RSS | FACEBOOK | ISSUU | NLA
ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ
ՄԵՐ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ

«ԱԶԳ»ի խմբագրությունը ողջունում է իր բոլոր ընթերցողներին՝ Հայաստանում, թե Սփյուռքում։ Եվ երկու շաբաթ տեւած պարապուրդից հետո հայտնում, որ մեր թերթը անցնում է բացառապես համացանցային տիրույթ՝ առցանց (on-line) ռեժիմի, ներկա դժվարին օրերին կրկին լինելու իր ընթերցողների հետ՝ տեղական, տարածաշրջանային ու համաշխարհային լրատվությամբ, քաղաքական, սոցիալական ու մշակութային նորություններով, կարծիքների ու տեսակետների մատուցմամբ։ Մեր թղթակիցները ոչ միայն Հայաստանից, այլեւ Մոսկվայից, Գերմանիայից, Չեխիայից, Բելգիայից, Լիբանանից, Միացյալ Նահանգներից, Կանադայից եւ այլ վայրերից տեղյակ կպահեն ձեզ կորոնավիրուսի համավարակի հետեւանքների, դրա դեմ պայքարի միջոցների ու կերպերի մասին։ Հետեւեք www.azg.am կայք-էջին, մեր լուրերին, մեր տարաբնույթ նյութերին, գրեք մեզ։


Տեղադրվել է` 2012-08-15 13:14:59 (GMT +04:00)

ԶՐՈՒՅՑ 71. ՀԵՂԱՓՈԽԱԿԱՆԻ ԵՂԱՆԸ

Իրոք, շատ զարմանալի է բառերի աշխարհը: Մենք ամեն օր հարյուրավոր, եթե չասենքՙ հազարավոր, բառեր ենք գործածում, օգտվում նրանցից ու շատ հաճախ չենք էլ ճանաչում նրանց, չգիտենք նրանց ծագումը, չենք հետաքրքրվումՙ «ով ում բարեկամն է»: Եվ դա բնական է: Ի՞նչ կարիք կա հիշելու, թե այսօրվա մեր լեզվումամուր նստած այս կամ այն բառը որտեղից է եկել, ինչպես է ստուգաբանվում:

Բայց սա առաջին, սովորական հայացքի դեպքում: Երբ որոշ չափով խորանում ենք բառերի ստուգաբանությանմեջ, պարզում նրանց ծագումն ու հարազատությունը այլ բառերին, դրանք դառնում են ավելի հետաքրքիր, ավելի իմաստալի ու, որքան էլ զարմանալի է, ավելի սիրելի: Նրանք դառնում են ժամանակի յուրօրինակ մեքենաներ, որոնք մեզ դարերով ու հազարամյակներով հետ են տանում, հասցնում նախապատմական ժամանակներ, ցույց տալիս այն ժամանակվա մարդկանց փոխհարաբերությունները, ազգերի շփումներն ու առնչությունները:

Դժվար թե լեզվաբանական հատուկ պատրաստվածություն չունեցող մարդկանցից որեւէ մեկը գլխի ընկնի, որ բոցաշունչ հեղափոխականը եւ հողագործական եղան գործիքը նշող բառերը նույն յեղ արմատից են առաջացել:

Այս անգամ կխոսենք հայերենի յեղ արմատի եւ նրանից առաջացած բառերի մասին:

Յեղ արմատը նշանակել է «փոխել, մի վիճակից մեկ այլ վիճակի բերել»: Սրանից են կազմված յեղուլ ՙ «փոխել, դարձնել, վերածել», յեղել ՙ «ծռել, թեքել, շեղվել», յեղափոխել, յեղաշրջել, յեղափոխություն բառերը:

Անցյալ դարի 60-ական թվականներին Պարույր Սեւակը, որպես հիմնավորում բերելով յեղ արմատի «մի վիճակից մեկ այլ վիճակի բերել» իմաստը, պաշտպանում էր հեղափոխություն բառը, որն արգելված էր գործածության համար: Նա պնդում էր, որ ռեւոլյուցիա բառը չունի այդ նուրբ իմաստը: Փառք Աստծու, հիմա որեւէ մեկի մտքով չի անցնում հեղափոխություն հիանալի բառի փոխարեն գործածել ռեւոլյուցիա օտար եւ դժվարահունչ բառը:

Նույն արմատից է նաեւ եղանակ բառը, որ նշանակել էՙ «1. կերպ, ձեւ, տարազ: 2. Տարվա չորս բաժանումները: 3. Նվագ: 4. Գրքի առանձին բաժինները»:

Արմատի կրկնությամբ ունենք յեղյեղել ՙ «փոփոխել», յեղյեղուկ «փոփոխական» բառերը: Յեղ արմատն առնվում է նաեւ հողագործական իմաստով եւ նշանակում է «հողը արորով դարձնել արեւի դեմ, որպեսզի լավ այրվի եւ զորանա»: Այս արմատի երկրորդական ձեւն է եղ, որ նշանակում է «եղած, գոյացած բան»: Սրանից է այսօրվա եղելություն բառը: Եղան բառը կազմված է ան մասնիկովՙ եղ կամ յեղ ՙ «դարձնել, շրջել, փոխել» արմատից: Եղանը այն գործիքն է, որով շրջում են կալը, խոտը, այսինքնՙ նույն «շրջել» իմաստն է այստեղ:

Երեւի թե առաջին հեղափոխականը եղանը ձեռքին փորձել է շրջել աշխարհը:

Այսինքնՙ թող ո՛չ հեղափոխականը շատ հպարտանա, ո՛չ էլ եղանը ձեռքին շինականը տրտմի. բառի առաջ նրանք հավասար են, ինչպես եւ Աստծու առաջ:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ

AZG Daily #12, 02-04-2020

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ