Հրեաների թիվը Երեւանում աճում է. հակահրեականություն չկա

«Հրեաներն աշխարհի հնագույն քաղաքում՝ Երեւանում ապահովություն եւ համայնական կյանք են գտնում», գրում է Երեւան այցելած Ստեֆան Փրամմեն Գերմանիայում հրատարակվող հրեական «Յուդիշե ալգեմայնե» թերթի հունվարի 11-ի ծավալուն հոդվածում: Մարդկային ջերմությամբ լի նրա շարադրանքը, հուսանք, բնագիր գերմաներենով կկարդան նաեւ Բեռլինում Ադրբեջանի դեսպանության աշխատակիցները, որ տարիներ ի վեր լծված են Հայաստանն ու հայ ժողովրդին հրեատյաց ներկայացնելու համառ ջանքերին: 2023-ին Բաքվի իշխանությունների հրահրմամբ տեղի հրեական դպրոցի տնօրենը նույնիսկ հրավիրում էր Բաքու մեկնել հայաստանաբնակ հրեաներին՝ ակնարկելով, թե նրանց անվտանգությունը խաթարված է ՀՀ-ում: Նման խոսույթն արագ որսացող Բեռլինում Ադրբեջանի դեսպան Աղաեւը դեռ չի արձագանքել այս հրապարակմանը, X-ի իր էջում շաբաթներ ի վեր կարծես մոռացել է կայուն փայփայած մի թեմա՝ ադրբեջանահրեական «դարավոր» բարեկամությունը: Ստորեւ վերոհիշյալ հոդվածին՝ հպանցիկ մեր անդրադարձը:

Երեւանյան «Մամա ջան» սրճարանում ամեն ուրբաթ հրեաներն իրենց տոնական Շաբաթն են նշում՝ քոշեր հավաստագրված նռան գինով, իսկ բարում կարելի է նաեւ լիբանանյան գարեջուր պատվիրել: Հյուրերի, այցելուների մեծ մասը ռուսերեն է խոսում, մյուս գործածական լեզուն անգլերենն է: ՌԴ- Ուկրաինա պատերազմի սկզբին 100 000 ռուս ՀՀ է եկել, իսկ սրճարանը նրանց հանդիպատեղն է: Մոսկվայում հրեա լրագրող Նաթանիել Տրուբկինը 2022-ին եկել է Երեւան: Տեղի հրեաներին համախմբելու համար սոցիալական ցանցում չաթ խումբ է բացել, որին անդամակցում է 600 հոգի: Խումբն առիթ է դարձել, որ հիմնվի «Yerewan Jewish Home»-ը, մոտ օրերս նախատեսել են հանդիպել Իսրայելի դեսպանին: 2022-ին Նաթանիելը Երեւանում հանդիպում է նախկին մոսկվայաբնակ ծանոթին՝ հոր հայրենիքում՝ ՀՀ-ում վերաբնակված Սամսոն Կարապետյանին: Տրուբկինը Մոսկվայում չի էլ իմացել, որ Սամսոնը նաեւ հրեական արմատներ ունի: «Տատուպապս զգուշացրել էին՝ ամեն մեկին ծագմանս մասին չպատմել», բացատրում է Սամսոնը, որ Հայաստանում զբոսավար է, լրագրող եւ լուսանկարիչ:

Հոդվածագիրը պատմում է սրճարանի այցելուների մասին, որ տարբեր երկրներից են: Նրանց մեջ այժմ Երեւանում բնակվող մի ամերիկուհի կա, որի նախնիները հունգարաբնակ հրեաներ եւ հայեր են: Շուշանայի (հոդվածում Shoshana ձեւով է- Ան.Հ.) պարանոցին Դավթի աստղն այնքան մեծ է, որ հնարավոր չէ թաքցնել բլուզի կամ վզկապի ներքո: «Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում կախազարդ աստղը պարանոցիս հավանաբար մեկ ժամ կարող էի հանրային վայրում լինել, Երեւանում՝ միշտ  պարանոցիս է, տեսանելի»: Շուշանայի ասածին հետեւել է երեւանաբնակ սեղանակիցների հաստատումը՝ Երեւանում հակահրեականություն չկա:

«Ազգը» ժամանակին անդրադարձել է Երեւանում սինագոգի վրա հարձակմանը, զրուցել ՀՀ-ում գլխավոր ռաբբի Գերշոն Բուրշտեյնի հետ (տե՛ս թերթի 15.12.2023, 22.12.2023 համարները), որ պնդել է, թե «Հայաստանում բացի երկկողմանի հարգանքից եւ սիրուց, ուրիշ բան չի եղել»:

https://azg.am/am/%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a2%d5%a1%d6%81%d5%ab-%d5%a5%d6%80%d5%af%d5%af%d5%b8%d5%b2%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%b6-2/

https://azg.am/politic/%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%b8%d6%82%d5%b4-%d5%a2%d5%a1%d6%81%d5%ab-%d5%a5%d6%80%d5%af%d5%af%d5%b8%d5%b2%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d5%a3%d5%a1%d5%b6/

Տրուբկինն ու Կարապետյանը «Յուդիշե ալգեմայնեի» հոդվածում անդրադարձել են 2023-ի միջադեպին, երբ Երեւանում «Համասի» որմազդն է հայտնվել, եւ նույն օրը մեկը, որ մի քանի ժամով ՌԴ-ից Երեւան է եկել, փորձել է հրկիզել սինագոգը: « Այդ մի դեպքն է եղել: Սինագոգը ներկեցինք», ասում է Սամսոն Կարապետյանը:

Հայաստանում պաշտոնապես գործող հրեական համայնքին նորաստեղծ համայնքը չի ուզում միանալ: («Ազգը» բազմիցս հարցազրույց է հրապարակել նաեւ համայնքի ղեկավար Ռիմա Վարժապետյան Ֆելլերի հետ, որ փաստել է, թե ՀՀ-ում հակահրեականություն չի եղել, չկա): Նորաստեղծ համայնքի հրավերով Թել Ավիվից առցանց դասախոսություն է ներկայացրել պրոֆեսոր Լաշա Շակուլաշվիլին, որ իրազեկել է, թե 19-րդ դարավերջին հրեական համայնքներ կային երկրում, որոնց անդամների զգալի մասը Ուկրաինայից էին: 1863- 1917-ին 400 հրեա ընտանիք հայ քրիստոնյա է դարձել (հոդվածում նշված չէ, թե Հայ առաքելական եկեղեցու անդամ է դարձել, սակայն երեւի դա է ակնարկում- Ան.Հ.): Երկրորդ համաշխարհայինի ժամանակ ԽՍՀՄ տարբեր վայրերից հրեաներին Հայաստան են տարհանել, իսկ պատերազմի ավարտին նրանց թիվը մոտ 5000 է եղել: 28-ամյա Սամսոն Կարապետյանի հայրը Թիֆլիսից է, մայրը Ադրբեջանի հյուսիսից՝ հրեական ընտանիքից, բայց պսակադրության ժամանակ քրիստոնյա է դարձել: ԽՍՀՄ-ի վերջին տարիներին շատ հրեաներ Ռուսաստանից Հայաստան են եկել, քանի որ այնտեղ հակասեմականություն չի եղել: 1994-ին պատերազմի, տնտեսական դժվարությունների պատճառով նրանց մեծ մասը Իսրայել է գաղթել:

Սամսոն Կարապետյանն այժմ Ստոկհոլմում եբրայագիտություն է ուսումնասիրում, մեկ տարի հետո կվերադառնա՝ հրեական համայնքային աշխատանքը Երեւանում շարունակելու: Մշակութային միջոցառումներ ավելի շատ ենք կազմակերպելու, երկու ժողովուրդների՝ հրեաների եւ հայերի բարեկամությունն ամրապնդելու ենք, «Յուդիշե ալգեմայնեի» հոդվածում ասում է Տրուբկինը:

ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Գերմանիա

Լուսանկարը՝ «Յուդիշե ալգեմայնեի»: Ձախից աջ՝ Նաթանիել Տրուբկինը եւ Սամսոն Կարապետյանը: