RSS | FACEBOOK | NLA
ԼՐԱՀՈՍ | ԳԼԽԱՎՈՐ | ՄՇԱԿՈՒՅԹ | ԸՆՏՐԱՆԻ | ՈՐՈՆՈՒՄ | ԱՐԽԻՎ | ԹԵՄԱ | ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐ


«ԱԶԳ» ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԸՆԹԵՐՑՈՂՆԵՐԻՆ. Սիրելի «ԱԶԳ»ականներ, այս օրերի համար ոչ անսպասելի հանգամանքների պատճառով, «ԱԶԳ» շաբաթաթերթի հունիսի 5-ի համարի նյութերը հրապարակվում են վաղը՝ 6 հունիսի առավոտից սովորական՝ azg.am ԼՐԱՀՈՍ հպման տակ, եւ, միաժամանակ, azgonline.am մեր կայքէջերում։ Գումարած թերթում լույս տեսած նյութերի հրապարակվում են նաեւ այլ հոդվածներ ու մեկ հարցազրույց, որոնք տեղի սղության պատճառով դուրս են մնացել թերթի էջերից։ Ապավինում ենք ընթերցողների ներողամտությանը՝ կամքից անկախ պատճառներով պատահած ուշացման համար։ Խմբագրություն

ԼՐԱՀՈՍ    |    «ԱԶԳ»-Ի ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՄԱՐԸ
#132, 2013-08-01 > #133, 2013-08-02 > #134, 2013-08-03 > #135, 2013-08-20 > #136, 2013-08-21

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #134, 03-08-2013



Ազգային

Տեղադրվել է` 2013-08-02 23:34:50 (GMT +04:00)


Ընթերցված է` 2295, Տպվել է` 69, Ուղարկվել է էլ.փոստով` 50

ՍԱ Ի՛Մ ԵՐԿԻՐՆ Է, ԻՄ ՀՈՂԸ...

ԱՐԵՎԻԿ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ, Տորոնտո-Երեւան

Մոտենում է Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցը, բայց այդ երկար ու ձիգ Գողգոթայի տասնամյակների ճանապարհին` հայի հոգուց, մտքից անբաժան է մնում հիշողությունը: Հիշողություն, որ փոխանցվում է սերնդե սերունդ... Ամեն մի փրկված հայաբեկոր ու նրա սերունդ` իր ճակատագիրն ունեցավ, իր կյանքը կերտեց:

Նրանցից է նաեւ հեռավոր Կանադայի Տորոնտո քաղաքում բնակվող մի համեստ հայուհի, բարեգործ` Արփի Շամլյան-Մերասը, ով իր հայանպաստ աշխատանքը տարավ ամերիկյան այս մայրցամաքի վրա: Հանգամանքների բերումով, Կանադայում ծանոթացա այս հրաշալի հայուհու հետ, ում նկատմամբ մի խոր երախտագիտություն ու ակնածանք զգացի: Անսահման հարգանքի է արժանի նրա 40-ամյա հայանպաստ ու հայապահպան ավանդը, որի մասին հարկ համարեցի գրել:

Նա էլ գաղթի ճամփան անցած իր ընտանիքի ճակատագրի կրողը եղավ, պահեց այն որպես սրբազան մասունք: Ծնվել է Ստամբուլում: Սկզբնական կրթությունը ստացել տեղի թուրքական վարժարաններից մեկում: Ինչը սակայն չի խանգարել նրա հայախոս լինելուն, քանզի տանը միակ լեզուն մայրենին էր:

Վաղ մանկության տարիներին` առանձնապես ուշադրություն չի դարձնում ընտանիքի ներսում հիշվող պատմություններին: Ինքն էր ու իր անհոգ մանկական խաղերը, իսկ շփումը Ստամբուլի իրենց թաղամասի երեխաների հետ` ազգույթուն չէր ճանաչում. խաղում էր բակի հայ, հույն եւ թուրք երեխաների հետ:

Տարիներ անց, Ստամբուլի փողոցներից մեկում, Կիպրոսի դեպքերի ծանր շրջանում` Արփին ականատես է լինում մի դաժան պատկերի, թե ինչպես կատաղած թուրք ամբոխը մի հույն տղամարդու դաժան ծեծի ենթարկելուց հետո, փաթաթում է գորգի մեջ, վրան նավթ լցնում ու այրում... Աչքի առաջ գլորվող այդ պատկերը երբեք պիտի չմոռանար: Այլ կրկին անգամ սթափեցնելով նրան` պետք է հիշեցներ իր ազգային ակունքն ու դառը ճակատագիրը: Այս դիպվածը շրջում է Արփիի ողջ ներաշխարհը, ստիպում լուռ մտորել ու կշռադատումներ անել...: Կայծակի սթափեցնող հարվածի նման` հիշում է մեծ մորից լսած պատմությունները` թուրքերի կատարած վայրագությունների մասին:

...Նրա հոր` Ստամբուլում հրատարակվող «Մարմարա» հասարակական-քաղաքական օրաթերթի հիմնադիր (արտոնատեր-խմբագրապետ) Սուրեն Շամլյանի գերդաստանից 1915թ. ցեղասպանությանը զոհ էր գնացել 52 անձ: Ժառանգաբար անցած հոգու ցավը` հին վերքի նման պիտի զգացնել տար:

Օրերն անցնում էին... Արփին հասունացած օրիորդ էր արդեն, եւ ընտանիքը լուրջ մտահոգված էր նրա ապագայի հարցով: Պիտի շարունակեր ուսումը: Մեկնում է Բելգիա, հետո` Փարիզ, ուր եւ ընտանիք է կազմում, ու վերջնականապես հաստատվում Տորոնտոյում` աշխատանքի անցնելով մի գրասենյակում եւ կամավորագրվում տեղի հայկական Ս. Երրորդություն եկեղեցուն, ուր համեստորեն ծառայում է 13 տարի, միաժամանակ անբաժան էր ՀՕՄ-ի կանանց կառույցից: Տարիներ, որոնց ընթացքում տնօրենը նկատելով այս խոնարհ հայուհու եւ եկեղեցական դպրոց հաճախող երեխաների փոխադարձ կապվածությունը, անկեղծ սերն ու նվիրումը` Արփիին ուղղորդում է սկսել ինքնուրույն աշխատանք:

Այդպիսով, 1974թ. նա հիմնում է «Արփի» դպրոց-մանկապարտեզը, որտեղ սկզբում հաճախում էին միայն հայ, իսկ հետագայում նաեւ այլազգի երեխաներ: Այս տքնաջան ու նվիրյալ գործի ընթացքում էլ ի հայտ եկավ գործի նկատմամբ տիկին Արփիի ունեցած անսահման համբերատարությունն ու առողջ մտածելակերպը, կազմակերպչական եռանդը, ազնվությունն ու մանկավարժի հմտությունը:

Տիկին Արփիի պատմություններն անվերջ են, եւ բոլորն էլ կապված իր կրթօջախին ու սաներին, հիշողություններ, որոնք հոգու թրթիռով է մտաբերում ու մի անթաքույց հուզմունքով:

Տարիների ընթացքում ավանդույթ էին դարձել կրթօջախում կազմակերպվելիք ամենամյա հանդիսությունները, որոնց ընթացքում հատկապես հուզիչ էր հայ երեխայի շուրթից լսված հայերեն խոսքը, երգն ու պարը: Այս ժամանակ էլ հուզմունքով է մտածել. «Մեկ հայ ձագուկ էլ հայ ոգով կմեծանա, հայ կմնա...»: Այն ջերմությունը, սերն ու հոգատարությունը, որ ամեն մի սան տանում էր այս կրթօջախն ավարտելով` կրում էր հավերժ ու իր հոգու մեջ սրբորեն ամրագրված, որպես պատգամ` «...քո մայր լեզուն չմոռանա՛ս...»: Եվ այս անուշ հուշապատառիկները յուրաքանչուրի մեջ պետք է ապրեր ընդմիշտ` շաղախված հայաշունչ դաստիարակությամբ:

Արփի Մերասն ուներ մեկ սկզբունք` ամեն ջանք ներդնել, որպեսզի ամեն աշակերտ կրթարանն ավարտելուց հետո չկտրվեր` նախ մայր օջախից, չմոռանար մայրենի լեզուն, այնուհետեւ` ստեղծել ամեն անհրաժեշտ պայման, որ նրանք կյանք մտնելով` չկորցնեին կապը մեկմեկու հետ, եւ հնարավորինս թիկունք լինեին իրար, օգնեին, ինչպես ընդունված է համալսարանականների ընկերություններում: Եվ այս ամեն դժվարությունների միջով նա անցնում էր գիտակցաբար, հանուն մի վեհ գաղափարի, որ կոչվում էր հայապահպանություն:

Մի առանձնակի վերաբերմունք ու հոգատարություն ուներ Կանադա տեղափոխված հայ նորաբնակների նկատմամբ, ովքեր ծանոթ չէին երկրին. օգնում էր այդ ընտանիքներին, հնարավորինս իր ուժերի սահմանում ստեղծում պայմաններ, որպեսզի հաղթահարեն ամենօրյա դժվարությունները:

Մի առիթով հիշեց.

- 1978 թվականին առաջին անգամ Հայրենիք եկա... Հուզված էի... Ճակատագիրը ժպտաց ինձ, ու ծանոթացա բարի ու հետաքրքրական, լավ մարդկանց հետ: Ու այդ օրերին ինքս իմ մեջ հաղթահարեցի ներքին վախը, որ ունեի «Սովետ երկրի» նկատմամբ: Շատ վատ լուրեր էինք լսել... Բայց սա` իմ հայրենիքն էր, թեկուզ սովետ երկրի կազմում: Անհնար էր քանդել այդ կապը, որն ի ծնե է յուրաքանչուր հայի մեջ է առ Հայաստան: Հայրենիքս տեսնում էի առաջին անգամ, ու սիրեցի, կապվեցի, հիացա ու հպարտացա: Գիշերները դուրս էի ելնում հյուրանոցից ու քայլում Երեւանի փողոցներով: Արցունքներս լո՜ւռ խեղդելով` հիանում նրա հրաշալիքներով... Ես` Թուրքիայում արգելքներով մեծացած հայս, Եվրոպայի սառը ժողովրդի մեջ ապրածս, աննկարագրելիորեն հուզվում էի` շուրջս լսելով հայերեն խոսք ու զրույցը, զգալով իմ տաք ու ջերմ ժողովրդի ներկայությունը: Ու ես, ինքնախոստովանանքի նման ինձ կիսաշշուկ ասացի. «Սա ի՛մ երկիրն է, իմ հողը...»: Եվ որոշում կայացրեցի, որ պարբերաբար պետք է գամ Հայաստան:

Երբ 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակյան երկրաշարժը ցնցեց համայն աշխարհը, օգնության ձեռք մեկնվեց աղետյալ Հայաստանին, դրանից անմասն չմնաց նաեւ տիկին Արփին: Որպես գիտակից, սրտացավ մարդ` Տորոնտոյի հայ համայնքի շրջանակում եւ դրանից դուրս, անմիջապես օգնություն կազմակերպեց, որի կենտրոնը իր մանկապարտեզ-դպրոցն էր: Կրթօջախում հավաքված օգնությունից զատ` իր անձնական միջոցներով կապում է 14 արկղ օգնություն եւ դրանք առանց որեւէ մեկի աջակցության, անձամբ բերում Հայաստան: Երբ հիշում էր այդ մռայլ ու հուզիչ օրերը, նրա աչքերի թախիծն ավելի էր խտանում, ձայնը` դողում... Իր հայրենակիցների ցավը նաեւ իր ցավն էր, նրանց կորուստը` իր կորուստը:

Որոշել էր. դեպի Տորոնտո հետդարձի ճանապարհին մենակ չէր լինելու: Իր իսկ անձնական միջոցով` իր հետ միասին 15 երեխա է վերցնում բուժման նպատակով: Անհրաժեշտ էր վերականգնել նրանց հոգեկան եւ ֆիզիկական առողջությունը: Սա առաջին խումբն էր, որն այնտեղ մնաց 5 ամիս, որին հաջորդեց 14 երեխայից բաղկացած երկրորդ խումբը, որը մնաց 3 ամիս: Անհատ մեկնածներից շատերին պահում էր 6-ից մեկ տարի: Եվ այս երեխաներից շատերի համար նա կնքամայր դարձավ, մկրտվեցին հայկական եկեղեցում ու տարիներ շարունակ պահում են կապը իրենց օգնության ձեռք պարզած Արփի մայրիկի հետ: Թեեւ իր տունն էլ մեծ չէր, սակայն մեծ էր իր ջերմությունն ու սրտի սահմանները, որ բարություն եւ մարդասիրություն է կոչվում:

Ուղիղ մեկ տարի տիկին Արփիի տանը եւ Բոֆոլիոյի վերականգնողական կենտրոնում բուժվում է մի սպիտակցի երեխա` 12-ամյա Հովհաննես Նազարյանը: Նրա անսահման հոգատարությունը այս տղայի նկատմամբ իսկական հայ մոր վարմունք է, ով երբեք տարբերություն չի դնում իր կամ ուրիշի զավակի միջեւ:

Տեւական ժամանակ անց տիկին Արփին մի բարեգործական խմբով կրկին Հայաստանում էր: Մեկնում է աղետի գոտի: Շատ բան էր փոխվել երկրաշարժից հետո: Հասնում են Սպիտակ: Հուզված ու այլայլված նայում է շուրջբոլորը, կարծես փնտրում ինչ-որ մեկի: Շրջում են քաղաքում, եւ դիմավորողների հետ հավաքված խմբի հետ զրույցի ընթացքում, որտեղից որտեղ, հեռվից մի կին ճանաչում է տիկին Արփիին: Բայց ինքն էլ իր աչքերին չի հավատում ու բարձրաձայնում կողքի կանգնած հարեւանուհուն, ու նույն պահին ինքն իրեն հերքում. «Չի՛ կարող նման բան պատահել....»: Այդ նա է, ով հարազատ մոր նման, օտար ափերում` ուղիղ մեկ տարի տարել էր իր զավակի խնամքը:

Նա` Հովհաննես Նազարյանի մայրն էր: Հուզված մոտենում է խմբին:

Երկուսի հուզմունքին ականատես` ներկաներն էլ հուզվում են: Եվ քիչ ժամանակ էր հարկավոր, որպեսզի հայտնվեն Հովհաննեսի տանը, ով արդեն մեծացել էր: Փոքրիկ ու անհարմարավետ տան մեջ, շրջապատված էին հայկական հյուրասիրությամբ, բարիքներով ու ջերմությամբ, որը կազմակերպվել էր ի պատիվ իրեն: Անտեսելով ծանր պայմանները, նյութական դժվարությունը, որ ցույց չտվեցին տանտերերը, ինչն ակնառու էր, հուզիչ էին Արփի Մերասի համար: Սա անկեղծ ուրախության, երախտիքի ու շնորհակալության արտահայտում էր, վերաբերմունք, որը խորապես հուզել էր նաեւ խմբի մյուս անդամներին:

Տարիներ են անցել, դարձել հուշ-հիշողություններ, իսկ տիկին Արփիի սաներից շատերը, ովքեր աշխարհի տարբեր վայրերում են հանգրվանել, մի թանկ ու կարեւոր բան պահել են իրենց հոգու տաքուկ անկյունում` դա այն շունչն ու հայի ոգին է, որ նրանց մեջ առհավետ սերմանել է Արփի Մերասը: Գուցե այս փոքրիկ հիշողությունը կարդալով` նրանցից շատերը կարոտով կհիշեն իրենց սիրելի ուսուցչուհուն, իրենց կրթօջախը եւ ընկերներին:

Այսօր, չնայած իր առաջացած տարիքին, տիկին Արփին` այս փխրուն ու փոքրամարմին, բայց անսահման բարի ոգու տեր հայուհին, անմասն չի մնում կանադահայ գաղութի առօրյայից, նրա հոգսերից ու հաջողություններից: Եվ այս փոքրիկ ակնարկը նրա մասին, որ գրվել է Տորոնտո-Երեւան ճանապարհին, թող հնչի որպես երախտիքի խոսք ու շնորհակալություն նրան ճանաչող ու վաստակը գնահատողների կողմից:

Ինչպես ասում են` Վարձքդ ի կատար...

 
 

«ԱԶԳ» ՕՐԱԹԵՐԹ #134, 03-08-2013

Հայկական էկեկտրոնային գրքերի և աուդիոգրքերի ամենամեծ թվային գրադարան

ԱԶԳ-Ը ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ Է ԳՐԱՀՐԱՏԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԴԱԳԻՐ