Հայաստանի պետականությունը և առևտրական մտածելակերպն անհամատեղելի են

Արթուր Աթանեսյան, քաղ․գ․դոկտոր, ԵՊՀ պրոֆեսոր

Այսօր շատ մարդիկ հարցնում են․ ի՞նչ անել։ Ոմանք սևեռված են Նիկոլին հայհոյելու, նրան հոգեկան հիվանդությունների ցանկով ախտորոշելու, «Նիկո՛լ, հեռացի՛ր» բառակապակցությունը Ֆեյսբուքում պտտացնելու, ոմանք էլ՝ նույն Նիկոլին արդարացնելու վրա, թե բա «հո ինքը մենակ մեղավո՞ր չէ»։ Մինչդեռ, այս ամենը, կարծես թե, բացի ինքնարտահայտվելու հնարավորության, որևէ էական արդյունքի չի բերում։ Հայաստանցիներիս նման զանգվածային վարքն ընդամենը երկուսուկես տարի առաջ էր, որ Նիկո~լ, թա-գա-վո~ր վարկանկումներով իշխանության բերեց բարձրագույն կրթություն չունեցող, գիտելիքներ չունեցող, միայն իր նմանների շարքում հեղինակություն վայելող Նիկոլին։

Այն ժամանակ, երբ «հեղափոխությունից» անմիջապես հետո սկսեցին հետապնդել «նախկիններին»՝ անգամ այցելելով իրենց տներն ու հրապարակավ հայհոյանքներ նետելով նրանց ծնողների հասցեին՝ իրենց երեխաների ներկայությամբ, և սա դարձավ հետհեղափոխական իշխանությունների ու հասարակության հիմնական կենսաձևը, շատերի հետ միասին հիշեցի Բուլգակովի «Շան սրտից» երկու դրվագ․աշխատելու փոխարեն նկուղներում կոմունիստական երգեր երգելու վտանգավորության, և «շարիկովների» զանգվածային բնույթի մասին։ Բուլգակովը ճիշտ էր․ եթե աշխատելու և ծառայելու փոխարեն «Նիկոոոոոոլ, Նիկոոոոոոլ․․․» կամ էլ «Նիկոոոոոլ, հեռացիիիիր» գոռանք՝ պետություն չենք ունենա։

Եվ երկրորդը․ «շարիկովներ», կամ «նիկոլականներ» մի եղեք, մի՛ արեք այն, ինչ արել ու անում է Նիկոլը։ Մի՛ զբաղվեք հրապարակային ելույթներով, կոչերով, մեկին գովելով ու մյուսին փնովելով։ Այլոց գնահատականներ մի՛ տվեք․ դուք ոչ մյուսներից իմաստուն եք, ոչ էլ՝ գիտակ։ Սովորական մարդ եք՝ ինչպես շատերն այսօր։

Իհարկե, շատերիդ փոքրուց ասել են․ ազիզ ջան, ոչինչ չանելով անգամ՝ արդեն ամենա-ամենան ես, քանզի հայ ես։ Ու հարմար էր, ցանկալի էր ու հաճելի, ուստի հավատացիք, ու այդպես էլ ապրում ենք։ Նմաններիդ խիստ ցավալի է ընդունել, որ յուրաքանչյուրդ ոչ հայտնի քաղաքագետ եք, որ Հայաստանի և արտերկրի քաղաքական անցուդարձը մեկնաբանեք, ոչ՝ դատավոր, որ սրան-նրան դատապարտեք, ոչ՝ հայտնի բժիշկ, որ համավարակից ինքնուրույն բուժումներ նշանակեք, ոչ՝ սուրբ, որ այլոց պոռնիկ անվանեք, ոչ էլ՝ Հայ ժողովրդի մեծն առաջնորդը, որ ասեք, թե մյուսներն ինչ անեն և ուր գնան։

Չէ՞ք ուզում սովորական մարդ լինել, դա ձեզ քի՞չ է, ամո՞թ է, վա՞տ է։ Ուրեմն, մի գուցե, ինքներդ մասնագիտական օգնության կարիք ունեք։ Մոռացեք ձեզ շատ հարմար ու ձեռնտու այն հեքիաթները, թե ամենատաղանդավորն ենք, ամենագեղեցիկը, ամենաբարին և ամենաուժեղը։ Այդպիսին կարող ենք դառնալ, բայց հաստատ ոչ՝ ֆեյսբուքում առավոտից երեկո լեզուներիդ տալով։ Ձեր այդ ֆեյսբուկյան գերակտիվությունն անգամ հակաթուրքական տեղեկատվական պայքարում չօգնեց, հասկացեք, և բացի ցավակցություններից՝ այլոց կողմից այլ վերաբերմունքի չարժանացավ։

Նիկոլի պես անձին իշխանության բերելն արդեն իսկ ապացույցն է, որ ազգային իմաստության, փորձառության, քրիստոնեական կամ այն բարոյականության, այլ արժեքների հավաքական կրողը չենք․ սովորական մարդիք ենք, ինչպես բոլորը, սխալվող ենք, և մի գուցե՝ հիմա էլ ենք սխալվում։

Ավելին․ ձեր ծանոթ, բարեկամ, հարազատները, քավորներն ու սանիկները, փաստորեն, բանի պետք չեն։ Այդ սկզբունքներով Հայաստանում պաշտոնների և անգամ սովորական աշխատատեղերի ստանձնման «մշակույթն» է, որ վերջիվերջո հանգեցրեց տարածքային և մարդկային հերթական կորուստների, քանդված տնտեսությանը, ոչնչով չհիմնավորված դրամային, երկրից արտագաղթել պատրաստվողների հերթական զանգվածին,  համազգային հիասթափության։ ՔԾԲ-ով առաջնորդվողներ․ բանի պետք չեք ոչ դուք, ոչ էլ ձեր քավոր-ծանոթ-բարեկամները։

Փաստն այն է, որ ունենք շատ փոքր երկիր և փոքրաթիվ հասարակություն, որի մի մասը, անկախ ամեն ինչից, իր աշխատանքով ու ծառայությամբ պահում է այս երկրի հիմքերը, իսկ մյուս մասն այստեղ առնում է, այնտեղ ծախում, ու մեծ-մեծ այստեղ-այնտեղ խոսում։ Մեր արդի փաստերից է, որ բազում հայաստանցիներ ցուցադրեցին հերոսության օրինակներ, և ով գիտի, տեսել է ու հասկանում է, նա սովորեց ու չի մոռանա։ Փաստերից է նաև այն, որ մինչդեռ ոմանք իրենց հերոսական կռիվն էին տալիս Արցախում, մյուսներն առաջինների մեջքի հետևում շարունակում էր չորացնել Հաղթանակի զբոսայգու անտառի մնացորդը՝ արդեն իսկ իրենց կրպակի, ավտոլվացման նոր կետի, սեփական տան տեղ անելով։ Կարող եք գնալ և տեսնել, համոզվել։ Եվ չանվանենք նրանց հայ կամ ոչ հայ․ հայը և՛ լավն է, և՛՝ վատը, ու վատը շատ է, թե չէ հաղթելու էինք։ Սա է փաստը, սա է ելակետը։

Այսպիսով՝ ի՞նչ անել։

Առաջինը․ ազգովի խոնարհվենք մեր ողջ և նահատակված զինծառայողների առջև։ Չամաչենք մեր զգացմունքներից, արցունքներից։ Միմյանց հետ կիսվենք մեր վշտով, ու հանգստանանք։ Հավերժ շնորհակալություն և փառք մեր հերոսներին։

Շնորհակալություն ասենք զոհված և անհայտ կորած մեր զինվորների և սպաների ծնողներին, իրենց առաջ խոնարհվենք, իրենց առջև բացենք բոլոր դռները։ Իրենք անզավակ մնացին․ իրենց խնդրենք մտնել մեր դպրոցները, կրթել և դաստիարակել մեր երեխաներին։ Շատ ուսուցիչներից և ծնողներից լավ կանեն այդ կարևորագույն գործը, և իրենց այդքան անզավակ չեն զգա։

Երկրորդը․ ուժասպառ, դուխաթափ մի եղեք։ Տեսե՛ք՝ որքան գործ կա անելու շուրջ բոլորս։  Աշխարհի մասին Ֆեյսբուքով մի դատեք, Ֆեյսբուքներից դուրս եկեք, Նիկոլին այդտեղ միայնակ թողեք։ Ձեր աղմուկն է իրեն սնուցում։ Իր անունն անընդհատ տալով՝ իրեն ակտիվ եք պահում, շրջանառում եք։

Հեռու չգնանք․ շուրջբոլորս անելու անվերջ բան կա։ Ա՞ղբ է թափած՝ հավաքեք։ Պա՞տն է քանդված՝ սարքեք։ Ծա՞ռն է չորանում՝ ջրե՛ք։ Ուտելիքի ավելցու՞կ ունեք, իսկ կողքինդ սովա՞ծ է՝ կիսվե՛ք։ Անպայման չէ պատերազմը, որ կարիքավորների համար փողոցներում հագուստեղեն հավաքեք․ շարունակենք ու փոխանցենք կարիքավորներին։ Մի՛ սպասեք՝ Նիկոլը, Սերժը կամ մյուսը պիտի անի։ Մի՛ մտեք Ֆեյսբուք՝ այդ մասին գրառում անելու․ պետք չէ լուսանկարել և հրապարակավ փակցնել թափած աղբը, ոչ էլ՝ Ձեզ, որ պուպուշն եք ու լավը, որ այդ աղբը հավաքեցիք։ Պարզապես մի՛ թափեք, իսկ եթե թափել եք, ապա հավաքե՛ք, ու մաքրության մեջ ապրեք։ Ձեզ նայեք, ու շուրջներդ․ տարաբնույթ աղբը վաղուց է թափված, բայց չեք նկատել, դրա հավեսը չեք ունեցել, գլոբալ հարցեր եք անընդհատ քննարկել ու ձեր փոքր տունը՝ ձեր երկիրը թափթփել եք։

Անցնենք մեր գործերի՝ աչքերիս առաջ ունենալով պատերազմից քաղված դասերը։ Յուրաքանչյուրդ, ով ունի աշխատանք, պարտականություններ՝ լիակատար կերպով վերադարձեք դրանց։ Ունեք պարտքե՞ր, տվե՛ք և ազատվեք, ու այլևս մի՛ ստանձնեք այն, ինչ չեք կարող կամ չեք պատրաստվում անել։ Խոստովանեք ձեր անկարողությունն այն հարցերում, որոնք բարձիթողի եք ենթարկել, և համեստ ապրեք․ արեք այն, ինչ կարող եք, և ոչ թե այն, ինչ ուզում եք։ Պաշտոններից հրաժարվել սովորեք։

Փորձեք դառնալ պիտանի․ Հայաստանում ու Արցախում հիմա այնքան կարիքավոր կա, այնքան հոգս, որ յուրաքանչյուրս այսօր կարող է մեր ազգին պիտանի լինել, ու անպայման չէ, որ պատերազմում․ պատերազմը շարունակվում է տնտեսության, կրթության և բարեկրթության, մշակույթի, սպորտի, հիվանդներին ու կարիքավորներին սատարելու, բազում այլ խիստ կարևոր ոլորտներում։

Նույնը վերաբերում է ՀՀ 17 քաղաքական կուսակցություններին, որոնք վերջապես միավորվել են, սակայն՝ դարձյալ իշխանության համար։ Հայաստանում ու Արցախում այսօր հաստատ կգտնվեն ոլորտային 17 խոշոր հիմնահարցեր, որոնց ամեն մեկով յուրաքանչյուրդ կարող է զբաղվել՝ փոխադարձ լրացնելով, համագործակցելով, հասարակությանն ապացուցելով ձեր իրական արժեքը։

Եվ երրորդը. վերջնականապես վերջ դնենք հայերիս՝ «ղարաբաղցի», «ապարանցի», «արտաշատցի», «սփյուռքահայ» և այլ տարածքային սկզբունքներով տարբերակմանը։ Բոլորս հայ ենք, և սա պատվաբեր է այնքանով, որքանով յուրաքանչյուրն իրեն արժանի է պահում։ Արցախցիներին չասենք՝ «գնացեք Արցախ», «մնացեք Հայաստանում»։ Ասենք․ սա է ձեր տունը, և փորձենք տալ այն ամենն, ինչի կարիքն ունեն։ Փոխօգնությունը, և ոչ թե փոխատելությունը դարձնենք, վերադարձնենք մեր ազգային մշակույթը։ Եթե չէ, ապա չմեղադրենք թուրքերին, ազերիներին և այլոց մեր սեփական հիմարության և ողբերգության մեջ։

Շարունակելի է։