RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#033, 2017-09-08 > #034, 2017-09-15 > #035, 2017-09-22 > #036, 2017-09-29 > #037, 2017-10-06

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #35, 22-09-2017



ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

Տեղադրվել է` 2017-09-21 23:01:10 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 7760, Տպվել է` 69, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 0

ԱՆԿԱԽ ՔՐԴՍՏԱՆԻ ՀԱՐՑԸ ԵՎ ԱՆՎՏԱՆԳԱՅԻՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԸ ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆՈՒՄ

ԱՐՄԵՆ ՄԱՆՎԵԼՅԱՆ, պ.գ.թ. էներգետիկ աշխարհաքաղաքականության եւ միջազգային անվտանգության հարցերի մասնագետ

Եթե սեպտեմբերի 25-ին կայանա Իրաքյան Քրդստանի անկախության հանրաքվեն, ապա տարածաշրջանում ընթացող աշխարհառազմավարական փոփոխությունները մեծ թափ կհավաքեն: Նման փոփոխությունները այս տարածաշրջանում որպես կանոն հանգեցնում են պատերազմներիՙ էթնիկ ու կրոնական բախումների, բացառված չէ նաեւ հարեւան պետությունների ներխուժումը իրեն անկախ հռչակած Քրդստանի տարածք:

Ինչու եմ ասումՙ եթե, քանի որ հասկանալի է, որ շատ բան է դրված սեղանին, ու պաշտոնական Էրբիլը մինչեւ վերջին պահը բանակցություններ կվարի թե՛ պաշտոնական Բաղդադի եւ թե միջազգային կառույցների ու այլ պետությունների հետ` ստանալու համար այն ամենը, ինչը նրան հարկավոր է տարածաշրջանում իր դիրքը ապահովելու ու ազդեցությունը մեծացնելու համար: Հիմնական պահանջը անվտանգության երաշխիքներն են, որոնք նա ցանկանում է ստանալ ԱՄՆ-ից եւ մի քանի այլ պետություններից իր տնտեսական ու քաղաքական զարգացումը տարածաշրջանում ապահովելու համար: Այս հանրաքվեն կարելի է անվանել շանտաժ, որը էրբիլին ու Բարզանիների կլանին հարկավոր է անվտանգային ձեւավորվող նոր համակարգում իրենց դերը ամրապնդելու համար:

Եվ այսպեսՙ սեղանին դրված է նոր պատերազմի վտանգը, ինչը շատերին է ստիպում ուշադիր հետեւելու իրադարձությունների զարգացմանը Քրդստանի շուրջ, քանի որ այսպիսով կորոշվի նաեւ ողջ տարածաշրջանի անվտանգային զարգացման նոր դինամիկան: Այսինքն, ներկայումս ամբողջ աշխարհը Բարզանիին համոզում է չեղարկել այդ հանրաքվեն, փոխարենը պատրաստակամություն հայտնելով տալ Իրաքյան քրդերին այն ամենը, ինչ նրանք ուզում են, բայց ոչ պաշտոնապես հայտարարված անկախությունը:

Պետք է ընդունենք, որ դե-ֆակտո Իրաքը քանդված պետություն է ու դրա վերջնական կազմալուծման սկիզբը դրեց ԱՄՆ-ը 2003թ.ի ներխուժմամբ: Իսկ «Իսլամական» կոչվող պետության ահաբեկիչների կողմից Մոսուլի ու նրա շրջակայքի գրավումից հետո Իրաքյան պետությունը որպես ամբողջական միավոր վերջնականապես կործանվեց: Մոսուլի համար պայքարը ցույց տվեց, որ այդ պետությունում ռազմական հիմնական ու մարտունակ ուժը քրդական փեշմերգա կոչվող զորաջոկատներն են, իսկ Իրաքյան բանակ կոչվածը, որի ստեղծման վրա ԱՄՆ-ը միլիարդներ էր ծախսել, իրականության մեջ գոյություն չունի: Այդ պատերազմը քրդերին նաեւ հնարավորություն տվեց ցույց տալ ոչ միայն իրենց ռազմական ներուժը, այլեւ դուրս գալ պաշտոնական Քրդստանի ինքնավարության սահմաններից եւ վերահսկողություն հաստատել նաեւ Քիրքուկ կոչվող քաղաքի նկատմամբ:

Այսպիսով Բարզանին` օգտվելով Բաղդադի թուլացումից, կարողացավ վերահսկողություն հաստատել նաեւ ռազմավարական նշանակություն ունեցող Քիրքուկի տարածաշրջանի նկատմամբ, որը հարուստ է նավթով եւ գազով: Իսկ այդ վերահսկողությունը օդի նման անհրաժեշտ է Քրդստան պետությանՙ անկախ գոյության ու զարգացման համար: Սակայն վերահսկողությունը նավթային ռեսուրսների նկատմամբ դեռ բավարար չէ, հարկավոր է նաեւ հնարավորություն ունենալ այդ էներգակիրները արտահանելու: Ահա այստեղ է, որ պաշտոնական Էրբիլը դառնում է շատ խոցելի ու հայտնվում կախման մեջ իր հարեւաններից:

Զրկված լինելով ծով դուրս գալու հնարավորությունից, Իրաքյան Քրդստանը լուրջ ռիսկի է գնում իր անկախության հանրաքվեով, քանի որ կարող է փաստացի շրջափակման մեջ հայտնվել իր իսկ հարեւանների կողմից: Սակայն, մյուս կողմից էլ, բավականին կազմակերպված եւ ռազմապես ավելի ուժեղ լինելով, քան պաշտոնական Բաղդադը, Էրբիլը հասկանում է, որ ինքը նման կենտրոնի կարիք այլեւս չունի ու նա ցանկանում է դառնալ ինքնուրույն խաղացող այդ տարածաշրջանում: Վերջինս նաեւ ապացուցել է բոլորին, որ ունի նաեւ ռազմական բավարար ներուժ` ապահովելու իր երկրի սահմանների պաշտպանությունը հնարավոր ներխուժումից:

Ներկայումս Իրաքյան Քրդստանի շուրջ ստեղծված իրավիճակի շուրջ քաղաքական խաղ է սկսվել, որին ցանկանում են մասնակցել բոլոր նրանք, որոնք այս կամ այն կերպ կապված են Մերձավոր Արեւելքի հետ կամ ունեն այնտեղ քաղաքական շահեր: Քրդստանի հանրաքվեն իրական սպառնալիք է տարածաշրջանի հատկապես այն պետությունների համար, որտեղ մեծ թիվ են կազմում քրդերը ու այդ երկրների թվում առաջինըՙ Թուրքիան: Ըստ ոչ պաշտոնական աղբյուրների, քրդերի թիվը այդ պետությունում 14-20 մլն է, եւ սա ամենամեծ քրդաբնակ հավաքականությունն է տարածաշրջանում, հաջորդը Իրանն էՙ 7 մլն քրդերով, եւ ապա Սիրիան` 1-2 մլն բնակչությամբ:

Այսպիսով Իրաքյան Քրդստանի ի հայտ գալը կարող է վարակիչ լինել հարեւան պետությունների քրդերի համար: Սիրիայում ընթացող պատերազմը տեղի քրդերի զինված ուժերին արդեն իսկ հնարավորություն է ընձեռել ստեղծել իրենց կողմից վերահսկվող տարածքներ, եւ բացառված չէ, որ նրանք նույնպես ցանկանան միանալ անկախացած Իրաքյան Քրդստանին:

Տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզի փոփոխության մասին վաղուց էին խոսում, սակայն այն դե-ֆակտո արդեն իսկ սկսել է իրականություն դառնալ Իրաքի եւ ապա Սիրիայի քայքայմամբ, սակայն Իրաքի քրդերը առաջինը կլինեն, ովքեր կփորձեն դրան լիգիտիմություն տալ ու պահանջել այլ պետությունների ճանաչումը: Բարզանին ու նրա կողմնակիցները հասկանում են, որ այս պայմաններում նրանք կարող են ստանալ այն տերությունների աջակցությունը, որոնք ցանկանում են երկարաժամկետ հեռանկարով ամրապնդվել տարածաշրջանում:

Տարածաշրջանային պետություններից քրդերին առաջին հերթին աջակցում է Իսրայելը, որը ակտիվ ներդրում ունի նաեւ փեշմերգա կոչվող զինաջոկատների կայացման հարցում: Արաբական պետություններից Սաուդյան Արաբիան է, որին ձեռնտու է շիական մեծամասնություն ունեցող Իրաքի ոչնչացումը: Քրդերի անմիջական հարեւան Իրանը արդեն հայտարարել է իր կոշտ դիրքրոշումը այս հարցում` սպառնալով փակել սահմանները Քրդստանի հետ: Թուրքիան թերեւս նույնպես դեմ է այս անկախությանը, քանի որ վախենում է դրա ազդեցությունից իր տարածքում բնակվող քրդերի վրա, սակայն, միեւնույն ժամանակ, ակտիվ կապեր է պահպանում Էրբիլի հետ` փորձելով մեծացնել իր ազդեցությունը վերջինիս վրա: Թուրքիան հանդիսանում է քրդական էներգակիրները դեպի միջազգային շուկա դուրս բերելու հիմնական ուղին, հետեւաբար Քրդստանի կախվածությունը այդ պետությունից առավել է, քան մյուս հարեւաններից:

Մեծ տերություններիցՙ ԱՄՆ-ը եւ Ռուսաստանը թերեւս պաշտոնապես կոչ են անում հետաձգել հանրաքվեն, սակայն իրականում երկուսն էլ դեմ չեն քրդական անկախությանը, ընդունելով նաեւ այն փաստը, որ այդ պետության հայտնվելը ընդամենը ժամանակի հարց է ու մնում է փորձել դրանից հնարավորինս շատ դիվիդենտներ շահել: Իրավիճակը սրման միտում ունի ու այն կարող է հանգեցնել տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական հավասարակշռության փոփոխության: Եթե հանրաքվեն կայանա, ապա բացառված չէ, որ բախումներ կլինեն քրդերի եւ թե պաշտոնական Բաղդադի (որը հատկապես դեմ է Քիրքուկի միացմանը Քրդստանին) եւ թե հարեւան պետությունների ու հատկապես Թուրքիայի հետ: Նման բախումները կարող են տարածվել նաեւ Թուրքիայի սահմանից ներս` ընդգրկելով հարավ-արեւելյան քրդաբնակ նահանգները:

Այսինքն, այս իրադարձությունները սկսում են զարգանալ Հայաստանի սահմանից ընդամենը 300 կմ հեռավորության վրա եւ բացառված չէ, որ դրանք կարող են հասնել նաեւ հայ-թուրքական սահմանամերձ քրդաբնակ տարածքներ, ու մենք ականատեսը լինենք թուրք-քրդական ռազմական լարվածության աճի մի նոր շրջանի:

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #35, 22-09-2017

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ