«Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթր» շաբաթաթերթը տեղեկացնում է, որ Բլումսբերի հրատարակչատան «Թորիս» տպագրատունը (I.B. Tauris of Bloomsbury Publishing) վերջերս անգլերեն լեզվով լույս է ընծայել դոկտ. Վիկտորյա Աբրահամյանի «Հայ գաղթականները ֆրանսիական մանդատի ներքո Սիրիայում: Պետականությունից զրկվածություն եւ ազգաշինություն Միջին Արեւելքում» (Armenian Refugees in French Mandate Syria: Statelessness and Nation-Building in the Middle East) խորագրով հատորը, որը մաս է կազմում Պետրոս Տեր-Մաթոսյանի (Նեբրասկայի «Լինկոլն» համալսարան) խմբագրած «Հայերը արդի եւ հատկապես վաղ շրջանի աշխարհում» մատենաշարին:
Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Հայոց ցեղասպանության եււ Թուրքիայի անկախության պատերազմի հետեւանքում Սիրիան դարձավ հազարավոր հայ գաղթականների ապաստարանը, կարդում ենք լրատվության մեջ: 1920-48 թվականները ներառնող այս համապարփակ ուսումնասիրության մեջ Աբրահամյանի առաջնահերթ նպատակն է եղել ներկայացնել տարագրյալ հայ գաղթականների փորձառությունը սիրիական Ջազիրայում, որտեղ նրանք նոր ավյունով փորձել են հարմարվել նոր միջավայրին, բայց նաեւ ակտիվ պայքար մղել հանուն ազգաշինության եւ պետականաշինության` ֆրանիական մանդատի, սիրիական ազգայնամոլության եւ Խորհրդային Հայաստանի խիստ մրցակցային գոյության պայմաններում:
Հայկական, արաբական, ֆրանսիական եւ ռուսական աղբյուրների օգտագործմամբ հեղինակը լույս է սփռում գաղթական կառույցների ծանր իրավիճակի վրա: Նրանք ստիպված էին իրենց գործը առաջ տանել առկա ուժերի միջեւ ընթացող ներքին հակամարտությունների, գաղթականների վերաբնակեցման արեւմտյան եւ խորհրդային ծրագրերի, ինչպես նաեւ թուրքական շովինիզմի հետագա քայլերի իրականացման պայմաններում:
Հեղինակի համոզմամբ, հատորը մարտահրավեր է` նետված արեւմտյան հեղինակների այն տեսակետի դեմ, որ հայ տարագրյալները ձայնազուրկ, անօգնական եւ պասիվ էակներ էին, ընկճված եւ ճակատագրի քմահաճույքին թողնված: Ընդհակառակը, նա համոզիչ փաստերով առաջ է քաշում այն թեզը, թե ի՞նչպես են գաղթականները կարեւոր դեր խաղացել եւ ձեւավորել կռվախնձոր դարձած Սիրիայի բնակչության պետականաշինության գործընթացը, երբ բոլոր կողմերից պայքար էր մղվում վերահսկելու առեւտրական ուղիները այդ տարածաշրջանում: Դա ոչ միայն հայերի պատմությունն է, այլեւ սիրիացիների:
Վիկտորյա Աբրահամյանը Ժնեւի համալսարանի հետդոկտորական ուսմանց գիտաշխատող է: Որպես այցելու դասախոս աշխատել է Լոնդոնի տնտեսագիտության քոլեջում եւ Էքս-Մարսել համալսարանում: Ժամանակակից պատմության գծով դոկտորական է պաշտպանել Նոշաթել (Նյուքասլ) համալսարանում, 2023-ին: Ավարտել է Երեւանի համալսարանի բակալավրի եւ մագիստրոսի դասընթացները: Գիտական հոդվածներով բազմիցս հանդես է եկել ակադեմիական ճանաչված պարբերականներում :«Հավատարմությունը վտանգի տակ: Հայ գաղթականները եւ սիրիական մեծ ասպտամբությունը» հոդվածի համար 2025-ին արժանացել է «Սիրիական Ուսումնասիրությունների Ասոցիացիայի» թեմատիկ մրցանակին: Նրա հեղինակած նոր գիրքը եւս բազմաթիվ դրական գրախոսականների է արժանացել: Գրառենք դրանցից մի քանիսը: «Վ. Աբրահամյանին հաջողվել է հատկանշական, ինքնատիպ ներդրում կատարել պատմագիտության բնագավառում: Տարբեր լեզուներով աղբյուրների օգտագործմամբ գրված նրա պատկառելի գիրքը արժանի է լուրջ ուշադրության բոլոր այն մարդկանց կողմից, ովքեր հետաքրքրվում են հակամարտությունների, գաղթականների եւ պետականաշինության խնդիրներով եւ մի շարք դերակատարների խճճված հարաբերություններով», Փիթեր Գադրել, պրոֆ. Մանչեստրի համալսարանում (Մ. Բրիտանիա): «Հատորը հրապուրիչ ուսումնասիրություն է տեղահանված մի համայնքի վերաբնակեցման ջանքերի` բոլորովին անորոշ ապագայով մի տեղանքում, որտեղ մրցակից ուժեր փորձում են հաստատել իրենց կանոնները», Լորա Ռոբսոն, պրոֆ. Յեյլ համալսարանում (ԱՄՆ):
«Աբրահամյանի գիրքը լուրջ, խորապես ուսումնասիրված եւ մանրամասնորեն դիտարկված պատմական աշխատություն է, որը բացահայտում է ցեղասպանությունից մազապուրծ հայերի նոր կյանք սկսելու հմտությունները, ճկունությունը եւ մրցակից ճնշումների պայմաններում համագործակցության եզրեր գտնելու կարողությունները», Հանս-Լուկաս Կայզեր, պրոֆ. Նյուքասլ համալսարանում (Ավստրալիա):
Աբրահամյանի հատորը արդեն իսկ ներառվել է ուսանողների եւ գիտաշխատողների գրականության պարտադիր ընթերցանության ցուցակում:
Պատրաստեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
