ԵՐԵՎԱՆ – Ռուս լուսանկարիչ Ալեքսանդր Գրեբեշկովը ծնվել է Մոսկվայում, 1984 թվականին: Պատանեկությունից զբաղվել է կարատեով, ընդունվել է սպորտի քոլեջ, հետագայում շարունակել ուսումը համալսարանի սպորտի ֆակուլտետում: Սակայն այդ մասնագիտությամբ երբեք չի աշխատել եւ շուտով սկսել է լուսանկարել: Սկզբում ստեղծել է դիմանկարներ, ակումբային եւ աշխարհիկ լուսանկարներ: 2010-ին նա առաջին անգամ իրականացրել է վավերագրական նկարահանում: Այդ աշխատանքներով նա Մոսկվայի լուսանկարչության տան մրցույթում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը, ինչի շնորհիվ երկու ամսով ուղարկվել է ստեղծագործական գործուղման Փարիզ: 2022 թվականից Ալեքսանդրը բնակվում եւ ստեղծագործում է Երեւանում: Նրա անձնական կայքէջն է՝ https://www.grebeshkov.net/:
–Սիրելի՛ Ալեքսանդր, մեր զրույցը սկսենք լուսանկարիչ Ժիզել Ֆրոյնդի խոսքերով. «Լուսանկարը կարող է միաժամանակ լինել ե՛ւ փաստաթուղթ, ե՛ւ արվեստի գործ»: Իսկ դո՞ւք ինչպես եք բնորոշում ձեր լուսանկարները:
-Իմաստ չեմ տեսնում նման որակումների մեջ: Ո՞րն է փաստաթուղթը, ո՞րն է արվեստը… Սուբյեկտիվ է: Հատկապես արվեստի դեպքում: Լուսանկարներն ինձ համար պարզապես լուսանկարներ են. ես դրանք ավելի շուտ ընկալում եմ որպես հաղորդագրություն, տեսողական տեքստ: Այդ տեքստը կարող է լինել թույլ, սխալ, քարոզչական, ճշմարիտ եւ այլն… եւ միշտ՝ սուբյեկտիվ: Այսինքն՝ ինձ համար թե՛ իմ, թե՛ ուրիշների լուսանկարները հաղորդակցության միջոց են: Նույնը կարելի է ասել նաեւ արվեստի մասին. մենք հաղորդակցվում ենք՝ օգտագործելով այդ գործիքները: Վերջիվերջո, կարծում եմ՝ հարցը պետք է դրվի այլ կերպ. հեղինակի արածը փոխանցո՞ւմ է ինչ-որ էական հաղորդագրություն:
–Դուք կարծես նախընտրում եք սեւ-սպիտակ լուսանկարը: Ամերիկացի երաժիշտ Ջեք Անտոնոֆն ասել է. «Սեւն ու սպիտակը ստեղծում են մի արտասովոր երազային աշխարհ, որը գույնը երբեք չի կարող ստեղծել»: Համաձա՞յն եք:
-Կասեի՝ ոչ: Ավելի հաճախ սեւ-սպիտակը սիրում եմ այն պատճառով, որ քաղաքները սովորաբար հարուստ չեն վառ գույներով կամ ստեղծում են պաստելային մի խառնուրդ, որն այնքան էլ արտահայտիչ չէ եւ միահյուսվում է իրար: Բացի այդ, գույների այդ համադրությունը հաճախ ոչինչ չի հաղորդում: Սեւ-սպիտակն այդ իմաստով «կտրում է» ավելորդը: Թեեւ երբեմն հաջողվել է գունավոր կադրեր անել՝ մեղմ գույներով, որոնք տեղին են եղել, բայց դա հաճախ չի պատահում: Իմ գունավոր լուսանկարների մեծ մասը ոչ թե գույները, այլ մթնոլորտը փոխանցելու համար են:
–Ես նույնպես սիրում եմ սեւ-սպիտակ լուսանկարներ: Բայց տպավորություն է, թե դուք Հայաստանը հիմնականում տեսնում եք առանց գույների, այո՞ :
-Եթե խոսքը քաղաքի մասին է, ապա՝ այո: Եթե գույնը հորինվածքի առումով չի համադրվում եւ ոչինչ չի «հաղորդում», ավելի լավ է հրաժարվել նրանից: Սակայն սեւ-սպիտակն ինձ համար բնավ մռայլ կամ ընկճված երանգներ չեն. այն շատ բնական, իրատեսական գամմա է:
–Հավանաբար, ինչպես շատ ռուս տարագիրներ, դուք արդեն մի քանի անգամ պատմել եք, թե ինչպես հայտնվեցիք Հայաստանում: Բայց, խնդրեմ, պատմե՛ք եւս մեկ անգամ մեր ընթերցողներին:
-Ես Երեւան հասա 2022 թվականի մարտի 5-ին՝ հենց որ կարողացա գտնել մատչելի ավիատոմս: Տագնապի եւ շոկի մեջ էի: Առհասարակ խնայողություններ չունեի, գնալու վայրի ընտրությունն էլ մեծ չէր, եւ մտածեցի, որ Հայաստանը շատ լավ տարբերակ է: Խոսքը ոչ թե գեղեցիկ կերպով տեղափոխվելու, այլ բառացիորեն փրկվելու մասին էր: Բայց այնպես եղավ, որ այստեղ ինձ ավելի քան լավ եմ զգում եւ հասկանում եմ, որ բախտս բերել է:
–Լուսանկարչի ձեր հայացքը նկատե՞լ է Հայաստանում այնպիսի բան, որը, ձեր կարծիքով, շատերի աչքին աննկատ է մնում:
-Ես դեռ լիովին ծանոթ չեմ տեղացի վավերագրողների աշխատանքներին, թեեւ կան այնպիսիներ, որոնց շատ եմ գնահատում: Բայց եթե կարճ ասեմ, կարծում եմ, շրջանցվում են այն թեմաները, որոնք հակասում են ավանդական պահպանողական արժեքներին՝ ԼԳԲՏ, մարմնավաճառություն, կանանց նկատմամբ բռնություն: Պետք է խոստովանել, որ այս թեմաները լուսանկարելը բարդ է որեւէ երկրում: Նույնպես բարդ է աշխատել սոցիալական թեմաներով՝ աղքատություն, հաշմանդամություն… Նման նկարահանում կազմակերպելը եւ համաձայնեցնելը շատ ավելի դժվար է, բացի այդ՝ դժվար իրավիճակում գտնվող մարդիկ հաճախ չեն ցանկանում համագործակցել:
–Շատ ռուս տարագիրներ արդեն վերադարձել են հայրենիք կամ մեկնել են այլ երկրներ: Անձամբ ես որոշ չափով ափսոսում եմ դրա համար, քանի որ ձեր ներկայությունը Երեւանին մի յուրահատուկ գույն է հաղորդում: Բայց նաեւ հասկանում եմ նրանց՝ կյանքն այստեղ թանկացել է, իսկ օտար երկրում ապրելը միշտ էլ դժվար է: Ինչպե՞ս է այսօր ռուս արվեստագետի կյանքը Երեւանում:
-Ես արհեստավոր եմ, ինձ համար ավելի հեշտ է: Կարող եմ վաստակել կոմերցիոն ռեպորտաժներով կամ բեմադրված նկարահանումներով: Իմ ստեղծագործական լուսանկարներով Ռուսաստանում անգամ մեկ կոպեկ չէի վաստակել: Սա՝ ֆինանսական առումով: Իսկ մնացյալ առումներով. եթե մարդը հաղորդակցվող է, նա միշտ կգտնի ընկերություն, աջակցություն, զրուցակիցներ՝ թե՛ ռուսների, թե՛ հայերի եւ այլոց մեջ: Լավ մարդիկ այստեղ շատ կան:
–Եթե հնարավորություն ունենայիք անել Հայաստանի ընդամենը մեկ լուսանկար, որը պիտի պահպանվեր ապագա սերունդների համար, ի՞նչ կընտրեիք լուսանկարել:
-Մեկ լուսանկարն ինքնին եզակի է: Կան խորհրդանշական լուսանկարներ՝ մեծ իրադարձությունների, պատերազմների, հաղթանակների, աղետների մասին: Բայց հետո պարզվում է, որ դրանց մի մասը բեմադրված է, ինչի մասին իմանում ենք տարիներ անց: Իսկ մեկ լուսանկար առօրյայից… հնարավո՞ր է դա, երբ մեր առօրյան հիմնականում բաղկացած է ամենօրյա առօրեականությունից: Կարծում եմ՝ մեկ լուսանկարի փոխարեն պետք է լինել մի ամբողջ լուսանկարչական շարք…
ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ
