Գոբլը բացահայտում է Վենսի այցի ռազմավարական ենթատեքստը. Սուրենյանց

ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը վաղը ժամանում է Երևան՝ մեկնարկելով իր տարածաշրջանային շրջագայությունը, որի հաջորդ հանգրվանը լինելու է Բաքուն:

Ու մինչ մեր պսևդոարևմտամետները «վարդագույն» լեգենդներ են հյուսում այս այցի և Հայաստանի սպասվելիք «փրկության» մասին, Վաշինգտոնից լսում ենք այնպիսի բացահայտումներ, որոնք միայն խորացնում են մեր տագնապները:

2026 թ. փետրվարի 4-ին Osmanqizi English ալիքում հաղորդավարուհի Ժոան Լիսոսքիի և ամերիկացի վերլուծաբան, Միացյալ Նահանգների Պետդեպարտամենտի նախկին աշխատակից, «Պատուհան դեպի Եվրասիա» վերլուծական բլոգի հեղինակ Փոլ Գոբլի հարցազրույցը կարևոր մեկնաբանություն է Ջեյ Դի Վենսի՝ Ադրբեջան և Հայաստան նախատեսված այցի քաղաքական ու ռազմավարական նշանակության վերաբերյալ։

Պոլ Գոբլի գնահատմամբ՝ Ադրբեջանը Միացյալ Նահանգների համար առանցքային գործընկեր է։ Այն դիտարկվում է որպես տարածաշրջանային ինքնուրույն ուժ, որը փաստացի դուրս է եկել ռուսական վերահսկողության շրջանակից։ Բաքվի հետ քննարկումների առանցքում միաժամանակ մի քանի ռազմավարական ուղղություն է՝ Իրանի գործոնը, որտեղ Ադրբեջանը կարող է հանդես գալ որպես զսպող և տեղեկատվական գործընկեր,

Զանգեզուրի միջանցքը՝ որպես տարածաշրջանային հաղորդակցությունների բացման առանցքային նախագիծ,

Չինաստանի ազդեցության սահմանափակումը՝ հատկապես տրանսկասպյան ենթակառուցվածքների միջոցով։

Գոբլի տրամաբանության համատեքստում Ադրբեջանը Վաշինգտոնի համար ոչ թե ճնշման ենթակա պետություն է, այլ գործընկեր, որի հետ կառուցվում են գործարքային և երկարաժամկետ հարաբերություններ։

Գոբլի գնահատմամբ՝ Հայաստանի դերը այցի շրջանակում երկրորդական է։ Ջեյ Դի Վենսի այցը Երևանին ուղղված քաղաքական ազդակ է, որ Միացյալ Նահանգները չի հեռանում Հայաստանի օրակարգից։ Սա հատկապես կարևոր է առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների ֆոնին։

Այցը Հայաստանի համար նաև քաղաքական ապահովագրող գործոն է՝ ուղղված ներքին կայունության պահպանմանը և ռուսական ազդեցության հետագա նահանջին։

Կարճ ասած, Վենսի երևանյան այցն, ըստ Գոբլի տրամաբանության, ավելի շատ աջակցություն է Փաշինյանի թիմին՝ ԱԺ ընտրություններին ընդառաջ:

Հարցազրույցի ամենակտրուկ եզրակացություններից մեկն այն է, որ Ուկրաինայի պատերազմը Ռուսաստանին գրեթե զրկել է Հարավային Կովկասում ազդեցության իրական լծակներից։ Մոսկվան կարող է փորձել միջամտել տեղեկատվական կամ ներքաղաքական եղանակներով, սակայն չունի բավարար ռեսուրս՝ տարածաշրջանային գործընթացների ընթացքը վերահսկելու համար։

Փոլ Գոբլը հատուկ ընդգծում է, որ Ադրբեջանի վերջին քայլերը՝ Հայաստանի համար գազի և ցորենի մատակարարումները, գերիների ազատ արձակումը և այլ նախաձեռնությունները, պայմանավորված են սեփական շահերով, այլ ոչ թե Միացյալ Նահանգների ուղղակի ճնշմամբ։ Նույն տրամաբանության մեջ են տեղավորվում նաև Նախիջևանի նոր սահմանադրական մոտեցումները և ռուսական իրավաքաղաքական հղումներից հետևողական հրաժարումը։

Այս միտքն, ըստ էության, հաստատում է իմ և այլ գործընկերներիս այն պնդումները, որ Փաշինյանի իշխանությունը Հայաստանը ռուսական ուղեծրից դուրս է բերում՝ վերածելով Ադրբեջանի փաստացի ենթապետության:

Ջեյ Դի Վենսի այցը Ադրբեջան և Հայաստան Միացյալ Նահանգների նոր տարածաշրջանային ռազմավարության հստակ արտահայտությունն է։ Վաշինգտոնը ձգտում է միաժամանակ կառավարել Իրանի շուրջ ռիսկերը, սահմանափակել Ռուսաստանի և Չինաստանի ազդեցությունը, առաջ մղել տրանզիտային միջանցքները և Ադրբեջանին ամրապնդել որպես տարածաշրջանի հիմնական գործընկեր։

Հայաստանի համար այս այցը ռազմավարական շրջադարձ չի նշանակում, սակայն փաստացի խրախուսում է՝ երկրի ստրատեգիական կողմնորոշման փոփոխությանն ուղղված Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը:

Ստեղծված համատեքստը բացահայտում է ԱՄՆ–Հայաստան և ԱՄՆ–Ադրբեջան հարաբերություններում առկա կառուցվածքային անհամաչափությունը։

Բովանդակային քաղաքական և անվտանգային փոխհարաբերությունները, ըստ էության, ձևավորվում են Վաշինգտոն–Բաքու առանցքում, մինչդեռ Երևանը ներգրավվում է արդեն իսկ ձևավորված քաղաքական տրամաբանության շրջանակում՝ սահմանափակ մանևրային հնարավորություններով։

Սուրեն Սուրենյանց, քաղաքագետ