«Մոռացեք ԱՄՆ դոլարը: Փոխարենը ուշադրություն դարձրեք ջրային եւ էներգետիկ ռեսուրսներին»

Դեկտեմբերի վերջին այս վերնագրով ուշագրավ հոդված է տպագրվել չինական «Սաութ Չայնա մորնինգ փոսթ» (South China Morning Post) անգլերեն թերթում:     

Դոլարի համաշխարհային գերիշխանության դարաշրջանն ավարտվում է՝ իր տեղը զիջելով ֆիզիկական ռեսուրսների՝ էներգիայի եւ ջրի վրա հիմնված տնտեսությանը: Այս պաշարերին հասանելիությունը կդառնա պետությունների մրցունակության եւ տեխնոլոգիական ինքնիշխանության հիմնական գործոն, ասվում է հոդվածում:

Արժույթի միջազգային հիմնադրամի վերջերս հրապարակված մի  ուսումնասիրությունում, ինչպես նշվում է, դիտարկվել է Միացյալ Նահանգների եւ Չինաստանի շուրջը ձեւավորված երկու զարգացող բլոկների միջեւ համաշխարհային առեւտրի վերակազմակերպման գործընթացը: Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ համաշխարհային տնտեսական զարգացումը կարող է չվերադառնալ գլոբալացմանը, այլ փոխարենը շարժվել դեպի մակրոտարածաշրջանային կառուցվածքի ամրապնդում:

Հոդվածագրի վկայությամբ, նույն տրամաբանությամբ է ներծծված ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգության նոր ռազմավարությունը, որտեղ հատուկ ուշադրություն է նվիրված խոշոր տարածաշրջանային միավորների (մակրոտարածաշրջանների) ձեւավորմանը եւ  Չինաստանի հետ շարունակվող մրցակցությանը: Ըստ էության, ԱՄՆ-ն վերանայում է համաշխարհային առաջնորդության բուն ձեւաչափը եւ իր ուշադրությունը կենտրոնացնում ինքնաբավ մակրոտարածաշրջանի ստեղծման վրա՝ իր ղեկավարության ներքո, կարծես թե Ասիան թողնելով Չինաստանին:

Քանի որ դոլարը դադարում է միջազգային հաշվարկների միակ արժույթը լինելուց, ավելի ու ավելի է առաջանում այն հարցը, թե որ ֆինանսական գործիքը կամ ռեսուրսը կլինի առավել արդյունավետը: Հաշվի առնելով արհեստական բանականության (ԱԲ) արագ զարգացումը որպես բարձր տեխնոլոգիաների շարժիչ ուժ, պատասխանն ինքն է թելադրվում՝ էներգետիկ պաշարները:

Գիտելիքների, տեղեկատվության եւ տեխնոլոգիաների վրա հիմնված նոր տնտեսությունը, ինչպես նկատում է հոդվածի հեղինակը, չի կարող գործել առանց մատչելի ռեսուրսների եւ մարդկային կապիտալի հասանելիության: Մինչդեռ միայն սահմանափակ թվով երկրներ կարող են պարծենալ ինչպես հզոր ռեսուրսային բազա ունենալով, այնպես էլ գիտության եւ կրթության մեջ երկարաժամկետ ներդրումներով:

Չինաստանն այս հարցում առանձնանում է՝ մշակելով իր սեփական մեծ լեզվական մոդելները եւ արագացնելով արհեստական բանականության տեխնոլոգիաների ներդրումը: Այս ոլորտում այն գործնականում հետ չի մնում Միացյալ Նահանգներից: Նրանց հասնում են Ռուսաստանը եւ այլ երկրներ՝ վաղ փուլում ըմբռնելով գլոբալ զարգացման այս վճռորոշ միտումը: Իսկ Եվրոպան, դրան հակառակ, հետ է մնում ու ընդսմին նաեւ աստիճանաբար զրկվում է մատչելի էներգիայի հասանելիությունից, ինչը խոչընդոտ կլինի տվյալների մշակման կենտրոնների եւ մեծածավալ հաշվողական հզորությունների անխափան աշխատանքին: Դրանք անհրաժեշտ են արհեստականբանականության զարգացման համար:

Այս ամենի հաշվառումով, ըստ հրապարակման, էներգիան անկասկած կդառնա 21-րդ դարի ամենակարեւոր ռեսուրսը: Հենց այն է հիմք հանդիսանում նաեւ տրանսպորտի նոր տեսակների զարգացման ու նոր տեսակի ֆինանսական համակարգին անհրաժեշտ թվային ենթակառուցվածքների անխափան գործունեության համար:

Այս համակարգը կարող է ոչ միայն արագացնել ազգային արժույթներով միջազգային հաշվարկները, այլ նաեւ խթանել նոր թվային արժույթների ի հայտ գալը, որոնց արժեքը կապված է ոչ թե ոսկու, այլ էկոլոգիապես մաքուր էներգիայի հետ: Այս առումով վերջինս չի փոխարինում փողին, այլ ավելի շուտ՝ դառնում է առավել համընդգրկուն կատեգորիա:

Այս առումով ուսանելի է համարվում Չինաստանի փորձը. վերջին 40 տարիների ընթացքում չինացիները հասել են էլեկտրաէներգիայի արտադրության աննախադեպ աճի ՝ 1985  թվականի համեմատությամբ արտադրությունն ավելացնելով 9 661.9 տերավատ-ժամով, այսինքն ավելի քան 2 300%- ով: Չինաստանին է ընկնում համաշխարհային աճի գրեթե կեսը: ԱՄՆ-ում, ի համեմատություն, էլեկտրաէներգիայի արտադրությունն աճել է ընդամենը 1730.1 ՏՎտժ-ով կամ 65%-ով:

Բացի այս, Արժույթի միջազգային հիմնադրամը վերջերս համաշխարհային տնտեսական զարգացման ռազմավարական գործոն եւ 21-րդ դարի հիմնական ռեսուրսներից մեկը համարել է ջրային պաշարները: Կլիմայի փոփոխությունը սրում է ջրային ռեսուրսների խնդիրը: Արտանետումների պատճառով ջրի ջերմաստիճանի բարձրացումը եւ գետերի մակարդակի անկումը արդեն իսկ զարգացած երկրներին ստիպում են դադարեցնել ջերմային եւ ատոմային էլեկտրակայանների գործունեությունը:

Ամենալուրջ դժվարությունները սպառնում են բարձրտեխնոլոգիական ոլորտներին: Ջուրն անհրաժեշտ է տվյալների մշակման կենտրոնների սառեցման համար, եւ  ավելի ու ավելի խոշորածավալ համակարգչային նախագծեր հետաձգվում կամ ընդհանրապես չեղարկվում են ջրի պակասի պատճառով: Արհեստականբանականությունն ակտիվորեն զարգացնող երկրներին սա լուրջ խոչընդոտ է հետագա աճի համար: Ջրային տնտեսության համաշխարհային հանձնաժողովի գնահատականների համաձայն, մասնավորապես նվազ եկամուտ ունեցող երկրներում կառուցվածքային կորուստները կարող են հասնել ՀՆԱ-ի 10-ից 15%-ի:

Ջուրը դառնում է լիարժեք մակրոտնտեսական գործոն: Եվ սա հեռավոր ապագայի կանխատեսում չէ. այս իրականությունը ստեղծվում, ձեւավորվում է արդեն այսօր: Այստեղ ի՞նչ խնդիրներ կան եւ դրանց լուծմանն ի նպաստ ի՞նչ է արվում մեր երկրում:

Գ. Մ.