Հայոց ճակատագիրը
Աշխարհի արարչագործությանը հաջորդած սկզբնական շրջանում մարդիկ բավարարվում էին միայն բանավոր խոսքով: Այդ պատճառով էլ այն ժամանակ, երբ դեռ չէր հնչել «Ի սկզբանէ էր Բանն, եւ Բանն էր առ Աստուած», մարդիկ պատմություն կերտելու մասին անգամ չէին մտածում:
Ավելի ուշ մարդ արարածը որոշեց բանավոր խոսքը վերածել նաեւ գրավորի:
Հայերը առաջիններից էին, որ տիրապետեցին գրելու արվեստին, եւ քարքարոտ Հայաստանում, քարերի առատության շնորհիվ, սկսեցին իրենց միտքը քարի վրա քերելով արձանագրել:
Այն, որ «գրել» բայը ծագում է «քերել» ու «քերթել» բայերից, կարող են վկայել թե՛ անվանի լեզվաբան Հրաչյա Աճառյանը, եւ թե՛ «քերթողահայր» Մովսես Խորենացին:
Պարույր Սեւակի համար էլ գրելու հոմանիշը «դաջել»-ն էր, ինչից էլ ծնվել է նրա հայտնի բանաստեղծական տողը.
«Հողի վրա կրունկովս ճակատագիր եմ դաջում»…
Եվ երբ Աստծուն զեկուցեցին, որ Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծել է հայկական այբուբենը, Արարիչը որոշեց իր ընտրյալ ազգի «գլխին գալիքը»՝ կյանքի սցենարը, դաջել հայի ճակատին, որի արդյունքում մեր բառամթերքում հայտնվեց «ճակատագիր» բառը:
Սակայն մեզնից բացի, թուրքերի ու պարսիկների բառային կազմի մեջ եւս տեղ գտավ հայերի լեզվամտածողությանը համահունչ այս պատկերացումը. թուրքերենում՝ alın yazısı (ճակատին գրված), իսկ պարսկերենում՝ sar-nevešt (գլխին գրված) ձեւերով: Թե ով ումից է փոխառել այս բառակազմությունը, կամ արդյոք այն պարզապես հարեւան ժողովուրդների միանման լեզվամտածողության արդյունք է, թող լեզվաբանները դատեն:
Եթե Աստված առանձին վերցրած յուրաքանչյուր հայի ճակատին էր գրանցել նրա կյանքի ամբողջ ընթացքը, ապա անվանի գրող Սուրեն Այվազյանն էլ գրեց «Ճակատագիրն Հայոց» պատմավեպը եւ դրանում նկարագրեց հայ ժողովրդի գոյաբանական ամենածանր շրջանի՝ Մեծ Եղեռնի պատմությունը:
Եվ Հովհաննես Շիրազն էլ մարգարեաբար կանխորոշեց մեր ճակատագիրն ու ասաց.
Եղեռնազարկ էլ եղանք, բայց նորեն
Հայերն ապրել են, ապրում են, կապրեն:
Գ. ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
