Մեծ վարպետ Ալբերտ Յավուրյանը

90-ամյակի առթիվ

Արվեստների մեջ իր ուրույն տեղն ու դերն ունի կինոօպերատարական արվեստը, որի նպատակն է կինոարարման վայրում ծնունդ առածը հնարավորինս մեծ արվեստով հավերժի մեջ ներկայություն դարձնել: Հայ ժողովուրդը, ինչպես հոգու եւ մտքի աշխատանքի մյուս բոլոր  ուղղություններին, այնպես էլ արվեստի այս տեսակին է տվել բազում  տաղանդներ. նրանցից մեկն է կինոօպերատոր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ՀԽՍՀ պետական մրցանակի կրկնակի եւ ՀԼԿԵՄ կոնտկոմի մրցանակի դափնեկիր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր Ալբերտ Յավուրյանը:

Ծննդավայրը Գյումրին էր (այն ժամանակ՝ Լենինական), ծննդյան  տարեթիվը, ամիս-ամսաթիվը՝ 1935 թ. օգոստոս 26-ը: 1962-ին Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտում ստացած գիտելիքների ամբողջությանը բնատուր մեծ շնորհը գումարելով՝ մուտք գործեց կինոյի հրաշք աշխարհ: Առաջին ֆիլմը ծնվեց Յալթայի կինոստոիդիայում: 64-ին հրավեր ստացավ Ֆրունզե Դովլաթյանից ու «Հայֆիլմ» կինոստուդիայից. միասին նկարեցին «Բարեւ՛, ես եմ» անմահ ֆիլմը (1965, 1967-ին՝ ՀԽՍՀ պետական մրցանակ): Ապա մեծ վարպետի կինոխցիկով հայ կիոնպահոցը հարստացավ նոր գործերով՝ «Երեւանյան օրերի խրոնիկա» (1972), «Այստեղ, այս խաչմերուկում» (1974, «Ոսկե դուկատ» մրցանակ (1975, Մանհայմ՝ Գերմանիա), «Երկունք» (1976), «Սգավոր  ձյունը» (1978), «Ապրեցեք երկար» (1979),  «Երջանկության մեխանիկա»  (1982, ՀԽՍՀ պետական մրցանակ՝ 1983-ին), «Մենավոր ընկուզենի» (1986), Օտար խաղեր (1986), Արշակ Երկրորդ (1988) եւ այլն (խաղարկային), «Եթե գաք մեզ մոտ՝ Հաղպատ» (1965), «Յոթ երգ Հայաստանի մասին» (1967, ՀԼԿԵՄ մրցանակ), «Մխիթարյանները» (1982) եւ այլն (վավերագրական):  Հրավեր եղավ լեգենդար Փարաջանովի կողմից. արդյունքը՝ «Աշուղ ղարիբ»-ը՝ 88-ին: Երկու վարպետները ձեռնարկեցին «Խոստովանություն» ֆիլմի նկարահանումը, բայց Փարաջանովի վախճանը անկատար թողեց ծրագիրը: Այնուհետ Յավուրանն իր կախարդական կինոխցիկով շարունակեց երթը հայ կինոյի բազմատասնամյա ճանապարհով ՝ թողնելով   «Երեք նավազներ տոթ անապատում» (1991), «Ռադիո-Երեւան» (1992), «P.S. (Հետգրություն)» (1993) խաղարկային եւ «Բոբո» (1991, բեմադրող-օպերատոր, սցենարի համահեղինակ՝ ՝ Ալբերտ Յավուրյան) նվիրված է Սերգեյ Փարաջանովին) խաղարկային-վավերագրական ֆիլմերը:

Աշխատեց նաեւ արտերկրում՝ Իրանում՝ 1991 եւ 1994 թթ.՝ «Տովարիշ»  եւ «Զինադադար», որը Թեհրանի միջազգային կինոփառատոնում ճանաչվեց «լավագույն օպերատորական աշխատանք»: Հրավերներ ստացավ նաեւ դրսից, բայց չընդունեց. նա իր հայրենիքին էր պետք ու թեպետ մեծ մասամբ հայրենիքում էլ ստեղծագործ աշխատանք կատարեց, այնուհանդերձ արժեքներ ուղարկեց հոգու գեղեցիկ կերտվածքների համամարդկային գանձարան:

Կրթական գործով էլ զբաղվեց՝ 1977-ից՝ մայր մանկավարժական բուհում՝ հայ կինոյի ապագային տալով կինոօպերատորների սերունդներ:

Կյանքից հեռացավ 2007-ի նոյեմբերի 5-ին:

 Գեղեցիկը պաշատամունքի առարկա եղավ նրա համար, անընդմիջական գոյություն՝ ապրած ամեն մի վայրկյանին, առաջնորդիչ փարոս կյանքում ու գործում: Չնայած մեծ տաղանդին ու դափնեպսակներին՝ միշտ մնաց չափազանց համեստ, եղավ ու մնաց նաեւ ազնիվ, հայրենասեր…

Գնահատվեց մեծ ջանքը նրա՝ հոգեւոր ու աշխարհիկ իշխանությունների, հայ եւ արտասահմանյան առանձին հաստատությունների կողմից՝ կոչումների, մրցանակների ու պարգեւերի տեսքով: Գնահատվեց նաեւ ամենաարդար դատավորների՝ ժողովրդի ու ժամանակի կողմից: Մնայուն հետագիծ թողեց հայ արվեստի կյանքում:

ՀՐԱՉՅԱ ԲԱԼՈՅԱՆ (Հրաչյա Արմենյան)

Բան. գիտ. թեկնածու