Օրերս թեհրանահայ համայնքում տեղի է ունեցել «Իրանի հայկական եկեղեցիները» խորագրով գրքի շնորհանեսը: Այս բացառիկ հրատարակության հեղինակներն են Իրանի պատմական եկեղեցիների կենտրոնի տնօրեն ճարտարապետ Շերլի Ավետյանը եւ նրա հետ համագործակցած խումբը: Ըստ էության այս գիրքը Իրանում հայկական եկեղեցիների գույքագրման նախաձեռնություն է:
Հանրությանը գրքի ներկայացումը կատարվել է «Ալիք» հաստատության հովանավորությամբ «Չհարմահալ» միության «Հովհ. Թումանյան» սրահում:
Շնորհանդեսի կազմակերպիչ հանձնախմբի անունից Բեսի Հովհաննիսյանն իր ողջույնի խոսքում ընդգծել է, որ «Հայության, Հայաստանի, Արցախի եւ Սփյուռքի պահպանող կարեւոր հենասուներից են ազգային արժեքներըՙ մշակույթը, լեզուն եւ Առաքելական եկեղեցին:
Հիրավի, ճարտարապետ Շերլի Ավետյանը իր բազմամյա գործունեությամբ ընդունվում է որպես Իրանում հայկական եկեղեցիների պահպանման գործի նվիրյալ:
«Ալիք» հաստատության ներկայացուցիչ Արամ Շահնազարյանի խոսքով էլՙ գիրքը յուրահատուկ քարտեզագրում էՙ սկսած 5-րդ դարից Ատրպատականի շրջանում կառուցված մինչեւ 1600 թվականները եւ դրանից հետո այն պատմա-մշակութային կոթողների, որոնք ստեղծվել են Իրանիՙ ժամանակի հայահոծ տարբեր շրջաններում:
Ակնհայտ է, որ այս գրքի բովանդակությունը վկայում է այն մասին, որ իսլամական Իրանում, պետությունը խնամքով պահպանում է հայկական պատմա-մշակութային կոթողները, մինչդեռ Իրանի երկու հարեւաններ Թուրքիան եւ Ադրբեջանը հատուկ միջոցներ են կիրառում հայկական հետքերը վերացնելու նպատակով:
Գրքի հեղինակ Շերլի Ավետյանը, որը գիրքը նվիրել է իր ծնողների հիշատակին, անդրադարձել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում Իրանի մի շարք հայկական եկեղեցիների ու վանքերի գրանցման հարցին եւ նշել, որ երկարատեւ աշխատանքի արդյունքում պարզվել է, որ համայն Իրանում գոյություն ունեն 457 հայկական եւ 157 ասորական եկեղեցիներ:
Այսպիսով ստացվում է, որ իսլամական Իրանի տարածքում գտնվող քրիստոնեական պատմամշակութային ժառանգության 75 %-ը հայկական է, իսկ մնացած 25 %-ըՙ ասորական: Սակայն խիստ մտահոգիչ է այն փաստը, որ վերջին տասնամյակների ընթացքում իրանահայ համայնքին պատուհասած արտագաղթի հետեւանքով զգալիորեն նվազել է հայության թիվն այս երկրում: Մինչդեռ հայտնի է, որ յուրաքանչյուր սրբավայր ուխտավայր է այնքան ժամանակ, քանի դեռ ուխտավոր ունի: Ահա թե ինչու ճարտարապետ Շերլի Ավետյանը իր ելույթում կարեւորել է Իրանի տարբեր վայրերում գտնվող հայկական պատմա-մշակութային կոթողները հաճախակի այցելելու անհրաժեշտությունը:
Հատկանշական է, որ այդ թվում են ներառված այնպիսի պատմական տարածքներ, որոնք հայոց քրիստոնեական քաղաքակրթության ձեւավորման եւ զարգացման ընթացքում եղել են նրա բնօրրանը: Խոսքը վերաբերում է Ատրպատականի հայոց թեմի տարածքում գտնվող Ս. Թադեի, Ս. Բարդուղիմեոս առաքյալի եւ այլ հռչակավոր սրբավայրերին:
Հարկ է նկատել, որ Իրանի պատմական եկեղեցիների կենտրոնը տեւական ժամանակ է, որ սերտ կապեր է հաստատել Հայկական ճարտարապետության ուսումնասիրության հիմնադրամիՙ ճարտարապետներ Արմեն Հախնազարյանի , այժմ հանգուցյալ Սամվել Կարապետյանի , ինչպես նաեւ Վարուժան Առաքելյանի հետ: Հենց նրանց օգտակար ցուցումներն են դարձել գնահատելի աշխատանքի ցուցիչը:
Թեհրանի Հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Սեպուհ արք. Սարգսյանի խոսքով էլՙ նման աշխատությունները մեր կյանքի ու մեր ժողովրդի անցյալի ու պատմության հայելին են:
Տեղին է նշել, որ Սեպուհ Սրբազանի միջնորդությամբ Շերլի Ավետյանը գնահատվելու է իր կատարած աշխատանքի համարՙ Մեծի տանն Կիլիկիո Արամ Ա կաթողիկոսի կողմից պարգեւատրվելով Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով:
Այսպիսով, ընթերցողի սեղանին է դրված մի արժեքավոր գիրք, որը վկայում է Իրանում հայոց քաղաքակրթական ներկայության մասին:
