Արագ, շատ արագ փոփոխվող աշխարհը եւ մենք

Ընդամենը մի քանի տարի առաջ ո՞վ կարող էր պատկերացնել, որ Հնդկաստանը, որը համեմատաբար շատ քիչ նավթ ունեցող երկիր է, ներկայիս հանդիսանում է Եվրոպային ամենաշատ նավթ մատակարարող պետությունը՝ առաջ անցնելով Սաուդյան Արաբիային, որը տասնամյակներ շարունակ այդ առանձնաշնորհը պինդ պահում էր իր ձեռքում: Նմանապես՝ ո՞վ կարող էր նախատեսել, որ մեր հարեւան Վրաստանը, իսկի նավթ չունեցող երկիր, պատրաստվում է շուրջ 1 միլիարդ դոլար ծախսել իր ծովափնյա շրջաններից մեկում նավթարդյունաբերական համալիր կառուցելու համար:

Թե որտեղի՞ց է Հնդկաստանը հայթայթում օրական շուրջ 330 հազար բարել արտահանվող նավթը, դա կարող են իմանալ նավթատար նավերի (tanker) տերերը, մեկ էլ՝ ռուսները, որոնք, ըստ մասնագետների, հիմնական մատակարարն են նրան առաքվող անմշակ նավթի: Այլ խոսքով՝ այս պարագայում էլ Եվրոպան վառում է ռուսական «սեւ ոսկին»: Թեեւ հարկ է նշել, որ հնդիկները չեն կարող երկար ժամանակ իրենց գերակայությունը վայելել, քանի որ ընդամենը երեք օր առաջ Ար Րիադը պաշտոնապես հայտարարեց, որ եռապատկելու է նավթարդյունահանման իր ծավալները՝ օրական դրանք հասցնելով 1,1 միլիոն բարելի:

Իսկ ինչ վերաբերում է այսպես կոչված «վրացական նավթին», որը նույնպես հիմնված է լինելու անմշակ նավթի (crude oil) վերամշակման վրա, վստահաբար դուռ է բացելու ռուսական եւ ադրբեջանական նավթարդյունաբերական ընկերությունների մրցակցության առջեւ, որի ելքը կախում ունի վրաց նոր կառավարության դիրքորոշումից:

Էներգակիրների շուրջ ընթացող այս պայքարը, հղի՝ քաղաքական եւ ռազմական առճակատումներով, ընդամենը փոքր պատկերն է աշխարհում ներկայիս տիրող կատաղի պայքարների եւ մրցակցության, որոնք եթե մի կողմից ընդգծում են աշխարհում տիրող լարված վիճակի վտանգավորությունը եւ, միաժամանակ, «նոր աշխարհակարգ» ստեղծելու անհրաժեշտությունը, մյուս կողմից շեշտում են ժողովուրդների ու պետությունների ձգտումը՝ իրենց ունեցած, անգամ չունեցած հարստությունը՝ ընդերքի, ծովի, թե այլ, զարգացնել, առավելագույնս շահագործել: Ձգտում՝ որի նպատակն է տվյալ երկրի բարեկեցության ապահովումը, մրցունակության խթանումը, ազդեցիկության մեծացումը:

Արդ, ո՞րն է մեր երկրի հարստությունը: Չհաշված մեր ավանդական հանքարդյունաբերությունը,- պղինձ, մոլիբդեն եւ այլք,- մեր գլխավոր հարստությունը Միտքն է, հայ մարդու ստեղծագործ Միտքը, որը դարերի ընթացքում դրսեւորվել է երկու ուղղությամբ՝ վաճառականություն եւ գիտություն: Աշխարհի շատ ժողովուրդներ մինչեւ օրս մեզ դիտում են ա՛յդ տեսանկյունից եւ զարմանում, թե ինչո՞ւ մեր երկիրը տկար է, ինքնապաշտպանունակությունից զուրկ, խեղճ, անմրցունակ:

Ես դեռ առիթ կունենամ գրելու հայ վաճառականների ստեղծած առեւտրատնտեսական համակարգերի եւ ավանդույթների, հայ գիտնականների տիեզերական մասշտաբի նվաճումների մասին: Մինչ այդ՝ ստիպված ենք արձանագրել, որ անկախության շրջանի մեր հաջորդական կառավարությունները, հատկապես վերջին՝ դեռեւս գործող կառավարությունը, ոչինչ, գրեթե ոչինչ չեն արել ազգային վերոհիշյալ առանձնահատկությունները խթանելու, զարգացնելու ուղղությամբ: Վաճառականությունը, որը պահանջում է համակարգային խիստ մոտեցում, թողնվել է իր բախտին՝ ով ինչպես կարող է սկզբունքով, իսկ գիտությունը, որը պահանջում է ինստիտուցիոնալ շատ լուրջ վերաբերմունք եւ պաշտպանություն, սահմանափակվել է աշխատավարձ կամ թոշակ վճարելու ընթացակարգով, առավելաբար:

Շատերը կարծում են, որ երկրի ու պետության պաշտպանությունը զուտ բանակային գործ է: Մինչդեռ ժամանակակից աշխարհում տնտեսությունը, արդյունաբերությունն ու ֆինանսներն են կանխորոշում երկրի դիրքը, հեղինակությունն ու կարեւորությունը, իսկ պաշտպանվածության պարագայում՝ զինված ուժերի գիտականորեն հագեցված լինելը՝ թե՛ մարտը վարելու հմտության եւ թե՛ հակառակորդին զսպելու, ոտնձգությունները կանխել-պատժելու գործում:

Արդ, վերոհիշյալ հանգամանքներն ու տվյալները հաշվի առնելով կարո՞ղ ենք որոշել, թե որտեղ է գտնվում Հայաստանը այս վայրենացած, խառնաշփոթ աշխարհում:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ