Փաշինյան-Էրդողան հեռախոսազրույցը թուրքական լրատվամիջոցների մեկնաբանությամբ

Դրա նախօրեին Թուրքիայի նախագահը զրուցել է Իլհամ Ալիեւի հետ

Սեպտեմբերի  11-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց էր ունեցել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ, վերջինի նախաձեռնությամբ: Դա լայն արձագանք էր գտել հայկական, թուրքական եւ միջազգային, այդ թվում նաեւ BBC-ի, Reuters-ի, Euronews-ի, գերմանական DW-ի նման լրատվամիջոցներում: Պարզապես դրա բովանդակության մասին տեղեկություններն են կցկտուր, ինչպես սովորաբար լինում է պետության ղեկավարների համանման մյուս հեռախոսազրույցների պարագային: Պարզապես ասենք, որ վերոհիշյալ հեռախոսազրույցի նախորդ օրը Թուրքիայի նախագահը հեռաձայնել էր Իլհամ Ալիեւին Նյու Դելիից, որտեղ նա մասնակցել  է G-20-ի՝ «Մեծ քսանյակի» գագաթաժողովին: Ըստ թուրքական լրատվամիջոցների, Էրդողանն Ալիեւի հետ մտքեր է փոխանակել տարածաշրջանում ընթացող քաղաքական զարգացումների շուրջը, միաժամանակ քննարկել է Լեռնային Ղարաբաղում ծավալվող վերջին իրադարձությունները:

Գալով ՀՀ վարչապետի հետ էրդողանի հեռախոսազրույցին, ապա Թուրքիայի ղեկավարը Հնդկաստանի մայրաքաղաքում, դեռեւս սեպտեմբերի 10-ին լրագրողների հետ հանդիպմանն էր նշել Փաշինյանի հետ հեռախոսակապ հաստատելու իր մտադրության մասին:

ՀՀ կառավարության մամուլի ծառայության վկայությամբ, զրուցակիցներն անդրադարձել են Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններին եւ տարածաշրջանային խնդիրներին եւ ընդգծել, որ տարածաշրջանում երկարատեւ խաղաղության եւ կայունության ձեռքբերումը կնպաստի տարածաշրջանի բոլոր երկրների զարգացմանն ու բարգավաճմանը: Դա Թուրքիայի տեսանկյունից ենթադրում է Հայաստան-Ադրբեջան հաշտության պայմանագրի շուտափույթ ստորագրումն ու Զանգեզուրի միջանցքի հնարավորինս շուտ բացումը:

 Ի դեպ՝ «Arka.am»-ի հավաստմամբ, Էրդողանը նախօրեին սխալ էր համարել Հայաստանի գործողությունները Լեռնային Ղարաբաղում, պայմանավորելով ՀՀ վարչապետի հետ իր հեռախոսազրույցը հենց դրանով, ինչը հաստատում են նաեւ թուրքական լրատվամիջոցները, մասնավորապես  tgrthaber.com  կայքէջը, որը երկու երկրների ղեկավարների հեռախոսազրույցը ընթերցողին մատուցում է «Ղարաբաղյան ուղերձ Հայաստանին. Էրդողանը զրուցեց Փաշինյանի հետ» խորագրով, ավելացնելով միաժամանակ, որ  Թուրքիան դատապարտել  է «Ադրբեջանի տարածք Լեռնային Ղարաբաղում անցկացված նախագահական ապօրինի ընտրությունները, որտեղ Հայաստանը շարունակում է իր սադրիչ գործողությունները»: Թուրքիայի արտգործնախարարությունը, դատապարտելուց զատ, Արցախի նախագահական ընտրությունները հաղորդագրությամբ որակել է որպես  հաշտության բանակցությունների վիժեցման կանխամտածված քայլ:

ՀՀ վարչապետին հեռաձայնելու էրդողանի նկրտումները թեկուզ մասնակի բացահայտելու առումով հետաքրարական է  haberler.com -ի «Ղարաբաղյան ճգնաժամը հաղթահարելու համար Էրդողանը նախաձեռնություն է հանդես բերում. նա Ալիեւից հետո հեռախոսակապ հաստատեց նաեւ Փաշինյանի հետ» խորագիրը կրող հրապարակումը, որտեղ շարադրվում են Ադրբեջան-Հայաստան լարվածության հարաճուն սրումը կասեցնելու եւ ճգնաժամի գոտում մթնոլորտը խաղաղեցնելու Էրդողանի շա՜տ մարդասիրական ջանքերը:

Այս ամենի առումով թերեւս հատկանշականը թուրքական «Ջումհուրիյեթի» սեպտեմբերի 10-ի համարում Մահմեդ Ալի Գյուլլեր ստորագրությամբ հրապարակված հոդվածն է: Ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության պաշտոնաթերթի համարում ունեցող այս պարբերականում հոդվածագիրը նախ ԱՄՆ-ին է մեղադրում Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ սկզբնավորված Ադրբեջան-Հայաստան հաշտեցման «եռակողմ» գործընթացը խափանելու մեջ, (հավանաբար նկատի ունի նոյեմբերի 10-ի անփառունակ հայտարարությունը), որքան էլ իրատեսական չհամարի, վերջինին դատապարտում է բացի Ուկրաինայից, Ռուսաստանի դեմ նաեւ Հարավային Կովկասում երկրորդ ճակատը բացելու  Վաշինգտոնի ձեռնարկումները, որպես սադրանք է բնութագրում Հայաստան-Ադրբեջան հաշտեցման գործընթացին միջամտելու վերջինի ձեռնարկումները, խստագույնս քննադատում է Փաշինյանին Հայաստանի անվտանգության հարցում հույսը Ռուսաստանի վրա դնելու, իսկ ՆԱՏՕ-ի ընդարձակման եվրոպական կոմիտեի նախագահ Գունթեր Ֆեհլինգերին (Gunther Fehlinger) էլ «Հայաստանին ՆԱՏՕ-ի կազմում ընդգրկելու» Վաշինգտոնի վարչակարգին արած կոչի համար: Ապա գոհունակությամբ արձանագրում է Մոսկվայի նոտան Հայաստանին, թե Կրեմլը այս ամենից հետո չէր կարող «ձեռքերը ծալած նստել»:

Վերջում թուրքական թերթի հոդվածագիր Գյուլլերը եզրակացնում է. «Ղարաբաղում առաջացած ճգնաժամը դեռ շարունակվում է: Դրա հաղթահարման համար անհրաժեշտ է իրականացնել ստորեւ շարադրված հետեւյալ երեք քայլը.

1.  ԱՄՆ-ի սադրանքները Հարավային Կովկասում չեն դադարի: Հետեւաբար հիմնահարցին վերջնական լուծում տալու համար պետք է կյանքի կոչել 3+3 ձեւաչափը, որի մեջ ընդգրկված են «Թուրքիան, Ռուսաստանը, Իրանը, Ադրբեջանը, Հայաստանը եւ Վրաստանը»,

2. Ռուս- թուրքական համագործակցությունը, ինչպես 20-րդ, այնպես էլ 21-րդ դարում, անգլոսաքսոնյան նախագծերը չեզոքացնելու արդյունավետ գլխավոր  միջոցն է,
3. Թուրքիան Իրանի հետ համատեղ ուժերով, փոխըմբռնման հենքի վրա պարտավոր է ծավալել գաղափարախոսական լուրջ պայքար:

ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆ

Թուրքագետ