Մարդու համար լույսը ֆիզիկական երեւույթ չէ: Լույսը վստահություն է, հիշողություն, աշխարհը տեսնելու եւ զգալու հնարավորություն: Եվ երբ այդ լույսը մարում է, մարդը մնում է մենակ իր մտահոգության եւ ընդգրկուն անորոշության հետ: Ահա հենց այդ պահին բժիշկը դառնում է ոչ միայն մասնագետ, այլեւ ուղեկից՝ խավարից դեպի լույս տանող ճանապարհին:
Սվետլանա Սահակյանը այն մարդկանցից է, որ լույս է վերադարձնում մարդկանց:
Մի քանի ամիս առաջ մենք մեծ ուրախությամբ իմացանք, որ 2025 թվականի սեպտեմբերին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը շնորհել է «Ռուսաստանի Դաշնության գիտության վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչումը Ռուսաստանում հայտնի, ՌԴ վաստակավոր բժիշկ, ակնաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ, մեր հայրենակից Սվետլանա Սահակյանին:
Այս բարձր գնահատականը պետական պարգեւից ավելին է. դա բազմամյա անձնազոհ աշխատանքի արդյունքն է՝ հազարավոր փրկված ճակատագրերի վկայություն, բժշկությանն անշահախնդիր նվիրվածություն եւ եւս մեկ անգամ հաստատում այն ճանապարհի արժեքը, որն անցավ նա տասնամյակների ընթացքում, իր մասնագիտությունը վերածելով կենսական առաքելության:
Սվետլանա Սահակյանը ծնվել է Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում, հայկական կրթված եւ ավանդապահ ընտանիքում: Հայրը՝ Վագո (Վլադիմիր) Խաչատուրի Սահակյանը, աշխատել է ավիացիոն գործարանում որպես ինժեներ, մայրը՝ Երանուհի (Վերա) Սարգսի Սահակյանը, եղել է տարրական դասարանների ուսուցչուհի: Այսօր մայրը ապրում է Մոսկվայում եւ շուտով կնշի իր 101-ամյակը:
Սվետլանան մոր մասին խոսում է հատուկ ջերմությամբ եւ հարգանքով.
«Նա ունի հրաշալի ձայն, շատ լավ է երգում, եւ ամեն անգամ, երբ դուրս եմ գալիս նրա տնից, կարծես եկեղեցուց դուրս գամ՝ թեթեւացած, խաղաղ, ներսից մաքրված: Իմ մոր մեջ, որն ապրել է մեկ դարից ավելի, կա անսահման բարություն, ազնվություն եւ իմաստություն, որոնք բառերով անբացատրելի են…»:
Տիկին Սվետլանան իր թոռնուհուն անվանել է ի պատիվ մոր: Փոքրիկ Վերոնիկան այսօր չորսուկես տարեկան է:
Սվետլանա Սահակյանի ընտանեկան կյանքը նույնքան ներդաշնակ է, որքան մասնագիտականը: Ամուսինը՝ Սերգեյը, հայտնի ճարտարապետ է, Հայաստանի եւ Անդրկովկասի ճարտարապետության պատմության հետազոտող, որն զբաղվում է նաեւ Կովկասի հանքային ջրի առողջարանների առանձնահատկությունների պահպանման հարցերով: Դուստրը՝ Կարինան, մանկաբարձ-գինեկոլոգ է, որդին՝ Լեւոնը, մարկետոլոգ:
Սվետլանայի ավագ քույրը՝ բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Լեյլա Ադամյանը,
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս է, գիտության վաստակավոր գործիչ: Նա ղեկավարում է Մոսկվայում գտնվող Վ. Ի. Կուլակովի անվան մանկաբարձության, գինեկոլոգիայի եւ պերինատոլոգիայի գիտական կենտրոնի գործառնական գինեկոլոգիայի բաժինը եւ Ռուսաստանում ու ամբողջ աշխարհում ճանաչված գիտնական է՝ մեծ հեղինակություն վայելող:
«Մենք երկու քույր ենք, եւ ավագ քույրը միշտ եղել է ինձ համար ուղեցույց աստղ եւ էտալոն», – ասում է տիկին Սվետլանան: – «Նրա մեջ համադրվում են գիտնականի պահանջկոտությունը, բժշկի պատասխանատվությունը եւ մարդու զգայունությունը: Նա ինձ համար ոչ միայն օրինակ է, այլեւ ներքին հենարան՝ հասկանալու համար, թե ինչպես ապրել եւ ինչպես ծառայել մարդկանց»:
Սվետլանան մինչեւ ութերորդ դասարան սովորել է Թբիլիսիում, այնուհետեւ մեկուկես տարով տեղափոխվել Երեւան: Դպրոցն ավարտել է արդեն Մոսկվայում: Այս քաղաքը դարձավ նրա կյանքի եւ մասնագիտական ձեւավորման գլխավոր կայանը:
1972 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Սեմաշկոյի անվան երրորդ բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետ: Բժշկի մասնագիտությունը նրա համար գիտակցված ընտրություն էր:
«Ես ուզում էի բժիշկ դառնալ», – պարզ ու առանց պաթոսի ասում է նա: Տատիկի խոսքերը. «Աշխարհում կան երեք հիմնարար մասնագիտություններ՝ բժիշկ, ինժեներ եւ իրավաբան», դարձան նրա համար ներքին կենսական ուղենիշ:
Ուսանողական տարիներին Սվետլանա Սահակյանը սովորում էր մեծ փութաջանությամբ: Ստանում էր բարձր անվանական կրթաթոշակ, որն այն ժամանակ կոչվում էր Լենինյան: Լավ էր սովորում, խորապես հետաքրքրված էր մասնագիտությամբ: Երրորդ կուրսից սկսեց հաճախել ակնաբանության ամբիոնի ակնաբանական խմբակ, եւ հենց այդ ժամանակ վերջնականապես որոշեց, որ ուզում է լինել ակնաբույժ: 1978 թվականին Սվետլանա Սահակյանը ավարտել է Մոսկվայի բժշկա-ստոմատոլոգիական ինստիտուտը, իսկ 1978-1980 թվականներին անցել է կլինիկական օրդինատուրա Հելմհոլցի անվան ակնաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտում: Այս ինստիտուտը դարձավ նրա կյանքի եւ աշխատանքային գործունեության իմաստը:
«Ես եկա այստեղ սեփական ընտրությամբ, երբ երիտասարդ աղջիկ էի, եւ հենց սկզբից հասկացա. սա իմ տեղն է, իմ ճանապարհը եւ ճակատագիրը՝ ամբողջ կյանքի համար»:
1987 թվականին Սվետլանա Սահակյանը պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, 2002 թվականին՝ դոկտորական, նվիրված ցանցաթաղանթաբլաստոմայի վաղ ախտորոշմանը եւ բուժմանը: 1988 թվականից ղեկավարել է ակնաուռուցքաբանության բաժանմունքի մանկական ուղղությունը, իսկ 2005 թվականից ղեկավարում է ակնաուռուցքաբանության եւ ռադիոլոգիայի ամբողջ բաժինը՝ որպես պրոֆեսոր: Նա նաեւ Մոսկվայի պետական բժշկա-ստոմատոլոգիական համալսարանի (ներկայումս՝ Ռուսաստանի Բժշկական Համալսարան) ակնաբանության ամբիոնի ուսումնական մասի վարիչն է: Կենտրոնի տնօրեն եւ ամբիոնի վարիչ է արդեն ավելի քան 20 տարի՝ երկրի գլխավոր արտահաստիքային ակնաբան, ակադեմիկոս Վ.Վ. Ներոեւը:
Սվետլանայի գիտական ճանապարհը արտացոլված է ավելի քան 500 հրապարակումներում, 48 արտոնագրերում, միջազգային մենագրությունների եւ դասակարգումների համահեղինակության մեջ: Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են բազմաթիվ թեկնածուական (21) եւ դոկտորական (2) ատենախոսություններ, անցկացվում են միջազգային կոնֆերանսներ: Սակայն նրա համար ամենակարեւոր ցուցանիշը թվերը չեն: 2022 թվականին տեղի ունեցավ դոկտոր Սահակյանի կյանքի նշանակալի իրադարձությունը՝ նա ընտրվեց Ռուսաստանի Դաշնության ԳԱԱ թղթակից-անդամ:
«Իմ ամենամեծ երջանկությունն այն է, երբ կարողանում եմ փրկել երեխաների կյանքն ու նրանց տեսողությունը»,- ասում է Սվետլանան:
Ամենամեծ առաջընթացը գրանցվել է ցանցաթաղանթաբլաստոմայի բուժման բնագավառում: Եթե կես դար առաջ երեխաների աչքերը ուղղակի հեռացվում էին ուռուցքի հետ միասին, ապա այսօր կիրառվում են քիմիաբուժության տարբեր տեսակներ՝ ինչպես համակարգային, այնպես էլ տեղային, երբ դեղամիջոցը ներարկվում է անմիջապես աչքի մեջ: Արդյունքում այսօր հաջողվում է պահպանել տեսողությունը մոտավորապես 80% աչքերում, իսկ երեխաների գոյատեւման ցուցանիշը կազմում է 100%: Վերջին հինգ տարիների ընթացքում ինստիտուտում հաջողվել է փրկել ներկայացված յուրաքանչյուր երեխայի կյանքը:
Սվետլանա Սահակյանի բժշկական ուղին հազարավոր բարդ վիրահատությունների պատմություն է: Նման դեպքերից մեկը նա հիշում է հատկապես: Մի կին ապրել էր մոտ քսանհինգ տարի մեծ չափերի ուռուցքով. տարիներ շարունակ ոչ մի բժիշկ չէր համարձակվում կամ չէր կարողանում օգնել նրան: Վիրահատությունը բարդ էր, բայց հաջողվեց հեռացնել ուռուցքը՝ պահպանելով կոպերը: Այսօր հիվանդին սպասվում է վերականգնման փուլ եւ կյանքի նոր հնարավորություն:
«Բժիշկը ոչ միայն ձեռքերով աշխատող մասնագետ է, – ասում է Սվետլանա Սահակյանը, – բժիշկը մարդու կյանքի համար պատասխանատվություն է»:
Սվետլանա Սահակյանի մասին ամենաիսկականն ու ճշմարտացին ասում են նրա հիվանդները: Այս գրառումները կարելի է գտնել նաեւ ինտերնետում.
«Նա բժիշկ է, ով կանգնած է ամենաբարձր պրոֆեսիոնալ ու բարոյական աստիճանի վրա»,- գրում է Նովոսիբիրսկից եկած մի հիվանդ:
Մեկ այլ հիվանդ նշում է. «Պրոֆեսոր Սահակյանը ոչ միայն բարձրակարգ մասնագետ է, այլեւ մարդ, որ կարողանում է լսել, հասկանալ եւ վստահություն ներշնչել հիվանդին: Նույնիսկ ամենադժվար պահին նրա կողքին զգում ես, որ մենակ չես»:
Մեկ այլ արձագանքում կարդում ենք. «Շնորհակալություն եմ հայտնում Սվետլանա Սահակյանին իր բացառիկ գիտելիքների, անալիտիկ մտածելակերպի եւ մարդկային ջերմ վերաբերմունքի համար: Նա բժիշկ է, ում անունն արդեն առաջին հանդիպումից վստահություն է ներշնչում»:
Այս կարծիքների շարքում առանձնանում է եւս մեկ կարեւոր միտք. «Սվետլանա Սահակյանի համար հիվանդը երբեք ուղղակի ախտորոշում չէ, այլ մարդ՝ իր ցավով, սպասումով եւ հույսով»:
Մեր հայրենակցի կապը Հայաստանի հետ երբեք չի խզվել: Սվետլանա Սահակյանը իր պրոֆեսիոնալ գիտելիքներով, փորձով եւ խորհրդատվություններով երկար տարիներ մատուցել է Հայաստանին զգալի աջակցություն, հատկապես բժշկության բնագավառում: Նա մասնակցել է հայ բժիշկների միջազգային կոնգրեսներին՝ ելույթ ունենալով պրոֆեսիոնալ զեկուցումներով, կիսելով իր փորձը եւ նպաստելով պրոֆեսիոնալ համագործակցության խորացմանը:
Այսօր, երբ Հայաստանից Մոսկվա են դիմում հիվանդներ, Սվետլանա Սահակյանն ու նրա թիմն ապահովում են նրանց լիարժեք պրոֆեսիոնալ աջակցություն՝ սկսած ճիշտ ախտորոշումից մինչեւ բուժման ընթացքի կազմակերպումը եւ հսկողությունը:
Սվետլանա Սահակյանի հայտնվելով լույսը վերադառնում է մարդկանց կյանք: Նրա համար ակնաբանությունը ճակատագիր է, բժշկությունը՝ ծառայություն, իսկ մարդուն օգնելը՝ կյանքի գլխավոր իմաստը:
Եվ երբ հեռու հայրենիքից, օտար մեծ քաղաքի աղմուկի մեջ հանդիպում ես նման հայ մարդու, հասկանում ես, որ հայությունը աշխարհագրություն չէ: Դա ապրելակերպ է, ներքին պատասխանատվություն, մարդկային չափանիշ:
ԳՈՀԱՐ ԲՈՏՈՅԱՆ
Մոսկվայում «Ազգ»ի հատուկ թղթակից
