Իրանուղի կամ Մեղրի-Նուրդուզ սահմանային դարպասը` միջտարածաշրջանային համագործակցության խաչմերուկ

Այս տարվա սեպտեմբերի 25-ին Նախիջեւան կատարած այցի ավարտին Էրդողանը հայտարարեց, որ եթե Հայաստանը «Զանգեզուրի» միջանցքի գործարկմանը դեմ արտահայտվի, այդ միջանցքը կարող է անցնել Իրանի տարածքով:
Որոշ իրանցի վերլուծաբաններ Էրդողանի հայտարարությունը  մանիպուլյատիվ որակելով` եզրակացրեցին, որ դրանով Թուրքիայի նախագահը փորձել է շահագրգռել թե՛ Հայաստանի, եւ թե՛ Իրանի ժողովուրդներին՝ միջանցքն ընկալելու որպես բացառիկ հնարավորություն, որպեսզի հայերն ու իրանցիներն իրենց կառավարություններից պահանջեն միջանցք տրամադրելու շուրջ խորհրդակցություններ անցկացնել:

Սակայն պաշտոնական Թեհրանը, հաշվի առնելով Հայաստանի տարածքով արտատարածքային միջանցք ստանալու բացասական հետեւանքներն ու իր երկրի հռչակած «կարմիր գծերը», ինչպես նաեւ հիմք ընդունելով հետանկախացման շրջանում հայ-ադրբեջանական հակամարտության առաջին իսկ օրերից  Իրանի տարածքով  Ադրբեջանը Նախիջեւանին կապող ճանապարհի առկայությունն ու դրա քաղաքական էֆեկտիվությունն Իրանի համար, արձագանքելով «մեկ ազգի» կերպարով հանդես եկող երկու պետությունների երազանքին, ներկայացրեց այդ հարցի լուծման սեփական նախագիծը, այն անվանելով «Արաքսի միջանցք» կամ «Իրանուղի», որը նախատեսում է Իրանի տարածքով Աղրբեջանից Ջուլֆա, կամ Արեւելքից Արեւմուտք ձգվող նոր մայրուղու կառուցում:

Այս նախագծի հիմնավորումը ներկայացրել է ԻԻՀ արտաքին հարաբերությունների ռազմավարական խորհրդի նախագահ, Իրանի նախկին ԱԳ նախարար Քամալ Խառազին եւ նշել՝
 «Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, հաշվի առնելով իր հյուսիսային հարեւանների պատմականորեն Իրանին պատկանելու իրողությունը եւ ընդունելով Խորհրդային Միության փլուզման պատմական փաստը, որպես հոգատար հայր ուշի-ուշով հետեւել է այս տարածաշրջանի անցուդարձերին եւ իր զգայնությունը ցուցաբերել հատկապես այս տարածքի աշխարհագրական փոփոխությունների նկատմամբ:

Նկատի ունենալով այս հանգամանքը, Իրանն անընդունելի է համարում Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի տարածքի բռնակցումը՝ ընդգծելով երկրների միջեւ գոյություն ունեցող ներկայիս սահմանների անխախտելիության կարեւորությունը:

Գիտակցելով Նախիջեւանի հետ հաղորդակցվելու Ադրբեջանի ցանկության կարեւորությունը, Իրանը մտադիր է իր տարածքով Ադրբեջանին նման հնարավարություն ընձեռել: Այդ նպատակով Թեհրանն ու Բաքուն համաձայնության են եկել ադրբեջանական Զանգելանի շրջանի Աղբանդ գյուղից մինչեւ Նախիջեւանի Օրդուբադ քաղաքը, որն անցնում է Իրանի ու Հայաստանի սահմանով, ցամաքային ու երկաթուղային ճանապարհ կառուցել»:

Այս գաղափարը գնահատելով որպես բացառիկ հնարավորութուն, Իրանն առանց ժամանակ վատնելու գործի անցավ եւ այդ հարցում իր հաստատակամությունը ցույց տալու նպատակով Բաքու գործուղեց ԻԻՀ տրանսպորտի ու քաղաքաշինության նախարար Մեհրդադ Բազրփաին:

Այսպիսով, հոկտեմբերի 6-ին Զանգելանի (Կովսական) շրջանի Աղբանդ գյուղում տեղի ունեցավ Արաքս գետի վրայով Ադրբեջանից Իրան տանող ճանապարհային կամրջի հիմնարկեքի արարողությունը:

Հավատարիմ մնալով հարեւան երկրների հետ հարբերությունների հարցում հավասարակշռություն պահպանելու սկզբունքին, Իրանի տրանսպորտի ու ճանապարհաշինության նախարարը նաեւ այցելեց Հայաստան՝ ներկա գտնվելու Ագարակ-Քաջարան ճանապարհի կառուցման համար ստորագրվող պայմանագրի պաշտոնական արարողությանը, որը հանդիսանում է «Պարսից ծոց-Սեւ ծով» մայրուղու մի հատվածը:
Այսպիսով, Իրանը Հայաստանի հետ իր պետական սահմանի Մեղրի-Նուրդուզ դարպասի իրանական հատվածը միջտարածաշրջանային համագործակցությանը նպաստող խաչմերուկի վերածելով` լուծում է մի շարք կարեւոր հարցեր, որոնք հիմնականում բխում են թե՛ Իրանի եւ թե՛ Հայաստանի ազգային անվտանգության շահերից:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ