թավջութակահար Անին եւ Չիկագոյում բնակվող դաշնակահարուհի Մարթան, իրենց հայկական ժառանգությունն են ուսումնասիրում դուետի առաջին ձայնագրությունում, որը վերջերս թողարկել է «Սեդիլ» ընկերությունը՝ «Գոհարներ Հայաստանից» ( Gems from Armenia ) վերնագրով:

Բացառությամբ Արամ Խաչատրյանի եւ միգուցե Առնո Բաբաջանյանի՝ ներկայացված կոմպոզիտորներից շատերի անուններն անծանոթ կլինեն նույնիսկ երաժշտության սիրահարներին: Այս 75 րոպեանոց ձայնասկավառակի կոմպոզիցիաների մեծ մասը թավջութակի եւ դաշնամուրի համար գործիքավորումներ են, հիմնականում՝ մինչեւ հինգ րոպե տեւողությամբ մանրապատկերներ:

Ծրագիրը բացվում է հինգ կարճ պիեսներից բաղկացած սյուիտով, որի հեղինակն է գերապատիվ Կոմիտաս Վարդապետը (1869-1935), որը հավաքել եւ մշակել է հայ ժողովրդական երգերը նույն եղանակով, ինչ Բարտոկը՝ Հունգարիայում: Այս երաժշտության մեջ գերակշռում է մտածկոտ մելամաղձությունը, իսկ Անիի թավջութակի փայլեցված տեմբրը հաղորդում է ներքին խորհրդածություն: Ավելի դինամիկ «Ալ այլուղս»-ը բերում է ողջունելի հակադրություն, իսկ դաշնակահար Մարթան զգայունորեն հպվում է ստեղնաշարին «Գարուն ա»-ի մենանվագում: Եզրափակիչ երգը՝ «Կռունկը», աչքի է ընկնում երկուսի լավ ներգրավվածությամբ, երբ Անին գործադրում է պաթետիկ արտահայտչականության հուզիչ ջիղը:

Խաչատրյանը ներկայացված է երկու գործով, այդ թվում՝ «Գարուն Երեւանը»՝ նրա քնքուշ ձոնը Հայաստանի մայրաքաղաքին: Առնո Բաբաջանյանի «Էլեգիա դաշնամուրի համար» ստեղծագործությունը հարգանքի տուրք է Խաչատրյանին՝ իր ուսուցչին, եւ Մարթան այս երաժշտությանը հաղորդում է ուժ եւ ողջերթի արտահայտություն: Բաբաջանյանի «Արիան» երգեցիկ է՝ լի զգացողությամբ, իսկ դրան հաջորդող «Պարն» այն ավելի թեթեւ է դարձնում:

Սկավառակի ամենածավալուն ստեղծագործությունը Ավետ Տերտերյանի 20 րոպեանոց թավջութակի սոնատն է, գրված 1956 թվականին: Բացման «Անդանտեն» ներկայացնում է լայնորեն ռոմանտիկ մեղեդի Ազնավուրյանների ուժեղ նվագով, որը հուժկու թափ է հաղորդում երաժշտությանը: Ավելի մռայլ են մտորումները միջին «Ադաջոյում», որը մեծ զգացումով նվագում է Անին: Եզրափակիչը մոտորային «Պրեստոն» է, որտեղ դուետը ռիթմերը հմտորեն գցում է ետուառաջ՝ հիմնվելով կոնտրաստային քնարական մասի վրա՝ մինչ կոդան:

Ալեքսանդր Հարությունյանի «Էքսպրոմտը» (նրա «Շեփորի կոնցերտը» որոշ ժողովրդականություն էր վայելում անցյալ տասնամյակներում) աշխույժ ժողովրդական մեղեդի է՝ ողբանվագային միջին հատվածով:

Սկավառակը եզրափակվում է երիտասարդ սերնդի կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների եռյակով՝ ավելի վառ ժամանակակից ոճի մեջ: Լիբանանցի կոմպոզիտոր Սերուժ Գրաճյանը կատարել է «Սարի սիրուն յար» երգի հուզիչ մշակումը: Վաչե Շարաֆյանի «Քարացած պարը» որոնողական գործ է, ավելի գրավիչ, քան տերպսիխորյան բնույթի, գրված տպավորիչ իմպրեսիոնիստական լեզվով:

Ծրագիրն ավարտվում է Փիթեր Բոյերի «Արարատ լեռով», որը գրված է Ազնավուրյան դուետի համար եւ հնչում է այստեղ որպես պրեմիերային ձայնագրություն: Այն իննուկես րոպե տեւողությամբ սկավառակի ամենաերկար առանձին հատվածն է: Ստեղծագործությունը սկսվում է թավջութակի ստորին ճարտասանական զարգացումով եւ անցում կատարում առավել հուզական հատվածի: Երաժշտությունը ստեղծվել է Բոյերին բնորոշ վարպետությամբ, իսկ հիմնական քնարական մեղեդին՝ ամերիկացի կոմպոզիտորի ամենահատկանշական գրավիչ ոճով, որտեղ «Կռունկ» ժողովրդական երգն արձագանքում է կոդային: Հեշտությամբ կարելի է նկատել, որ «Արարատ լեռը», ինչպես եւ Տերտերյանի սոնատը, մեծ ժողովրդականություն են վայելում կամերային համերգներում:

Թեեւ այս ծրագրում գերիշխում է մտածկոտ մելամաղձությունը, Ազնավուրյաններն իրենց հոյակապ նվագով վառ են պահում հետաքրքրությունը: Նրանք աչքի են ընկնում արտահայտչականությամբ, տեխնիկական պատրաստվածությամբ եւ ներդաշնակությամբ: «Լոգան» կենտրոնում կատարված ձայնագրությունը համապատասխանում է «Սեդիլի» ընդունված ստանդարտին:

«Գոհարներ Հայաստանից»-ը մեծապես խորհուրդ է տրվում նրանց, ովքեր փնտրում են անկրկնելի էթնո-երաժշտական արահետներ, ինչպես նաեւ թավջութակի եւ դաշնամուրի դուետներին՝ նոր երկացանկերի որոնման ընթացքում:

ԼՈՈՒՐԵՆՍ Ա. ՋՈՆՍՈՆ

Անգլերենից թարգմանեց ԱՇՈՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ