«Ինչպես Մադուրոյի պաշտոնանկությունը դարձավ Իրանի դեմ ԱՄՆ-իսրայելյան պատերազմի հանգուցային պահ». մարտի 3-ին այս վերնագրով հրապարակմամբ է հանդես եկել Միացյալ Նահանգների Քուինսի իստիտուտի Responsible Statecraft առցանց հանդեսը: Լրատվամիջոցը, նկատի ունենալով նշված առաջին դեպքում եւս Իսրայելի շահագրգռությունն ու գուցե մասնակցությունը, դրանք համարում է որոշակի պատճառներով իրար հետ կապված գործողություններ, անգամ համոզմունք հայտնելով, թե Իսլամական Հանրապետության դեմ պատերազմն անհնար կլիներ, եթե ԱՄՆ-ն նախապես հեղաշրջում չկազմակերպեր Վենեսուելայում: Մասնավորապես նկատի են առնվում Իսրայելի կառավարության եւ նրա անվտանգության ծառայությունների այն պնդումները, թե Վենեսուելան Իրանի ռազմավարական արբանյակն է, ինչպես եւ՝ իբր այն դարձել է օպերատիվ հենահարթակ «Հըզբոլլահ»-ի եւ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի՝ «ամբողջ աշխարհում գործող» իրանական ռազմականացված կազմակերպության համար:
Իսկ ծավալուն հոդվածի մանրամասներից թերեւս կարելի է եզրակացնել, որ չնայած Վենեսուելայի վարած պաղեստինամետ քաղաքականությունը, հոդվածագրի պնդմամբ, նրան վաղուց դասել է ԱՄՆ-ի այլ պաղեստինամետ հակառակորդների շարքը եւ դարձրել Իսրայելի համար աչքի փուշ, սակայն տվյալ դեպքում ավելի վճռական է եղել նավթային գործոնը: Նավթի համաշխարհային մատակարարումները ներկայումս պատերազմի պատճառով արգելափակված են: Այս պարագայում ԱՄՆ-ի կողմից վերահսկվող Վենեսուելան դառնում է տնտեսական փրկօղակ (Թրամփն ինքը արդեն պարծեցել է, որ այդտեղից 80 միլիոն բարել նավթ է վերցրել՝ դրա համար վճարելով Քաթարում գտնվող բանկային հաշվից): Հետեւաբար, Կարակասում կատարված հեղաշրջումը Թեհրանի հետ պատերազմի համար ապահովագրական վճար էր:
Թրամփը Իրանի դեմ պատերազմ է սկսել առանց Կոնգրեսի հավանության, գրում է նույնպես ամերիկյան Foreign Affairs ամսագիրը: Վերջինիս գնահատմամբ, երկրի ղեկավարը Ամերիկան մղում է ահավոր աղետի, նրան օգնում են Բայդենն ու Օբաման: Այս երկրորդ պնդումը երեւի ոչ ներկա ուղղակի իմաստով է: «Նա օգտագործեց նախորդ վարչակազմերի օրոք արված մի շարք վիճահարույց եզրակացություններ: Դրանք ԱՄՆ նախագահներին տալիս են գրեթե թագավորական լիազորություններ պատերազմի հարցերում»:
«Պատերազմ առանց հստակ ծրագրի ու ռազմավարության»
Իսկ որո՞նք են Իրանում Թրամփի նպատակները. այս հարցին է անդրադառնում մասնավորապես Բրիտանական «Գարդիան»-ը: Հոդվածի հեղինակը՝ պատվավոր պրոֆեսոր, ամերիկյան քաղաքականության մեկնաբան Ռոբերտ Ռայխը, որը ժամանակին նաեւ եղել է ԱՄՆ-ի աշխատանքի նախարարը, վերջին մի քանի օրերին զրուցել է Մերձավոր Արեւելքի խնդիրների տարբեր մասնագետների հետ, փորձել պարզել Իրանում Դոնալդ Թրամփի իրական նպատակների եւ այն բանի նրանց ընկալումը, թե հանրությունը (ինչպես եւ ինքը նախագահը) ինչպես պիտի հասկանա, որ նպատակը ձեռք է բերված: Զրուցակիցներից ոմանց խոսքով՝ այաթոլլա Ալի Խամենեիի սպանությունից հետո Թրամփը կարող է վստահորեն հայտարարել, որ իր՝ «ռեժիմի փոփոխության» նպատակն իրականացել է: Հետեւաբար, որքան հնարավոր է շուտ՝ մինչեւ ամերիկյան մարտական կորուստների աճը եւ նավթի գների կտրուկ աճը, նա կհայտարարի հարձակումը հաջողված եւ կհայտնի, որ ամեն ինչ վերադառնում է բանակցությունների սեղան: Ու հույս կունենա, որ հիմա արդեն Իրանն ավելի հարմարվողական կլինի եւ կզիջի իր պահանջներին՝ միջուկային ծրագրի, բալիստիկ հրթիռների, իր օտարերկրյա դաշնակիցների զինաթափման եւ այլ հարցերում:
Որոշ այլ փորձագետների ուշագրավ կարծիքով, Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն շատ ավելի մեծ խաղացող է այս հակամարտության մեջ, քան ամերիկյան մամուլն է հաղորդում, եւ նա վճռականորեն տրամադրված է ոչնչացնել Իրանի ամբողջ բալիստիկ հրթիռային կարողությունը, ինչը կպահանջի շատ ավելի մեծամասշտաբ ռմբակոծություններ՝ գուցե մի քանի ամսվա ընթացքում: Թրամփը չի ցանկանում, որ Նեթանյահուն իրեն երկրորդ պլան մղի եւ աշխարհին ներկայացնի իրանական սպառնալիքը վերացնելու համար հետագա գործողությունների անհրաժեշտությունը: Ուստի, ըստ այդ կարծիքների, ԱՄՆ նախագահը կգրոհի Իրանը՝ մինչեւ Նեթանյահուն կհամաձայնի դադարեցնել ռմբակոծությունները: Մի քանի զրուցակիցներ էլ ասել են, թե Թրամփը, ձգտելով այնտեղ հաստատել հնազանդ վարչակարգ, ուզում է պատմության մեջ մտնել իբրեւ իրանական սպառնալիքին մեկընդմիշտ վերջ տված նախագահ եւ համոզված է, որ լիակատար հաղթանակ կնվաճի:
Իսկ հարցված մեկնաբաններից մեծ մասի գնահատմամբ սա Թրամփի կողմից պատերազմ է առանց հստակ ծրագրի, առանց ռազմավարության եւ առանց փոքր-ինչ պատկերացման՝ ուր է այն տանում եւ ինչով կավարտվի: Նա լսում է վարչախմբի անդամների մեկը մյուսին բացառող խորհուրդները եւ կայացնում հակասական ու ոչ հետեւողական որոշումներ: «Գարդիան»-ի մեկ այլ հրապարակման մեջ էլ ասվում է, թե նախագահը Իրանում սկսած պատերազմով ինքն իրեն ծուղակի մեջ է մղել: Ձգտելով այնտեղ վարչակարգի փոփոխության, նա փորձում է խուսափել ԱՄՆ-ո՛ւմ միջանկյալ ընտրություններով վարչախմբի փոփոխությունից: Մի կողմից նրան անհրաժեշտ է սկսած պատերազմում արագ հաղթանակ՝ հակամարտության ձգձգումից եւ փակուղում հայտնվելուց խուսափելու, բայց մյուս կողմից հարկավոր է երկար պատերազմ՝ իրեն հնարավոր արտակարգ լիազորություններով օժտելն արդարացնելու եւ ընտրական գործընթացը վերահսկելու հնարավորություն ստանալու համար:
Իրանի վրա հարձակումը մեկ այլ կողմից՝ նաեւ իբրեւ իբրեւ Չինաստանին ու Ռուսաստանին ուղղված որոշ ազդանշան է գնահատել չեխական info.cz լրատվամիջոցի զրուցակիցը՝ Պրահայի CEVRO համալսարանի Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Յան Ժելեզնին: «Ամերիկյան գերիշխանության (հեգեմոնիայի) մոտալուտ ավարտը հետաձգվում է», ազդարարում է հրապարակման հենց վերնագիրը: Իրանական ռեժիմի հետ շարունակվող հակամարտությունը աշխարհաքաղաքական բնույթ ունի եւ ի վերջո կազդի միջազգային համակարգում ուժերի հավասարակշռության վրա: Քաղաքագետի խոսքով, Վաշինգտոնի ներկայիս գործողությունները հստակ հասկանալ են տալիս, որ սկզբնավորվող բազմաբեւեռ աշխարհում նրա դերը մնում է ավելին, քան պարզապես «հավասարների մեջ առաջինը» լինելը: Իր ուժը ցուցադրելու ԱՄՆ-ի կարողության հետ երկրագնդի վրա առաջվա պես համարյա ոչ մեկը չի կարող մրցակցել: Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի պատերազմը ուղերձ է Պեկինին եւ Մոսկվային, Info-ին ասել է Յան Ժելեզնին: Թրամփը մեկուսացնում է իր մրցակիցների թույլ դաշնակիցներին:
Սակայն Իրանը հեռու է թույլ օղակ լինելուց եւ, ըստ քաղաքագետի, Վաշինգտոնի մարտավարությունը կհանգեցնի կանխատեսելի աղետի:
Արեւմուտքում շփոթված են Իրանի ապառազինությունից
Իրանական ուժերը սկսել են կիրառել նոր տեսակի զենքեր, Յութուբում բրիտանացի պաշտոնաթող դիվանագետ Ալաստեր Քրուքի հայտարարությունն է վկայակոչում ռուսական ԻՆՈՍՄԻ լրատվականը: Այդ ամենը, նշել է դիվանագետը, անհրաժեշտ են ԱՄՆ-ին Մերձավոր Արեւելքից դուրս մղելու համար: Փորձագետը վստահ է, որ եթե ամեն ինչ այսպես շարունակվի, ԱՄՆ-ն չի դիմանա:
«Պարսից ծոցի երկրները գրեթե ամբողջությամբ սպառել են իրենց օդային գործողության համակարգերը: Կան հստակ նշաններ, որ իրանական անօդաչու թռչող սարքերը ազատորեն թռչում են Դուբայի եւ այլ օբյեկտների վրայով: Այնպես որ, այժմ իրանցիները կարող են անշտապ ոչնչացնել ամերիկյան բազաները, եւ զգալի չափով հենց այդ էլ տեղի է ունենում: ԱՄՆ-ը տարհանում է մի քանի բազաներ: Տուժել են նրա հինգերորդ նավատորմի օբյեկտները»,- ասում է Քրուքը: Հետո ավելացնում է. սա անցումն է ավելի ժամանակակից, բարդ եւ արագ տեխնոլոգիաների: Իսրայելական հակաօդային պաշտպանության համակարգերը չեն կարող հաղթահարել գերարագ թռչող թիրախները: Իրանը ձեռք է բերել նոր անօդաչու թռչող սարքեր, հիպերձայնային հրթիռներ՝ բազմակի մարտագլխիկներով: Եվ, «ինձ թվում է», հավելում է փորձագետը, ԱՄՆ-ին Մերձավոր Արևելքից դուրս մղելու գործընթացն արդեն ընթացքի մեջ է:
«Եվ ես վստահ չեմ, որ ներկա պայմաններում, եթե իրավիճակը նույն ոգով շարունակվի, Միացյալ Նահանգները կկարողանա պահպանել իր ներկայությունը Պարսից ծոցի երկրներում: Նրան բառացիորեն ծեծում են այս թռչող սարքերով»,-եզրափակում է դիվանագետը:
Իսկ ինչո՞ւ Իրանին այս դիմակայությունում չեն օգնում նրա միջազգային դաշնակիցներն ու գործընկերները, առանձնապես՝ Ռուսաստանն ու Չինաստանը: Քաթարի «Ալ Ջազիրա»-ն բերել է այս մասին Թեհրանի համալսարանի մերձավորարեւելյան ուսումնասիրությունների կենտրոնի պրոֆեսոր Հասան Ահմադիանի մեկնաբանությունը: Մոսկվան ու Պեկինն արդեն հայտնել են իրենց դիրքորոշումները, դատապարտել երկրի վրա հարձակումները: Սակայն, ըստ քաղաքագետի, երբեք չի ենթադրվել, որ Ռուսաստանը կամ Չինաստանն ուղղակիորեն կմասնակցեն Իրանի պաշտպանության ռազմական գործողություններին: Նրա խոսքով, նման միջամտությունը կարող է լուրջ սպառնալիք ներկայացնել Թեհրանի համար՝ սրելով հակամարտությունը եւ այն վերածելով խոշոր տերությունների միջեւ բախման, որի հետևանքները կազդեն հենց Իրանի վրա: Բայց չնայած դրան, նրանց թեկուզ անուղղակի ներկայությունը, միեւնույն է, զգացվում է: Նրանք իրավական եւ քաղաքական աջակցություն են ցուցաբերում Անվտանգության խորհրդում, տեխնիկական օգնություն են ցուցաբերում եւ շարունակում արդեն իսկ կայացած ռազմական համագործակցությունը:
«Համաշխարհային տնտեսությանը նոր լուրջ հարված է սպառնում»
Այս վերնագրով հոդված էլ հրապարակել է «Նյու Յորք Թայմս» պարբերականը: ԱՄՆ-ի պատերազմն Իրանի դեմ արդեն իսկ բարձրացրել է նավթի ու գազի գները, բայց այդ աճն առայժմ չափավոր է մնում, գրում է թերթը: Սակայն, եթե հակամարտությունը ձգձգվի, էներգակիրների գներն, ըստ հրապարակման, թռիչքային կաճեն գլխապտույտ արագությամբ:
Ամերիկյան «Պոլիտիկո»-ն էլ նշել է հինգ պատճառ, թե ինչու է իրանական ճգնաժամը հարվածում Եվրոպայի էներգետիկ պլաններին: Որպես այդպիսիք նշվում են այս դեպքում ինչպես գների սրընթաց աճը, այնպես էլ մատակարարումների դիվերսիֆիկացման հնարավորությունների սակավացումը, պաշարների «հալչելը», հանածո վառելիքից լրիվ հրաժարվելու հարցականը, լցանավերի երթեւեկի դժվարությունները:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
