Դավիթ Սարգսյան
Շատերն են այս տարվա Եռատոնը համարում առաջին կորսված ու ամոթալի տոնը մեր երեսնամյա անկախության պատմության մեջ։ Մինչդեռ ընդամենը մեկ տարի առաջՙ 2020-ի մայիսի 8-ինՙ Շուշիի ազատագրման, ՊԲ հիմնադրման եւ ԵԿՄ-ի օրը, մի նշանային իրադարձություն տեղի ունեցավ, որն արդեն իսկ վկայում էր պետության եւ իշխանության արժեբանական դեգրադացիայի եւ մոտալուտ պարտության մասին։
Այդ օրը սահմանադրական կարգի ենթադրյալ տապալման գործով դատարանի դահլիճում ամբաստանյալի կարգավիճակով կողք կողքի նստած էին արցախյան հաղթանակի երկու գեներալ-գնդապետներՙ Սեյրան Օհանյանը եւ Յուրի Խաչատուրովը, իսկ դատախազն ամբարտավան ոճով հայտարարում էրՙ դուք այստեղ Շուշիի ազատագրման համար չեք նստած։ Դա ասում էր Շուշիի ազատագրման օրը, դա ասում էր ուսադիրավոր ուժայինը։
Ապրիլյան պատերազմից հետո Յուրի Խաչատուրովի մասին ուղղորդված կերպով տարածվում էին ամենաստոր հերյուրանքներն ու բամբասանքները, այսօրվա շատ իշխանական պատգամավորներ իրենց սոցցանցային էջերում գրում էին, թե իբր նա պատերազմի առաջին օրը վիսկի ըմպելով բիլիարդ է խաղացել, արգելել է զորքին կռվել եւ նահանջի հրաման է տվել։ Այդ բոլոր բամբասանքները հենց գործող իշխանությունն էլ հերքեց իր իշխանության գալուց եւ ապրիլյանի քննիչ հանձնաժողովի աշխատանքի ամփոփումից հետո։ Ավելին, դատարանը պարտավորեցրեց նման կեղծ պնդումներ արած մի արեւմտամետ քաղաքագետի հրապարակայնորեն հերքել այդ պնդումները։
Ուշագրավ է, որ գեներալ-գնդապետի որդուՙ ոչ զինվորական, աշխարհազորային հրետանավոր Իգոր Խաչատուրովի պատերազմական լուսանկարը տարածում էին հենց այդ նույն հերյուրանք տարածողները։ Ամենաուշագրավը, սակայն, Յուրի Խաչատուրովի մյուս որդուՙ գեներալ-մայոր Գրիգորի Խաչատուրովի նկատմամբ այս իշխանության վերաբերմունքն էր։ Քանի դեռ անցած տարվա հուլիսին Տավուշում նաՙ որպես զորամիավորման հրամանատար, փառավոր մարտեր էր ղեկավարում, հրաշալի զինվորական էր, իսկ երբ ԳՇ-ի հայտնի հայտարարությունից հետո հարկ համարեց անձնապես վերահաստատել Փաշինյանի պաշտոնանկության հարցում իր սկզբունքային դիրքորոշումը, կարգվեց ներքին թշնամի եւ ազատվեց պաշտոնից։
Բանակի հրամանատարության հետեւողական վարկաբեկման շարքում եւս մի հետաքրքրական դրվագ կա, որի մասին այսօր քիչ են հիշատակում։ Արցախի ՊԲ նախկին հրամանատար Լեւոն Մնացականյանը հրաժարական տվեց 2018-ի դեկտեմբերինՙ հայտնի քաղաքական խարդավանքներից հետո, երբ Նիկոլ Փաշինյանն իր մարզային քարոզարշավային այցերին հեռակա սպառնում էր Պաշտպանության բանակի ղեկավարությանը, կոչ անում չմիջամտել ներհայաստանյան քաղաքական կյանքին, այն դեպքում, երբ ինքն անարգել խոսում էր Արցախի անունից ու Արցախի փոխարեն։
Փաշինյանը նաեւ պնդում էր, թե Մնացականյանի հրաժարականը որեւէ կերպ չի ազդի ՊԲ մարտունակության վրա։ Մինչդեռ նրանից հետո փոխվեց եւս երեք ՊԲ հրամանատարՙ Կարեն Աբրահամյան, Ջալալ Հարությունյան, Միքայել Արզումանյան։ Պարտադիր չէ ծառայած լինելՙ հասկանալու, թե որքան անցանկալի են բանակի հրամանատարության եւ պաշտպանական շրջանների հրամանատարների հաճախակի փոփոխությունները, հատկապես այն դեպքում, երբ ամեն հաջորդն առնվազն ավելի լավը չէ նախորդից։
Պետք է ընդունել, որ այս պատերազմը հիմնիվեր փոխեց մեր պատկերացումները նաեւ փառավոր մարտական գեներալների մասին։ Եթե մինչ այդ նրանց հասցեին բոլոր զազրախոսությունները, վիրավորանքները, բամբասանքներն ու ասեկոսեները զուտ կենցաղային բնույթ էին կրում եւ կապված էին անձնական հարստացման դրվագների հետ, ապա հիմա պարտված պատերազմի մեղքը եւս նրանց վրա է դրվում։ Իսկ բանակի հակազդումը, բացի բանավոր հայտարարությունից, ապա եւ կարճ ժամանակ անց դրա հրաժարումից, առանձնապես զգալի չէ։
