Նեղոսը խորհրդանիշն է Եգիպտոսի, իսկ եnբ կ՛արտասանենք Եգիպտոսի անունը, կամ եnբ կ՛արտայայտուինք արաբական այս մեծ երկրին նօսրացած հայագաղութին մասին, անզգալաբար ու ինքնաբուխ կերպով կը յիշենք պրն. Պերճ Թերզեանը:
Վերջին 40-50 տարիներուն պրն. Թերզեանը տիրական ներկայութիւն մը եղաւ եգիպտահայոց գաղութային կեանքին մէջ, մէկ կողմէ գլխաւորելով Հ.Բ.Ը.Մ.ի Գահիրէի կազմը, միւս կողմէ ալ յառաջապահ ու գործուն մէկ անդամը դառնալով Թեմական խորհուրդին, Հայ Ազգային հիմնադրամին եւ համայնքային-միութենական այլ մարմիններու: Այս դիտանկիւնէն` ան դարձաւ Եգիպտոսի մեր գաղութին խորհրդանշաններէն մէկը: Տարիքով ալ` նահապետ մը (ծնած է 1938-ին):
Սակայն պրն. Թերզեան, ի տաnբերութիւն եգիպտահայ այլ գործիչներու, ունեցաւ առանձնայատկութիւն մը, որ զինք մի՛շտ ալ զատորոշեց իր գործընկերներէն. ատիկա իր գրչի սպասաւորութիւնն էր, գիրի ու գիրքի նկատմաUբ իր սնուցած սէրը, որ գործնականօրէն արտայայտութիւն կը գտնէր իր լոյս ընծայած մեծաթիւ գիրքերով:
Արդարեւ, անկախ «Արեւ» օրաթերթի (այժմ` շաբաթաթերթ) ու համանուն արաբերէն ամսագրին (1998-2009) բերած իր եռանդուն աշխատակցութենէն, Պ. Թերզեան 2008-էն սկսեալ հերթաբար լոյսին բերաւ իր ստեղծագործութիւնն եղող 15-ի չափ գիրքեր եւ գրքոյկներ, որոնք կը մատնէին հայկական նիւթերու նկատմամբ իր շահագրգռութիւնն ու վերաբերումը: Տա՛նք այդ գործերէն քանի մը անուն. «Յետադարձ անդրադարձ» (մամուլի մէջ երեւցած կարեւոր յօդուածներու ժողովածու), «Գահիրէի Սաթենիկ Չագըր հիմնադրամի հրատարակչական գործունէութիւնը», «Հ.Հ. Եգիպտոսի դեսպանատան ծննդոցը», «Սպիտակի երկրաշարժը, Եգիպտոսի Հ.Բ.Ը.Մ.-ը եւ Եգիպտոսի համայնքը», «ԱՐԵՒ-ի արաբերէն ամսօրեայ յաւելուածը», «Գահիրէի համալսարանի հայագիտական ուսումնասիրութիւններու կեդրոնը» եւ այլն, եւ այլն: Իսկ բոլորովին վերջերս` «Գրախօսականներ եւ անդրադարձներ Պերճ Թերզեանի գիրք երուն մասին եւ իր հետ եղած հարցազրոյցներ»: Եթէ Պ. Թերզեան չգրէր այս նիւթերուն մասին, բազմաթիւ կարեւոր եղելութիւններ իրենց մանրամասնութիւններով հանդերձ իսպառ կորսուած պիտի ըլլային պատմութեան գերեզմանին մէջ…:
Թերզեանի վերջին հատորը 278 էջ է: Լոյս տեսած է Գահիրէ, 2024-ին: Խորագիրը ինքզինք կ՛արտայայտէ արդէն կատարելապէս:
Հոս ի մի բերուած են 9 գիրքի մասին 20-ի չափ գրախօսականներ: Ասիկա արտասովոր պարագայ մըն է, որ եթէ կ՛ուրախացնէ մեզ, ապա անպայման հպարտութիւն կ՛առթէ հեղինակին: Եւ կը խորհինք, որ այս արդար հպարտութի՛ւնն է գլխաւոր դրդապատճառը այս հատորին հրատարակութեան: Չմոռնալ, որ սփիւռքահայ մեր մամուլին մէջ գրախօսականներու սով կը տիրէ երկար ատենէ իվեր: Բազմաթիւ նորատիպ գիրքեր,- յաճախ արժէքաւոր եւ թանկագին,- կը մնան անարձագանգ (առ ի չգոյէ գրադատ գրիչներու), մինչ մեր թերթերն ալ կը բաւարարուին չոր ու ցամաք «Ստացանք» մը տպելով…:
Թերզեանի վերոնշեալ գործերն են ահաւասիկ, որոնք տարիներու ընթացքին գրախօսականներու արժանացեր են զանազաններու կողմէ, ինչպէս` Թորոս Թորանեանն ու Գէորգ Եազըճեանը, Պարոյր Աղպաշեանն ու Գէորգ Պարտաքճեանը, Երուանդ Ազատեանն ու Պէպօ Սիմոնեանը, Սուրէն Դանիէլեանն ու Սուրէն Սարգսեանը (Հայաստան), Վարդի Քէշիշեանն ու Մարուշ Երամեանը…: Բոլորն ալ գնահատած են Թերզեանի ճիգերը, դրուատած են անոր վերլուծելու կամ մեկնաբանելու ունակութիւնը, գոված են անոր վճիտ ու մաքուր լեզուն:
Պերճ Թերզեան իր գիրքերով ու յօդուածներով լայն կարկին մը բացեր է հայն ու Հայաստանը յուզող տարաբնոյթ հարցերու վրայ: Իր կիզակէտը դարձուցեր է մերթ հայոց լեզուի նահանջը, մերթ հայ դպրոցներու ընկրկումները, մերթ հայ թերթերու տկարացումը, մերթ արտագաղթը, մերթ Հայ Եկեղեցւոյ ներքին տագնապները, մերթ Հայաստան-Սփիւռք կապերը, մերթ Հայ դատը, մերթ Արցախի փշոտ հարցը…:
Հատորը ունի նաեւ հեղինակին հետ կատարուած հարցազրոյցներու բաժին մը:
Կրնանք անվարան ըսել, թէ նորատիպ հատորը ԹԵՐԶԵԱՆ ՄՏԱՒՈՐԱԿԱՆԸ ճանչցնող մատեան մըն է, որուն էջերէն կը ցոլայ ենթակային ամբողջ աշխարհայեացքն ու վերաբերումը` մեր ազգային լինելութեան հիմնական խնդիրներուն նկատմամբ:
Ինչպէս միշտ, Պերճ Թերզեանի գիրն ու ձայնը Եգիպտոսէն հասնող առոյգ կանչ մըն է: Թերզեանը ինք, պլպլացող մոմ մըն է Նեղոսի ցամքած գետեզրին…:
«Արարատ» ջերմօրէն կ՛ողջունէ պրն. Թերզեանի գրական-հրատարակչական վաստակը ու կը գնահատէ անոր տեղը եգիպտահայոց մշակութային հեւքին մէջ:
ԼԵՎՈՆ ՇԱՌՈՅԱՆ
Ուսուցիչ, գրող
«Արարատ» օրաթերթ
Պէյրութ
